TmAn

Hỏi đáp về kích điện và ắc quy

2011-06-01T15:49:00.012+07:00

Sau khi viết hai bài "Kích điện sử dụng ắc quy" và "Ắc quy dùng trong kích điện" trên blog cá nhân, tôi nhận được nhiều email thắc mắc và các truy vấn của người dùng tìm kiếm từ Internet. Nếu dựa vào đó để bổ sung vào bài viết thì có lẽ hai bài này sẽ dài lê thê - gây tâm lý ngại cho người đọc, cách hợp lý hơn có lẽ là tạo một bài chuyên về trả lời các câu hỏi để thuận tiện hơn cho các trường hợp cụ thể của người đọc.

Bài này sẽ được chia thành hai phần: Các thắc mắc liên quan đến kích điện và phần liên quan đến "ắc quy". Bài có thể sẽ được bổ sung thường xuyên nến như có nhiều thêm các thắc mắc hoặc các truy vấn tìm kiếm của các search engine đem đến. Mặt khác nếu người đọc có đặt câu hỏi tại phần comment thì tuỳ trường hợp mà câu trả lời có thể được cập nhật vào bài này.

CÁC CÂU HỎI VỀ KÍCH ĐIỆN (INVERTER)

Trước khi có thắc mắc về kích điện thì có lẽ bạn nên đọc bài viết chính "Kích điện dùng ắc quy" để có thể hiểu thêm một chút về gốc của vấn đề này.

Dùng UPS làm kích điện có được không? (đây là câu hỏi được thắc mắc khá nhiều)

Để trả lời câu hỏi này thì cần phải xem chiếc UPS định dùng chức năng thay cho kích điện nó như thế nào, thuộc loại gì, tính năng nào. Tuỳ thuộc vào tính năng UPS mà người ta có thể sử dụng chúng thay cho kích điện được hay không. Tôi nghĩ rằng đa phần những người có câu hỏi này là người muốn tận dụng chiếc UPS đang có sẵn để phát điện trong những thời điểm mất điện.

Nếu bạn chưa biết có nhiều loại UPS khác nhau, bạn có thể xem qua bài UPS trên blog này để biết được chiếc hiện có của bạn thuộc loại gì, chất lượng của chúng như thế nào. Lưu ý rằng đa phần các UPS dùng trong máy tính, máy in và máy chủ thường được thiết kế với dạng sóng vuông hoặc mô phỏng sin (modified sine wave) bởi các dạng này phù hợp cho thiết bị điện không có tải cảm và chúng cũng cho hiệu suất cao hơn so với UPS cho ra dạng sóng sin. Chỉ có rất ít các UPS dùng cho các lĩnh vực y tế hoặc có các tải cảm (quạt, động cơ...) hay trong thiết bị có sử dụng công nghệ analog thì chúng bắt buộc phải dùng dạng sóng sin như trong điện dân dụng.

Đa phần UPS công suất thấp (tầm 300-600VA) sử dụng 2 ắc quy 12V 4 đến 7Ah hoặc nhỏ hơn, như vậy năng lượng của chúng chỉ chứa được tối đa 24x7=168Wh. Với dung lượng như vậy nên đa số các UPS chỉ có thể phóng điện được trong vài phút (cho đến khoảng 30-30 phút đối với các loại UPS công suất lớn - nhưng với điều kiện dùng tải nhẹ).

Đa phần các UPS loại nhỏ và giá thành thấp thường không thiết kế quá cẩn trọng để có thể nhận biết dung lượng ắc quy còn lại nên chúng được đặt sẵn cho việc phát điện trong vài phút rồi tự động tắt - cho dù dung lượng ắc quy còn lại là bao nhiêu. Thiết đặt như vậy để đảm bảo rằng ắc quy không bị sử dụng cạn kệt hoặc UPS thiếu điện để phát đủ công suất. Do có các thiết đặt này mà ngay cả việc bạn có thay thế các ắc quy bên trong bằng một bộ ắc quy ngoài có dung lượng lớn hơn nhưng kết quả là UPS vẫn chỉ làm việc với thời gian...như trước đó.

Đối với các UPS có công suất lớn hơn (cỡ từ 1000VA trở lên) thì chúng có thể vẫn chỉ sử dụng các ắc quy 12V 7Ah nhưng được lắp ghép nhiều thêm lêm - chẳng hạn ngoài mức 24V thì tuỳ theo công suất mà chúng còn sử dụng mức điện áp 36V, 48V, 96V hoặc cao hơn. Các loại UPS này có giá thành cao và được thiết kế cao cấp hơn - trong đó có chức năng ngừng cấp điện khi dung lượng ắc quy đến một ngưỡng an toàn nào đó (chứ không phải cứ tắt sau một thời gian nhất định như loại trên nữa). Mặc dù không cứng nhắc cố định thời gian ngừng cấp điện ở khoảng thời gian vài phút, nhưng nhiều UPS công suất lớn vẫn thiết đặt khoảng thời gian này trong khoảng vài chục phút hoặc sau tổng thời gian nào đó mà hãng thiết kế cho rằng đã đến lúc cần phải ngừng để đảm bảo tuổi thọ cho ắc quy. Có những phiền phức này bởi người thiết kế luôn nghĩ rằng UPS chỉ dùng để dự phòng cho sự cố điện cho hệ thống trong thời gian ngắn.

Việc sử dụng ắc quy ngoài có dung lượng lớn để thay thế các ắc quy bên trong của UPS dung lượng lớn là có thể thực hiện được nếu như đảm bảo được các điều kiện sau:

- UPS không tự cắt điện sau vài phút hoặc vài chục phút - hoặc có thể can thiệp vào UPS để chức năng này bị vô hiệu hoá. (Một số bạn có ý kiến về việc sử dụng biện pháp bấm nút cơ học bằng rơ le - tuy nhiên cách này không triệt để bởi gây ra gián đoạn trong quá trình phát điện - việc cấp điện chập chờn như vậy có thể gây hại cho các thiết bị sử dụng).

- Bộ phận nạp điện của UPS không bị hư hỏng (dẫn đến hư hỏng liên quan các phần mạch khác hoặc sai chức năng hoạt động) khi nạp điện với hệ thống ắc quy gắn ngoài (đa phần do bộ nạp bên trong được thiết kế với dòng nạp nhỏ để phù hợp với các ắc quy dung lượng nhỏ của chúng). Cũng có thể khắc phục hiện tượng nạp quá mức bằng cách sử dụng các bộ nạp ngoài và ngắt ắc quy khỏi UPS khi đang nạp bằng bộ nạp ngoài. Không bao giờ sử dụng đồng thời hai bộ nạp cùng một thời điểm bởi các cơ chế hoạt động của các bộ nạp sẽ bị ảnh hưởng lẫn nhau.

Sử dụng UPS thường có một điều điều khó chịu là chúng liên tục phát tiếng kêu nhắc nhở về chế độ làm việc dự phòng.

Kích điện nào tốt nhất hiện nay?

Tôi nhận thấy có khá nhiều truy vấn về câu hỏi này, tôi cũng đoán rằng câu hỏi này đang khuyết mất một phần bởi có lẽ nhận được câu trả lời thì nhiều người sẽ chùn bước vì giá thành cho yêu cầu "tốt nhất" đó là khó chấp nhận được với người hòi :)

Tuy rằng chưa được thử với nhiều loại kích điện, nhưng theo ý kiến chủ quan của tôi sau khi "soi" ruột (hình ảnh bên phải) của một số loại kích điện qua hình ảnh thì có lẽ rằng các kích điện của AST hiện nay là tốt nhất. Tiêu chí đánh giá chất lượng ở đây bao gồm: Chất lượng linh kiện, hiệu suất hoạt động, chế độ bảo vệ và sự thuận tiện khi sử dụng.

Các kích điện của AST thì có nhiều loại với các mức công suất khác nhau, được tích hợp bộ nạp điện cho ắc quy hoặc không....nhưng với người sử dụng thông thường thì nên chọn loại có phần giá để ắc quy (được AST gọi là "Máy phát điện dự phòng") như một bộ tích hợp hoàn chỉnh.

Giá thành của bộ kích điện AST cũng khá cao so với các loại kích điện khác, tại thời điểm tháng 3-4/2011 thì giá một bộ công suất 1400VA vào khoảng 5-6 triệu, loại 850VA vào khoảng 3-4 triệu (có thể tải báo giá dạng PDF tại đây).

Nếu bạn có thắc mắc về loại "tốt thứ nhì" thì có lẽ tôi không chỉ ra được - bởi có quá nhiều loại sàn sàn nhau như vậy.

Hỏi về sử dụng tải trong kích điện

Có một câu hỏi khác lạ là "Nếu (dùng) tải thấp có làm cháy kích điện không"?! Đây là câu hỏi quá dễ trả lời nhưng từ câu hỏi này mà tôi thấy có nhiều vấn đề về tải trong kích điện mà đôi khi cũng cần biết về chúng để lựa chọn công suất kích điện cho phù hợp.

Thông thường trong kích điện sẽ có một phần mạch điện dùng để điều chỉnh công suất theo mức tải tiêu thụ nhằm điều tiết điện áp đầu ra đảm bảo cố định ở mức điện địa phương sử dụng (lưu ý một số loại kích điện quá đơn giản hoặc công suất thấp thì không có phần này, một số loại có núm điều chỉnh điện áp đầu ra cũng không tự động điều tiết công suất sử dụng). Khi bật kích điện thì cho dù có dùng điện hay không thì vẫn phải tiêu tốn một dòng điện từ ắc quy, tuỳ từng loại kích điện sử dụng nguyên lý nào (biến đổi bằng tần số cao hay tần số 50Hz) mà dòng điện này là lớn hay nhỏ. Đối với kích điện từ (sử dụng tần số 50Hz) thì do cuộn sơ cấp có tiết diện lớn và số vòng nhỏ (để có thể cho mức điện áp cỡ 10 đến 11V sang cuộn thứ cấp có mức 220V) nên phải cấp một dòng điện cỡ vài Ampe cho chúng để có thể có thể xuất ra được mức điện áp 220V ở đầu ra. Nếu dòng điện này quá nhỏ thì tuỳ theo chất lượng sắt từ chế tạo biến áp mà chúng không đủ tạo ra từ trường để làm xuất hiện điện áp ở hai đầu cuộn thứ cấp, do đó không có gì phản hồi cho đến khi chúng đủ lớn (qua đây cũng thấy loại kích điện nào có chất lượng biến áp tốt thì dòng điện tiêu hao sẽ nhỏ).

Vậy đến đây bạn sẽ thấy rằng dùng tải nhỏ sẽ không gây cháy cho kích điện (tất nhiên là ta coi là chúng hoạt động đúng, nếu như giao động bị ngừng lại để kích cấp dòng điện một chiều qua các vòng dây đó thì chỉ một thời gian ngắn là chúng sẽ bị cháy), nhưng chắc chắn rằng nếu sử dụng với các tải công suất vượt quá công suất của kích điện (hoặc có dòng khởi động quá lớn) thì kích điện rất dễ dàng bị hư hỏng đấy.

Đến đây thì tôi muốn nói đến hiệu suất của các loại kích điện sử dụng nguyên lý biến đổi điện ở tần số thấp (50/60Hz). Ta có công thức tính hiệu suất như sau:

Hiệu suất(%) = (Công suất tiêu thụ của tải x 100 ) : (Công suất tiêu thụ từ ắc quy)

Từ công thức này, ta tách công suất tiêu thụ của ắc quy ra hai thành phần: Công suất tiêu thụ vô ích (biến thành nhiệt, từ trường ra bên ngoài) ở trạng thái không tải và Công suất tiêu thụ vô ích khi có tải. Lúc này công thức trên trở thành

Hiệu suất (%) = (Công suất tiêu thụ của tải x 100) : (Công suất tiêu thụ của tải + Công suất tiêu thụ vô ích khi không tải + Công suất tiêu thụ vô ích khi có tải).

Trong công thức trên, dễ nhận thấy tham số 'Công suất tiêu thụ vô ích khi không tải' là cố định, nếu như tăng công suất tiêu thụ của tải thì hiệu suất càng cao lên, tuy nhiên sự tăng này không tuyến tính bởi đến một mức nào đó đến gần ngưỡng chịu đựng của các linh kiện bán dẫn thì chúng sẽ toả nhiều nhiệt và làm cho tham số công suất tiêu thụ vo ích khi có tải sẽ tăng cao đột biến. Thông thường mức ngưỡng này gần với mức công suất lớn nhất mà chúng vẫn chịu được trong thời gian dài của kích điện (lưu ý rằng đây không phải thông số công suất đỉnh - bởi công suất đỉnh có thể gấp 1,5 hoặc 2 hoặc hơn nữa lần tham số này - nhưng chỉ chịu được trong thời gian rất ngắn).

Qua đây ta thấy rằng bình thường nếu sử dụng công suất ở một dải nào đó thì nên chọn kích điện có công suất gần gần với nó ở mức phù hợp để đạt được hiệu suất lớn nhất. Với nhu cầu sử dụng một cách tiết kiệm thông thường ở vào tầm 300-500W thì nên chọn loại kích điện có công suất 800-1000VA có chất lượng tốt sẽ phù hợp hơn loại kích điện có công suất trên 1000VA. Việc lựa chọn các kích điện có công suất lớn hơn tuy có thể bền hơn, có thể chịu được dòng khởi động của các động cơ (tủ lạnh, máy bơm công suất nhỏ, cửa cuốn...) nhưng sẽ gây lãng phí. Lưu ý rằng chỉ thực hiện lựa chọn trên nếu như kích điện có chất lượng tốt và công suất công bố là chính xác, một số loại kích chất lượng kém, nguồn gốc không rõ ràng hoặc công bố công suất vống lên thì vẫn phải lựa chọn loại có công suất lớn để dự phòng cho chúng.

Đối với các kích điện có nguyên lý hoạt động theo kiểu biến đổi tần số cao (thường gọi là kích điện tử) thì hiệu suất của kích không biến thiên như công suất trên, chúng thường đều đều ở nhiều mức công suất sử dụng khác nhau bởi dòng tiêu hao ban đầu (khi không tải) là không lớn.

Kích điện dùng ắc quy 12V tốt hơn hay 24V tốt hơn?

Đối với các kích điện loại "điện từ" (sử dụng biến áp tần số 50Hz) thì tuỳ theo từng loại công suất mà chúng sẽ sử dụng các mức ắc quy bao nhiêu: Với tầm công suất dưới 1000VA thông thường dùng mức điện áp 12V còn trên mức công suất này (thường là trên 1400VA) sẽ sử dụng mức điện áp 24V. Đối với các kích điện loại "điện tử" (sử dụng biến áp xung với tần số cao) thì tuỳ theo công suất nhưng ở mức dưới 3000VA người ta vẫn có thể sử dụng mức điện áp 12V (bởi có thể ghép nhiều bộ biến áp xung hoạt động song song và độc lập nhau, giới hạn ở đây chỉ là hạn chế về mặt dòng điện dây dẫn đến kích điện mà thôi).

Nếu như ở cùng một mức công suất (ví dụ 850VA) thì sử dụng ắc quy điện áp 24V sẽ cho hiệu suất cao hơn so với mức điện áp 12V bởi dòng điện tiêu thụ tại ắc quy sẽ giảm đi một nửa mà mức công suất tiêu thụ vẫn như nhau (do điện áp tăng gấp đôi nên tích số giữa điện áp và dòng điện không đổi), do vậy hao phí biến thành nhiệt của các thiết bị bán dẫn sẽ giảm đi, dẫn đến hiệu suất tăng lên. Cũng theo điều này mà các kích điện có công suất lớn hơn nếu sử dụng mức điện áp càng cao thì hiệu suất đạt được càng lớn (ví dụ một số UPS sử dụng mức điện áp đến 96V và còn cao hơn nữa để đạt mức hiệu suất trên 90%), lý tưởng nhất là sử dụng mức điện áp ắc quy cao hơn mức đỉnh của sóng sin để chỉ cần điều tiết biên độ điện áp đầu ra (còn phần nạp thì luôn luôn phải sử dụng biến áp cách ly và một mạch điện từ để điều tiết chế độ nạp.

Thế nhưng việc sử dụng các mức điện áp cao lại gây nhiều phiền toái cho người sử dụng nếu là hệ thống ắc quy ngoài: Phải sử dụng nhiều ắc quy nên đầu tư ban đầu là lớn (và không thuận tiện để tăng dung lượng bởi phải mua nhiều bộ trong cùng một thời điểm); Phải dùng các ắc quy cùng dung lượng, cùng loại và cùng tuổi đời; Phải có mức điện áp không vượt qua giới hạn chịu đựng của con người để hạn chế rủi ro do điện giật....Nếu như sử dụng các ắc quy có thông số khác nhau thì việc phóng và nạp điện cho hệ ắc quy nối tiếp này trở thành thiếu với ắc quy này và thừa với ắc quy kia - dẫn đến cả hai đều nhanh hỏng (bạn hình dung đơn giản thế này: Người trẻ kéo tay người già và người già kéo một vật nặng, nếu vật quá nặng thì người già buông tay, dẫn đến không kéo được; khi ăn thì đều bắt họ ăn như nhau: hoặc quá đói cho người trẻ hoặc quá no cho người già - dẫn đến cả hai đều mệt ^^).

(Có thể còn được cập nhật....)

CÁC CÂU HỎI VỀ ẮC QUY (ACCU)

Bạn nên đọc bài "Ắc quy dùng trong kích điện" (nếu chưa đọc) để hiểu thêm về vấn đề này trước khi đọc tiếp phần trả lời thắc mắc dưới đây

Dùng ắc quy có nguy hiểm gì không? Ắc quy bị nổ trong trường hợp nào?

Dùng ắc quy trong kích điện hoặc dùng ắc quy cho các mục đích khác cũng có mối nguy hiểm của nó như cảnh báo thường ghi trên nhãn ắc quy, đó là: Có thể bị nổ, có thể gây ra ảnh hưởng bởi nước axít bắn ra.

Ắc quy bị nổ (và kéo theo là làm bắn axít ra) trong các trường hợp sau đây:

- Vô ý làm chập điện ắc quy: Thường là dây âm chạm vào dây dương hoặc ngược lại. Khi này ắc quy phóng một dòng rất lớn, gây phát tia lửa điện, gây nóng bình một cách nhanh chóng và có thể phát nổ.

- Gây phát ra tia lửa khi đang nạp ắc quy: Khi nạp ắc quy mà đặc biệt là nạp với một dòng điện lớn thì ắc quy sẽ sinh ra hai loại khí dễ cháy nổ là Hyđrô và Oxy. Bình thường với các ắc quy kín khí thì hai loại khí này sẽ kết hợp lại với nhau và tạo thành nước mà ít thoát ra ngoài, nhưng trong các ắc quy kiểu hở thì hai khí này bay vào không khí tại vị trí đặt ắc quy. Với một lưu lượng lớn hỗn hợp hai khí này thì khi có tác nhân là tia lửa (do hút thuốc lá, do đóng cắt các công tắc điện, cắm dây hoặc rút dây điện tại các phích gần đó, cặp hoặc ngắt cặp các mỏ kẹp cá sấu cho sạc....) thì có khả năng dẫn đến cháy nổ.

- Do quá nạp trong thời gian dài: Trong mọi chế độ nạp (giám sát bằng thiết bị nạp tự động hoặc chế độ nạp thủ công) thì cần phải giữ nhiệt độ ắc quy dưới mức 50 độ C. Việc nạp quá dòng, quá áp sẽ dẫn đến ắc quy bị nóng quá nhiệt độ này dẫn đến tuổi thọ ắc quy giảm nhanh và đặc biệt ắc quy có thể phát nổ nếu nhiệt độ quá cao.

Hiện tượng quá nạp xảy ra trong trường hợp nào?

Mọi hành động nạp điện vượt qua thông số cho phép với ắc quy đều có thể được gọi là quá nạp, do vậy hiện tượng quá nạp có thể xảy ra ngay khi ắc quy chưa đầy điện. Về điện áp và mức dòng điện nạp bạn có thể xem tại bài "Ắc quy dùng trong kích điện", ở đây xin nêu một vài lý do dẫn đến hiện tượng quá nạp.

- Quá nạp do không kiểm soát được hoặc không biết kiểm soát quá trình nạp - đây là lý do diễn ra nhiều nhất bởi đa phần người sử dụng là người bình thường, họ giao phó việc lắp đặt hệ thống kích điện cho nhân viên bán hàng (hoặc người quen có hiểu biết) rồi thực hiện như chỉ dẫn. Đối với các bộ kích điện có chế độ nạp tự động và thực hiện tốt thì không có vấn đề gì xảy ra, tuy nhiên đối với các bộ kích điện có chế độ nạp thủ công thì việc thực hiện không đúng chỉ dẫn (hoặc tính toán sai thời gian nạp do quá trình tiêu thụ điện ắc quy trước đó không hết hoàn toàn) thì rất dễ gây ra quá nạp.

- Sử dụng ắc quy dung lượng quá nhỏ nên không phù hợp với khả năng nạp của bộ kích điện: Mỗi kích điện có khả năng xuất một dòng nạp nào đó (ví dụ 5A, 10A, 15A...) khi ở trạng thái ắc quy cạn kiện, thông thường thì sử dụng các dòng nạp này đối với các ắc quy (hoặc hệ thống song song nhiều ắc quy) có dung lượng tổng lớn hơn 200Ah thì đều được, nhưng đối với các ắc quy có dung lượng quá nhỏ thì cũng gây quá nạp. Ví dụ một bộ kích điện có dòng nạp lớn nhất 12A, khi sử dụng một ắc quy axit kiểu hở có dung lượng 50Ah đến 75Ah thì sẽ gây ra hiện tượng quá nạp. Như vậy việc sử dụng các ắc quy dung lượng lớn hoặc đấu song song nhiều ắc quy sẽ hạn chế được phần nào hiện tượng này.

- Rủi ro do chất lượng của kích điện hoặc các yếu tố khách quan: Các bộ kích điện hiện nay thường được quảng cáo rằng có chế độ nạp 3 giai đoạn - kéo dài tuổi thọ ắc quy - tuy vậy thì chế độ nạp này vẫn ẩn chứa những rủi ro nhất định (thực tế đã xảy ra như phản ảnh tại diễn đàn W về loại sản phẩm H). Thử phân tích sự rủi ro đối với kích điện H sẽ thấy: Biến áp dùng để biến đổi 12 lên 220V (xem sơ đồ ở bài về Kích điện) lúc này làm nhiệm vụ biến đổi điện từ mức 220V xuống tầm 14,5-15V để nạp điện, việc điều tiết chế độ nạp (3 giai đoạn) qua Thyristor được điều khiển bởi mạch điện. Bởi một lý do nào đó (nhận biết sai mức điện áp ắc quy, mạch điện bị hư hỏng dẫn đến làm việc sai, chất lượng linh kiện xuống cấp, bụi và độ ẩm làm dẫn tắt trên mạch in, rơi nước vào máy, côn trùng thâm nhập...có nhiều lý do khác nhau) mà sự điều khiển không đúng dẫn đến quá trình nạp diễn ra sai, nạp quá áp, nạp đầy không ngắt mà vẫn nạp tiếp, nạp đầy mà vẫn đặt điện áp ra ở mức 15V....đây là các lý do dẫn đến hiện tượng bình ắc quy bị nóng và bốc mùi khi nạp. Vậy cũng không nên tin tưởng hoàn toàn vào chế độ nạp của các kích điện để giao phó hoàn toàn cho nó mà không chú ý kiểm tra đến chúng - bởi ngoài lý do lỗi sản phẩm thì còn nhiều lý do khách quan khác nữa để dẫn đến cháy nổ ắc quy. (Mà để giải quyết triệt để trường hợp này có lẽ nên nạp thủ công bằng bộ nạp điều chỉnh được LiOA như đã trình bày trong bài Ắc quy).

Nêu ra những rủi ro do kích điện hoặc các nguyên nhân khách quan không phải là việc phóng đại quá mức các nguy cơ rủi ro, mà nhằm giúp người dùng lường hết các khả năng có thể xảy ra để đề phòng hoặc hạn chế thấp nhất những sự việc không mong muốn.

Cách phân biệt ắc quy khô? ắc quy hư hỏng?

Như trong bài ắc quy đã nói: Nhiều người hiểu nhầm về ắc quy khô. Ắc quy khô một cách thực sự thì chúng không dùng điện môi H2SO4 bằng dung dịch nước - mà dùng dạng keo sệt. Loại ắc quy này có thể đặt nghiêng một góc quá 45 độ vẫn có thể hoạt động tốt và không thấy có dung dịch trào ra ngoài (trái với ắc quy thông thường và ắc quy kín khí - chỉ cần nghiêng quá 45 độ về các phía thì thấy trào dung dịch axít ra). Người mua có thể đề nghị cách thử này với người bán nếu họ cam đoan rằng đây là ắc quy khô một cách thực sự.

Đối với ắc quy kín khí thì cách phân biệt đơn giản nhất là chúng thường có một cảm biến (có người gọi là mắt thần) màu xanh hoặc nền xanh nhân đỏ và phần hướng dẫn xem trạng thái ắc quy thông qua các cảm biến đó được in trên nhãn của ắc quy. Ắc quy kín khí còn một đặc điểm cơ bản nữa là chúng không có các nút, núm để thoát khí của các ngăn trong bình.

Cách thử nghiệm ắc quy xem có bị hư hỏng hay không là quan sát bằng mắt và sử dụng dụng cụ kiểm tra ắc quy chuyên dùng (thường sẽ có ở cửa hàng bán ắc quy).

+ Khi quan sát bằng mắt: Xem tem, nhãn (có sắc nét không, có dấu hiệu mới bị dán lại hay không), xem các vết xước trên các cọc điện cực (nếu ắc quy mới thì có thể có phần nhựa chụp bảo vệ và còn dính liền với ắc quy, hoặc nếu không có thì xem phần cọc điện cực có nhiều dấu vết xước, vết cặp bằng kẹp răng cá sấu...). Quan sát bình có kích thường đồng đều và không bị phồng tại bất kỳ vị trí nào cả....

+ Sử dụng dụng cụ chuyên dùng: Tại các cửa hàng ắc quy thường có một thiết bị kiểm tra ắc quy theo cách đơn giản, thiết bị này có dạng một tay cầm đồng hồ giống hình khẩu súng và một dây dẫn nối với đầu nhọn để áp vào các cọc điện của ắc quy. Khi ấn hai đầu thiết bị này với ắc quy thì tuỳ theo mức điện áp hiển thị trên đồng hồ mà người ta xác định được ắc quy còn tốt hay đã hỏng. Nguyên lý của thiết bị này là cho một dòng điện cỡ vài chục A đi qua và đo sự sụt giảm điện áp của ắc quy, nếu như điện áp hiển thị trên đồng hồ vào khoảng trên 10V thì ắc quy chưa bị hỏng (các tham số về dòng và áp cụ thể còn tuỳ thuộc vào dung lượng của ắc quy).

+ Sử dụng cách đơn giản hơn: Sử dụng tại nhà - chỉ để kiểm tra sự giảm dung lượng bình sau thời gian hoạt động: Sau khi nạp đầy, phóng điện bằng một bóng đèn sợi đốt 12V công suất vài chục W rồi căn cứ vào dòng điện tiêu thụ (lấy công suất chia cho điện áp) và thời gian phóng điện mà xác định dung lượng còn lại của ắc quy.

Ắc quy khô hay ắc quy nước bền hơn?

Với các loại ắc quy sử dụng axit H2SO4 thì thứ tự độ bền một cách tương đối của chúng như sau

Ắc quy khô sử dụng GEL >>bền hơn>> Ắc quy kín khí >>bền hơn>> Ắc quy hở thông thường.

Phép so sánh trên chỉ phù hợp khi tất cả các loại ắc quy này được nạp và sử dụng đúng cách.

Tuy nhiên theo tôi thì không nên dùng loại ắc quy hở thông thường cho kích điện bởi các lý do sau:

- Sau một chu kỳ sử dụng phát điện, điện áp ắc quy giảm xuống mức thấp và khi nạp điện trở lại thì thường dòng nạp này lớn (thông thường các kích điện được tích hợp bộ nạp có thể nạp với dòng 10 đến 20A), khi nạp với dòng điện này với các ắc quy cỡ 100Ah trở xuống thì có thể gây cháy nổ - đặc biệt nếu quên mở các nắp của các ngăn ắc quy (mà việc mở nắp này thường dễ bị quên hoặc không được biết đến đối với người sử dụng thông thường).

- Ắc quy axít kiểu hở khi nạp thường phát sinh khí dễ cháy và một số loại khí có chứa lưu huỳnh - gây khó chịu và độc hại với người sử dụng.

Khi dùng kích điện: Ắc quy viễn thông tốt hơn ắc quy khởi động?

Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm và đã được nhiều người tư vấn rằng ắc quy viễn thông tốt hơn ắc quy khởi động hoặc là không nên dùng ắc quy khởi động cho kích điện...Tư vấn này tuy không sai nhưng có phần mập mờ để hướng người mua đến loại hàng hoá có lãi cao hơn hoặc cùng được đẩy giá lên cao hơn so với việc sử dụng một loại khác gần tương đương.

Để hiểu chi tiết hơn về vấn đề vấn đề ắc quy viễn thông và ắc quy khởi động thì tôi có vài ý sau:

- Đặt câu hỏi: Ắc quy viễn thông là gì, nó có gì khác biệt với thông thường? Tôi có xem ảnh các ắc quy được cho là "ắc quy viễn thông" thì chúng không ghi trên nhãn của chúng là "viễn thông", "dành cho viễn thông" hoặc cái gì đó tương tự như vậy. Vậy thì ắc quy viễn thông không phải là một loại ắc quy riêng biệt để có thể phân loại chúng với ắc quy kín khí, ắc quy kiềm, ắc quy khô... (ví dụ đơn giản nhất là hãng sản xuất ắc quy Tia Sáng cũng không phân biệt như vậy trong các sản phẩm của mình).

Vậy thì không có "ắc quy viễn thông" như cách nói mật mờ, tuy vậy lại có các loại ắc quy thường dùng trong viễn thông và ắc quy thường dùng cho khởi động động cơ. Tiêu chí yêu cầu của hai loại ắc quy này do chế độ làm việc của chúng nên chúng cũng khác nhau:

Ắc quy dùng cho khởi động thì yêu cầu phải có khả năng phát ra một dòng khởi động lớn (cỡ vài trăm Ampe) trong thời gian ngắn (vài giây) rồi lại có thể lặp lại được việc phóng dòng lớn sau vài giây nghỉ, ắc quy làm việc trong điều kiện nhiệt độ ngoài trời (hoặc lớn hơn), ắc quy phải chịu được các rung động nhất định...Ắc quy dùng trong mục đích khởi động thường là loại ắc quy axit kiểu hở (có thể bổ sung được nước cất, đa phần các hãng sản xuất xe hơi đều dùng loại ắc quy này cho mục đích khởi động) và trong một số trường hợp người ta còn dùng ắc quy kín khí.
Ắc quy dùng cho viễn thông thì không cần phải có yêu cầu như trên, nhưng yêu cầu cần thiết cho chúng là có khả năng phát dòng điện (vài chục Ampe) trong thời gian dài, dòng điện tự phóng thấp, không cần bảo dưỡng, không gây phát sinh các loại khí ăn mòn hoặc dung dịch ra môi trường xung quanh....Điều kiện làm việc của ắc quy dùng trong viễn thông không cần khắc nghiệt như loại ắc quy khởi động nêu trên bởi chúng thường đặt trong nhà (thậm chí trong phòng điều hoà) và được đặt cố định tại một vị trí nhất định. Mọi ắc quy dùng trong các UPS (các loại công suất), các thiết bị lưu điện dự phòng khác đều yêu cầu tính chất như trên và chúng thường thuộc loại ắc quy kín khí hoặc ắc quy khô (dùng gel).

Vậy ắc quy dùng trong viễn thông thực chất thuộc loại ắc quy gì? Chắc chắn chúng không phải là ắc quy axít kiểu hở bởi không phù hợp với tiêu chí yêu cầu, vậy chúng chỉ có thể thuộc loại ắc quy kín khí hoặc ắc quy khô (dùng dạng gel thay cho nước để chứa axít).

Quay lại với câu hỏi chính: Khi dùng kích điện thì ắc quy dùng trong viễn thông tốt hơn ắc quy khởi động? Đúng là như vậy, chúng chắc chắn dùng tốt hơn đối với các ắc quy axít kiểu hở - nhưng đối với các ắc quy hiện thường được dùng cho mục đích khởi động nhưng có cấu tạo kiểu kín khí thì điều này chưa chắc chắn bởi ắc quy dùng trong viễn thông phần lớn vẫn là ắc quy kín khí (phần còn lại là ắc quy khô thực sự, nhưng loại này đắt hơn nhiều), một mặt khác thì sử dụng ắc quy kín khí trong cùng điều kiện dòng phóng thấp, trong môi trường làm việc trong nhà thì tuổi thọ của chúng cũng được tăng lên nhiều so với điều kiện làm việc dưới các nắp capô của xe hơi.

Tóm lại là điều kiện kinh tế cho phép thì nên dùng ắc quy dùng cho viễn thông, nếu muốn tiết kiệm thì có thể dùng các loại ắc quy kín thí thông thường - không nên sử dụng các ắc quy axít kiểu hở cho kích điện bởi chúng tiềm tàng nhiều khả năng gây nguy hiểm.

Ắc quy 100Ah phát được công suất bao nhiêu?

Có một vài người thắc mắc câu hỏi trên và với các thông số tương tự vậy (chẳng hạn ắc quy 150Ah phát được công suất bao nhiêu...). Để trả lời câu hỏi này thì trước hết phải biết được rằng chiếc ắc quy 100Ah đó (hay 150Ah đó) là đang dùng cho bộ kích điện có công suất là bao nhiêu. Lý do đơn giản là hệ thống kích điện - ắc quy không thể phát được công suất vượt mức giới hạn của nó.

Bây giờ giả sử rằng kích điện có công suất đủ lớn theo yêu cầu (chẳng hạn như là 3000VA và chỉ sử dụng 1 ắc quy 12V thôi) thì với dung lượng 100Ah sẽ phát được công suất bao nhiêu? Câu trả lời là: Ắc quy với dung lượng này nếu được nạp đủ điện và có chất lượng còn tốt thì hoàn toàn có thể phát được công suất bằng công suất của kích điện - có nghĩa là chúng hoàn toàn có thể phát được ra một dòng điện cỡ 250 A để phục vụ cho công suất trên của kích điện (ắc quy kín khí Thunder do GS nhập về hoặc Atlas với dung lượng 100Ah có thể phát dòng tức thời đến 500A). Tuy nhiên nếu phát bằng dòng điện lớn như vậy thì dung lượng tích điện của ắc quy sẽ giảm đi rất nhiều (thấp hơn nhiều so với con số 100Ah của nó), một mặt khác phát điện một dòng lớn trong thời gian dài sẽ làm nóng bình, gây nổ bình hoặc làm hư hỏng ắc quy.

Vậy một ắc quy thì nên phát với dòng điện bằng bao nhiêu là hợp lý? Người ta khuyên rằng chỉ nên chấp nhận phát với dòng điện bằng dung lượng ắc quy trong thời gian ngắn (phục vụ việc khởi động các động cơ hoặc trong thời điểm quá độ khi bật các thiết bị sử dụng điện); Nên phát với dòng dưới 1/3 dung lượng bình trong thời gian dài hơn (như vậy với ắc quy 100Ah thì nên phát dưới 33A). Cá nhân tôi cho rằng chỉ nên phát với dòng điện bằng dòng điện nạp cho phép - tức là ắc quy kín khí thì phát với dòng bằng 1/4 dung lượng bình (25A cho bình 100Ah) và với ắc quy axít kiểu hở thì phát dòng bằng 1/10 dung lượng bình - tức 10A cho bình 100Ah. Mặc dù chưa thấy các tài liệu nào nói về điều này là hợp lý, nhưng tôi suy luận từ việc nạp điện với mức dòng này là được phép thì việc phát điện với mức dòng đó (quá trình phát là ngược lại với quá trình nạp) là an toàn là phù hợp.

Như vậy bạn có thể chọn mức công suất phát với dòng bằng 1/3 dung lượng bình (tức công suất 12V x 33A = xấp xỉ 400VA với một bình 100Ah) hoặc tốt hơn là với dòng điện bằng 1/4 hoặc 1/10 dung lượng bình để ắc quy đạt được tuổi thọ cao nhất. Trong trường hợp muốn phát các công suất cao hơn mức này thì nên mắc song song với chúng thêm các ắc quy nữa cùng dung lượng.

(Có thể còn được cập nhật....)

Trương Mạnh An (6/2011)

Xem thêm: Các bài viết liên quan đến kích điện và ắc quy

Các thế hệ ổn áp LiOA

2011-05-19T15:43:00.004+07:00

Từ thời dùng ổn áp cho gia đình đến nay thì nhà tôi đã dùng qua 3 chiếc LiOA mà mỗi chiếc trong số chúng là một thế hệ. Tôi đoán rằng hiện nay ở Việt Nam cũng có nhiều người dùng ổn áp của hãng này nên có lẽ muốn viết một chút về chúng để thấy các ưu nhược điểm của từng thế hệ.

Thế hệ thứ nhất (tạm thời gọi thế) mà tôi sử dụng là một chiếc ổn áp 3kVA vào thời điểm khoảng những năm 199x nào đó. Ổn áp thế hệ này có cấu tạo gồm lõi hình xuyến và các vòng dây quấn trên nó, có một chổi than tiếp xúc với các vòng dây để thay đổi vị trí tiếp xúc từ đó thay đổi cuộn sơ cấp của biến áp tự ngẫu.

Chế độ hoạt động của thế hệ ổn áp LiOA này khá đơn giản: Khi cấp điện thì nhờ một mạch điện so sánh mức điện áp mà chổi than được điều khiển bởi một mô tơ bước sẽ quay đến vị trí điện áp đầu vào phù hợp để cho mức điện áp ra tại mức 220V.

Nhược điểm của thế hệ này là khi mất điện thì chổi than đứng nguyên - không quay về phía nào cả, do đó khi mất điện khi đang ở trạng thái 150V thì khi có điện ở trạng thái 220V thì điện áp tức thời của nó hoạt động sẽ cho ra ở mức 322V- tức là rất cao - dẫn đến có thể gây hư hỏng thiết bị điện đang sử dụng.

Loại thế hệ này cũng có sự điều chỉnh điện áp ngay khi mà điện áp đầu vào thay đổi - có nghĩa là nếu như gần nhà bạn người ta đang hàn điện hồ quang thì chiếc ổn áp sẽ quay đi quay lại một cách liên tục. Khi quay chúng phát ra những tiếng két két khó chịu - mà có lần trên một entry trước đây tôi gọi là "Ổn áp nghiến răng".

Công tắc đầu vào của loại này chỉ đơn thuần là một CB mà không có chế độ bảo vệ quá nhiệt hoặc quá dòng tích hợp, việc bảo vệ quá dòng được sử dụng một bộ ngắt riêng.

Thế hệ thứ 2 của ổn áp LiOA mà tôi sử dung là chiếc SH-5000 có dải điện áp từ 130V đến 250V. Về cấu tạo cũng như ổn áp thế hệ thứ nhất nhưng được điều chỉnh chế độ làm việc đi để đảm bảo an toàn hơn: Khi mất điện thì chổi than tự quay về vị trí 250V. Bởi có chế độ này nên khi có điện trở lại (giả sử ở mức 220V) thì điện áp đầu ra của ổn áp sẽ vào khoảng 193V. Sự điều chỉnh này tuy rằng vẫn chưa phải là hợp lý nhưng chúng đúng là có cải tiến so với thế hệ thứ nhất.

Điển cải tiến của thế hệ 2 không chỉ dừng lại ở tính năng "Auto reset system" như đã nêu trên mà còn có một số sự thay đổi nữa như sau:

Công tắc đóng ngắt đầu vào không đơn thuần là một CB nữa, thay vào đó là một công tắc kết hợp với cuộn hút. Người sử dụng có thể đóng cắt công tắc này thông qua việc bấm cơ học vào chúng, ổn áp cũng thế cắt công tắt này nếu như bị quá dòng hoặc quá áp thông qua cuộn hút.

LiOA thế hệ hai sử dụng một biến dòng (nhìn giống như một cuộn hình xuyến xuyên qua dây dẫn đầu vào) để theo dõi dòng điện tiêu thụ và nhờ đó sẽ tự động ngắt nếu dòng này vượt ngưỡng giới hạn (ví dụ cái LiOA 5kVA của tôi ngắt nếu dòng quá 28A). Đồng thời phía sau ổn áp có một công tắc gạt cho phép kích hoạt chế độ bảo vệ quá áp hay không, nếu cho phép (bật) thì khi hệ thống phát hiện ra mức điện áp đầu ra quá cao thì cũng tác động đến cuộn hút để ngắt đầu vào.

Bên trong ổn áp LiOA thế hệ thứ 2 (loại SH-5000)

Sự điều chỉnh điện áp đầu ra ngay lập tức theo điện áp đầu vào của ổn áp LiOA thế hệ thứ 2 này vẫn còn thực hiện y như thế hệ đầu tiên nên chúng không phù hợp cho những nơi có nhiều công trình thi công xây dựng (sử dụng các máy hàn điện, máy khoan và các loại thiết bị tiêu thụ điện công suất lớn nhưng lại đóng ngắt liên tục). Về bản chất điều này không đơn thuần là chúng kêu lẹt kẹt khó chịu, mà mức điện áp đầu vào thay đổi sẽ dẫn đến mức đầu ra thay đổi liên tục và vượt ngưỡng là điều nguy hiểm hơn (bạn chịu khó đọc lại entry trước để biết về điều này)

Chiếc LiOA thế hệ thứ 2 này tôi mua khi mà chiếc thế hệ thứ nhất đã không còn phù hợp công suất nữa (mà tuổi đời sử dụng của nó đã hơn 10 năm nên cho nghỉ hưu là đúng rồi). Sau một thời gian ngắn sử dụng (được 3 năm) thì mức công suất 5kVA không còn phù hợp nên tôi đã có cơ hội để sử dụng một chiếc thế hệ thứ 3 như dưới đây.

Thế hệ thứ 3 của ổn áp LiOA có cải tiến so với thế hệ thứ 2 trước đó là việc các rơ le để đóng điện đầu ra sau khi đã điều chỉnh điện áp ổn định sau khi có điện trở lại. Nguyên lý hoạt động như sau: Khi mất điện thì chổi than quay về vị trí 250V (năng lượng được xả ra từ các tụ dung lượng lớn tích trữ trước đó); Khi có điện chổi than quay đến vị trí tương ứng để mức điện áp đầu ra là 220V. Sau khoảng vài giây đến vài chục giây khi mà điện lưới ổn định thì LiOA đóng điện cho đầu ra - lúc này các thiết bị điện trong nhà mới được cấp điện.

Đây là một cải tiến rất tốt, có thể loại trừ các hiện tượng thay đổi điện áp liên tục ở thế hệ 2. Một mặt khác khi một nhánh tiêu thụ điện tại địa phương mới được cấp điện thì mức tiêu thụ trong giai đoạn đầu này thay đổi thất thường (ví dụ hàng loạt động cơ bắt đầu khởi động...), việc chờ một thời gian vài chục giây sẽ giúp cho thiết bị tiêu thụ điện trong gia đình không bị dao động quá nhiều (và cũng tránh hiện tượng đóng ngắt vài lần như thời gian trước đây người ta thường làm).

Một ưu điểm nữa của thiết kế ổn áp LiOA thế hệ 3 này là cho phép điều chỉnh mức điện áp đầu ra ở một mức nhất định nào đó mà không cần can thiệp vào bên trong. Việc điều chỉnh điện áp thông qua một chiết áp xoay có chữ V.ADJ như ở hình dưới đây:

Việc LiOA thiết kế thêm một phần điều chỉnh bên ngoài được giải thích là cho phép người sử dụng tinh chỉnh mức điện áp đầu ra cho chính xác nhất với các tần số, dạng sóng sin ở từng khu vực sử dụng. Theo mặc định thì chiết áp trên đã được chỉnh ở mức giữa và tương ứng với mức đầu ra 220V chuẩn cho lưới điện tại Việt Nam, nếu bạn muốn thay đổi thì có thể dùng một tua vít trừ (-) và khẽ điều chỉnh chúng theo mức điện áp ra cần thiết.

Việc điều chỉnh điện áp đầu ra theo mức điện áp đầu vào của ổn áp LiOA thế hệ 3 có vẻ như ở một dải điện áp rộng hơn (chẳng hạn khi điện áp đầu ra trong khoảng 215-225V thì biến áp không điều chỉnh, nhưng ngoài khoảng này mới bắt đầu điều chỉnh). Việc thiết kế như vậy vẫn đảm bảo được việc cung cấp điện áp đầu ra ổn định trong vùng cho phép, vừa tránh được hiện tượng máy "nghiến răng" liên tục khi điện áp giao động xung quanh mức điện áp nào đó (chẳng hạn như khi trong khu vực có người hàn điện dẫn đến điện áp tăng giảm thất thường).

Hình ảnh bên trong của một chiếc ổn áp LiOA thế hệ thứ 3 như sau:

Hình ảnh bên trong một ổn áp LiOA thế hệ thứ 3 (loại DRII-10000)

Trong hình này bạn sẽ thấy thấp thoáng 2 rơ le (như hình là loại rơ le 80A) loại sử dụng cuộn hút 24V DC để đóng điện đầu ra cho ổn áp. Quạt làm mát cho ổn áp chỉ xuất hiện với một số loại công suất (ví dụ của tôi dùng mức 10kVA thì mới có quạt).

Loại ổn áp thế hệ 3 của LiOA sử dụng một aptomat tép một nhánh để bảo vệ quá dòng ở đầu vào. Về cơ bản thì aptomat này chỉ bảo vệ được mức quá dòng, còn trong trường hợp điện áp đầu vào tăng cao do mất pha mát chung (trong khu vực sử dụng nhiều pha) thì thế hệ 3 này chỉ bảo vệ được các thiết bị đầu ra (ngắt điện ra qua việc ngắt rơ le) mà không tự bảo vệ được chính mình.

Để phân biệt nhằm tránh mua phải loại ổn áp còn tồn của thế hệ trước thì bạn cần lưu ý một số điểm phân biệt sau:

- Loại thế hệ mới sử dụng một aptomat tép loại một nhánh ở mặt trước, nhãn hiệu của aptomat này là LiOA.

- Loại thế hệ mới có một nút điều chỉnh điện áp (như hình phía trên) ở phía dưới đồng hồ Vôn kế tại mặt trước.

- Phía trên (hoặc phía sau) thường dán một dòng thông báo về việc ổn áp sử dụng rơ le đóng điện đầu ra nên sau khi cấp điện một lúc mới có điện áp ra (cái này chắc để người dùng không hoang mang tưởng hỏng ổn áp mà gửi đi bảo hành).

Trương Mạnh An (05/2011)

XEM THÊM

* Website của hãng sản xuất LiOA.

* Ổn áp nghiến răng (trên blog này): Có trình bày sơ lược về nguyên lý biến áp.

Ắc quy dùng trong kích điện

2011-05-17T13:06:00.006+07:00

Mùa mất điện năm ngoái có khá nhiều người đã mua bộ kích điện sử dụng ắc quy. Không như kích điện khi không sử dụng có thể để hàng chục năm, ắc quy cần có chế độ nạp và phóng điện theo các yêu cầu nhất định thì mới đảm bảo độ bền. Đã có các trường hợp để ắc quy từ hè năm ngoái đến tháng 3 năm nay thì hư hỏng ắc quy khiến không thể sử dụng được. Tôi hi vọng bài viết từ các kinh nghiệm bản thân cũng như tham khảo tài liệu sẽ giúp ích một chút cho những ai đang sở hữu các bình ắc quy kích điện có thể vận hành và sử dụng chúng một cách tốt nhất hay bảo quản được trong thời gian dài.

ẮC QUY

Phân loại và nguyên lý hoạt động của ắc quy

Nếu điểm qua các loại ắc quy thì có lẽ có thể có nhiều cách gọi như: ắc quy nước, ắc quy axít, ắc quy axít kiểu hở, ắc quy kín khí, ắc quy không cần bảo dưỡng, ắc quy khô, ắc quy GEL, ắc quy kiềm...Thực ra thì cách nói như trên là các cách gọi khác nhau của vài loại ắc quy cơ bản mà thôi, các loại như vậy chính là cách gọi có thể bao hàm vào nhau mà nếu nghe qua bạn đừng hoang mang rằng tại sao có nhiều loại ắc quy như vậy. Trên thực tế thường phân biệt thành hai loại ắc quy thông dụng hiện nay là ắc quy sử dụng điện môi bằng a xít (gọi tắt là ắc quy a xít hoặc ắc quy Chì-Axít) và ắc quy sử dụng điện môi bằng kiềm (gọi tắt là ắc quy kiềm). Tuy có hai loại chính như vậy nhưng ắc quy kiềm có vẻ ít gặp nên đa số các ắc quy mà bạn gặp trên thị trường hiện nay là ắc quy a xít.

Trong cùng loại ắc quy axít cũng được phân chia thành hai loại chính: ắc quy axít kiểu hở thông thường và ắc quy axít kiểu kín khí. Hai loại này đang bị gọi nhầm một cách thông dụng là: ắc quy nước và ắc quy khô (đúng ra thì ắc quy điện môi dạng keo mới gọi là ắc quy khô). Khi đã hiểu về nguyên lý hoạt động của ắc quy axít thì bạn dễ dàng phân biệt được chúng và các đặc tính riêng của từng loại ắc quy này.

Để biết được nguyên lý hoạt động của ắc quy, bạn có thể xem hình dưới đây (bạn có thể bỏ qua mục này nếu như thấy chúng quá phiền phức và khó hiểu ^^):

Hình: Mô phỏng bản cực ắc quy a-xít (ảnh sưu tầm)

Trong hình này vẽ đại diện hai bản cực của một ắc quy, trong đó cực cả hai cực được làm bằng Chì (Pb) và oxít Chì (PbO2). Điền đầy giữa các bản cực là dung dịch axít sulfuric (H2SO4) loãng, và tất nhiên là dung dịch loãng như vậy thì chứa Nước (H2O) là chiếm phần lớn thể tích.

Ở trạng thái được nạp đầy, các bản cực ắc quy ở trạng thái hóa học nêu trên (như hình, tức là cực dương là PbO2, cực âm là Pb), trong các quá trình phóng điện và nạp điện cho ắc quy, trạng thái hóa học của các cực bị thay đổi. Có thể xem về trạng thái hóa học trong các quá trình phóng - nạp như hình dưới đây

Hình: Mô phỏng sự làm việc của ắc quy a-xít (ảnh st)

Quá trình phóng điện diễn ra nếu như giữa hai cực ắc quy có một thiết bị tiêu thụ điện, khi này xảy ra phản ứng hóa học sau:

Tại cực dương: 2PbO2 + 2H2SO4 = 2PbSO4 + 2H2O + O2
Tại cực âm: Pb + H2SO4 = PbSO4 + H2
Phản ứng chung gộp lại trong toàn bình là: Pb+PbO2+2H2SO4 = 2PbSO4 + 2H2O

Quá trình phóng điện kết thúc khi mà PbO2 ở cực dương và Pb ở cực âm hoàn toàn chuyển thành PbSO4.

Quá trình nạp điện cho ắc quy, do tác dụng của dòng điện nạp mà bên trong ắc quy sẽ có phản ứng ngược lại so với chiều phản ứng trên, phản ứng chung gộp lại trong toàn bình sẽ là:

2PbSO4 + 2H2O = Pb+PbO2+2H2SO4.

Kết thúc quá trình nạp thì ắc quy trở lại trạng thái ban đầu: Cực dương gồm: PbO2, cực âm là Pb.

Trong thực tế, các bản cực ắc quy không giống như ở trên, các cực của ắc quy có số lượng nhiều hơn (để tạo ra dung lượng bình ắc quy lớn) và mỗi bình ắc quy lại bao gồm nhiều ngăn như vậy. Nhiều tấm cực để tạo ra tổng diện tích bản cực được nhiều hơn, giúp cho quá trình phản ứng xảy ra đồng thời tại nhiều vị trí và do đó dòng điện cực đại xuất ra từ ắc quy đạt trị số cao hơn - và tất nhiên là dung lượng ắc quy cũng tăng lên.

Do kết cấu xếp lớp nhau giữa các tấm cực của ắc quy nên thông thường số cực dương và cực âm không bằng nhau bởi sẽ tận dụng sự làm việc của hai mặt một bản cực (nếu số bản cực bằng nhau thì các tấm ở bên rìa sẽ có hai mặt trái chiều ở cách nhau quá xa, do đó phản ứng hóa học sẽ không thuận lợi). Ở giữa các bản cực của ắc quy đều có tấm chắn, các tấm chắn này không dẫn điện nhưng có độ thẩm thấu lớn để thuận tiện cho quá trình phản ứng xảy ra khi các cation và anion xuyên qua chúng để đến các điện cực.

Hình: Các bản cực của ắc quy được gắn song song nhau (ảnh st)

Mỗi một ngăn cực của ắc quy a-xít chỉ cho mức điện áp khoảng 2 đến 2,2 V do đó để đạt được các mức 6, 12 V thì ắc quy phải ghép nhiều ngăn nhỏ với nhau, ví dụ ghép 3 ngăn để thành ắc quy 6V, ghép 6 ngăn để thành ắc quy 12V. Bạn có thể xem hình cấu tạo của ắc quy dưới đây để thấy được các ngăn ắc quy được bố trí như thế nào.

Bố trí các ngăn trong một ắc quy 12V (ảnh st)

Điện áp của ắc quy (theo dung lượng)

Mặc dù điện áp của các ắc quy là một số chẵn của 2, ví dụ như ắc quy 2V, 6V, 12V, 24V...nhưng trên thực tế thì điện áp thông thường của các ắc quy không như vậy. Mức điện áp mà các ắc quy cung cấp thường lớn hơn so với định mức của chúng, ví dụ như ắc quy 12V sẽ cung cấp mức điện áp tới 13V hoặc hơn. Có điều có vẻ vô lý này cũng xuất phát từ mức độ điện áp trên mỗi ngăn bình của chúng: Mức điện áp mỗi ngăn bình ắc quy a-xít là 2,1 đến 2,2 V (±0,05V). Do tính chất cố hữu của ắc quy axit mà các ngăn của chúng không thể có mức điện áp cao hơn.

Cũng để đánh giá dung lượng của ắc quy a-xít, người ta có các thí nghiệm đo đạc và cho thấy dung lượng ắc quy phụ thuộc vào mức độ điện áp (lúc không phát dòng) như hình sau:

Biểu đồ liên quan giữa điện áp ắc quy và dung lượng còn lại (hình: Mikiemike)

Nếu biểu diễn ở dạng bảng thì thông số như bảng dưới đây. Nếu như ắc quy thuộc loại 24V thì nhân thông số ở mục điện áp một ngăn với 12.

Dung lượng	Điện áp ắc quy 12V	Điện áp một ngăn
100%	12.7	2.12
90%	12.5	2.08
80%	12.42	2.07
70%	12.32	2.05
60%	12.20	2.03
50%	12.06	2.01
40%	11.9	1.98
30%	11.75	1.96
20%	11.58	1.93
10%	11.31	1.89
0	10.5	1.75

Lưu ý rằng bảng trên đúng trong trường hợp ắc quy không mang tải, điều đó có nghĩa là nếu như kích điện đang hoạt động và bạn đo được điện áp các ắc quy là một số lượng nào đó thì không thể lấy giá trị đó để đánh giá lưu lượng bình ắc quy còn lại (là bao nhiêu %). Điều này bởi vì khi phát dòng thì các ắc quy có điện áp tụt xuống, trong trường hợp không phát dòng nữa thì mức điện áp đo được mới phản ánh đúng trạng thái dung lượng còn lại của ắc quy. Khi đang phát dòng thì điện áp ắc quy giảm xuống

Cũng theo bảng trên thì dung lượng ắc quy sẽ cạn kiệt ở mức điện áp 10,5V, một số kích điện loại "điện tử" (tức là theo dõi được mức độ điện áp đầu vào) sẽ lấy mốc 10,7V để ngừng hoạt động nhằm tránh cho sự sử dụng ắc quy cạn kệt (gây hại cho ắc quy). Điều đó là hợp lý bởi nếu như sử dụng điện từ ắc quy ở trạng thái cạn kiệt thì các bản cực của ắc quy sẽ nhanh bị hư hỏng, dẫn đến hư hỏng chung cho toàn bộ ắc quy (trong một ắc quy 12V, chỉ một trong 6 ngăn hư hỏng thì toàn bộ ắc quy đó sẽ hư hỏng).

Các ắc quy thông dụng thường chế tạo ở mức điện áp 12V, số lượng ít hơn là các ắc quy 6V dùng cho một số quạt hoặc đèn tích điện. Các ắc quy 24V trở lên không phải là không có nhưng rất hiếm và thường việc tìm kiếm thay thế cho các ắc quy này rất khó khăn (ở nơi làm việc cũ của mình có một xe chạy điện sử dụng ắc quy 24V, khi nó hỏng thì rất khó mua ắc quy này). Vậy nếu như kích điện của bạn sử dụng mức điện áp 24V thì bạn nên dùng nối tiếp các ắc quy 12V (tốt nhất là có cùng hãng sản xuất, cùng dung lượng và cùng lô sản xuất) lại với nhau chứ không nên nhất thiết phải tìm kiếm đúng loại ắc quy 24V cho chúng.

Dung lượng ắc quy và ảnh hưởng bởi chế độ phóng

Dung lượng là thông số cơ bản, tham số này cho biết được khả năng lưu trữ điện năng của ắc quy. Đơn vị tính của thông số này được tính thông dụng theo Ah (Ampe giờ), một số ắc quy nhỏ hơn (và thường là các pin) thì tính theo mức mAh (mili-ampe giờ).

Một cách đơn giản để dễ hình dung về tham số dung lượng ắc quy như sau: Ah là tham số bằng số dòng điện phát ra (tính bằng Ampe) trong khoảng thời gian nào đó (tính bằng giờ). Ví dụ như ắc quy 10 Ah thì có thể phát một dòng điện 10A trong vòng một giờ, hoặc 5A trong 2 giờ, ... hay 1A trong 10.

Nhưng trên thực tế thì dung lượng ắc quy lại bị thay đổi tuỳ theo cường độ dòng điện phóng ra. Nếu dòng điện phóng càng lớn thì dung lượng ắc quy còn lại càng nhỏ và ngược lại, dòng điện phóng nhỏ thì dung lượng được bảo toàn ở mức cao. Ví dụ về dung lượng của ắc quy phụ thuộc vào cường độ dòng phóng được thể hiện như bảng dưới đây (số liệu sưu tầm)

Thời gian (phút)	Accu 100Ah		Accu 26Ah
Thời gian (phút)	Dòng phát (A)	Dung lượng (Ah)	Dòng phát (A)	Dung lượng (Ah)
90	57	85	13	19
60	74	74	19	19
50	86	71	21	18
45	93	70	23	17
40	102	68	25	17
30	129	64	31	15
20	174	58	40	13
15	213	53	49	12
10	275	45	63	10

Theo bảng trên thì nếu như phóng điện với dòng 57A, ắc quy 100Ah chỉ còn dung lượng là 85Ah và tương ứng chỉ phóng điện được 90 phút. Vì đa số các kích điện đang được sử dụng thuộc loại công suất từ 800VA đến 1000VA nên dòng tiêu thụ cực đại sẽ xấp xỉ với mức 57A nêu trên nên người dùng nên chú ý đến thông số này.

Vậy thì phóng dòng điện càng lớn thì dung lượng của ắc quy càng giảm đi. Muốn dung lượng ắc quy đúng như số liệu công bố của các hãng sản xuất thì có lẽ phải phóng với một dòng đủ nhỏ mà chỉ có thể thực hiện được điều này thông qua việc sử dụng điện tiết kiệm (sử dụng với nhu cầu tối thiểu) hoặc phải trang bị một hệ thống nhiều ắc quy.

Có điều gì vô lý ở đây chăng? Năng lượng tích trữ trong ắc quy bị mất đi - và điều đó vi phạm định luật bảo toàn năng lượng? Chắc chắn là không phải, năng lượng không tiêu hao đi mất, nó sẽ vẫn nằm trong ắc quy nhưng không thể phóng được ra mà thôi.

Nhìn lại hình phía trên ta thấy rằng khi ắc quy trong trạng thái còn có thể phóng điện thì cực dương là PbO2 còn cực âm là Pb quá trình phóng điện sẽ làm cho cả hai đều biến thành PbSO4. Nếu quá trình phóng điện diễn ra một cách từ từ thì các cực được lần lượt chuyển thành PbSO4 mà chúng không bị đè lên nhau (tức là lớp PbSO4 đè lên lớp PbO2 ở cực dương hoặc Pb ở cực âm), do đó dung lượng ắc quy không bị mất đi. Nếu phóng điện với dòng điện lớn thì phản ứng xảy ra mạnh, PbSO4 sinh ra nhiều và bám vào các cực đè lên các lớp PbO2 hoặc Pb khiến cho sau một thời gian ngắn thì chúng không còn phản ứng được nữa (do đã bị nằm phía trong của bản cực), điều đó dẫn đến dung lượng bình thực tế bị giảm đi.

Các tham số khác của ắc quy

Dòng khởi động nguội CCA (Cold Cranking Amps) Là một tham số thường được quan tâm khi dùng ắc quy cho các ô tô mà chủ yếu là dùng cho khởi động. Dòng khởi động nguội là dòng điện có thể phát ra được trong trạng thái nhiệt độ 0 độ F (tức bẳng - 17,7 độ C) trong vòng 30 giây. Tham số này thường chỉ được quan tâm tại các nước có nhiệt độ thấp (dưới 0 độ C), khi đó việc khởi động của động cơ gặp khó khăn vì độ nhớt dầu không đảm bảo và việc các phản ứng hóa học xảy ra trong điều kiện nhiệt độ thấp thường khó khăn hơn so với khi ở nhiệt độ cao.

Dòng khởi động nóng HCA (Hot Cranking Amps) Tương tự như dòng khởi động nguội, nhưng nó được tính tại nhiệt độ 80 độ F (tức khoảng 26,7 độ C). Tham số này thường ít quan trọng hơn so với thông số khởi động nguội (và thông số này cũng ít khi được ghi vào nhãn của các ắc quy).

Dung lượng RC (Reserve Capacity) Là tham số thể hiện thời gian phóng điện với dòng 25A ở nhiệt độ 25 độ C cho đến khi điện áp ắc quy hạ xuống dưới mức sử dụng được. Thông số này khá trực quan, thể hiện sự hoạt động liên tục của ắc quy ở chế độ bình thường với nhu cầu sử dụng thông thường (đa phần người dùng kích điện thường phát dòng ở mức này).

Trên đây là các thông số của một ắc quy. Tất cả các ắc quy đều ghi thông số về điện áp và dung lượng, còn lại hai thông số khá quan trọng sau nó là CCA và RC thì ít được ghi trên nhãn của chúng hơn. Cá nhân tôi thì thường thiện cảm đối với các loại ắc quy được ghi rõ ràng các thông số như vậy bởi nó gần như một sự đảm bảo về chất lượng đã công bố.

So sánh hai loại ắc quy thông dụng

Thị trường hiện có hai loại ắc quy thông dụng là: ắc quy axít kiểu hở và ắc quy axít thiết kế theo kiểu kín khí – miễn bảo dưỡng (loại này hay bị gọi là ‘ắc quy khô’ nhưng thực ra thì dùng từ này là không đúng lắm bởi ắc quy khô một cách chính xác là loại ắc quy không dùng điện dịch). Sự khác nhau giữa hai loại ắc quy này thể hiện trong bảng sau:

Tiêu chí	Ắc quy axít thông thường (loại hở)	Ắc quy axít loại kín khí.
*Giá thành*	Rẻ hơn so với loại ắc quy kín khí bởi chế tạo đơn giản hơn.	Đắt hơn so với ắc quy thông thường, nhiều hãng phải nhập nước ngoài (Ví dụ loại ATLAS nhập từ Hàn Quốc, Thunder do GS nhập khẩu).
*Cách phân biệt hai loại*	Có các nút ở các ngăn bình (dùng để bổ sung nước cất sau quá trình sử dụng), nếu ắc quy 12V thì sẽ có 6 nút này.	Không có nút ở các ngăn bình, thường ghi rõ ắc quy không cần bảo dưỡng ở vỏ bình hoặc tài liệu kèm theo.
*Trạng thái phóng điện*	Tương đương nhau	Tương đương nhau, nhưng sau khi phát dòng điện lớn thì ắc quy kín khí thường phục hồi điện áp nhanh hơn, tuy nhiên điều này không ảnh hưởng đến hoạt động của kích điện.
*Trạng thái khi nạp điện và dòng nạp cho phép*	- Khi nạp có thể phát ra khí cháy hoặc khí có mùi khói chịu. - Dòng điện nạp lớn nhất chỉ nên bằng 0,1 lần trị số dung lượng ắc quy (Ví dụ loại 100Ah chỉ nên nạp với dòng cao nhất là 10A)	- Khi nạp ắc quy không phát sinh khí ra môi trường bên ngoài nên không có mùi. - Dòng điện nạp có thể lên tới 0,25 lần trị số dung lượng ắc quy (ví dụ loại 100 Ah có thể nạp với dòng lớn nhất là 25A)
*Chế độ bảo dưỡng*	- Nếu mức điện dịch từng ngăn ở ắc quy thấp hơn quy định thì phải bổ sung. - Định kỳ phải nạp điện bổ sung cho ắc quy. Chu kỳ nạp định kỳ khoảng 3 tháng/lần nếu không nối với thiết bị tiêu thụ điện.	- Không phải bổ sung điện dịch trong quá trình sử dụng. - Phải nạp điện định kỳ trong thời gian không sử dụng, nhưng chu kỳ nạp định kỳ dài hơn so với loại ắc quy axít thông thường.
*Tuổi thọ*	Tuổi thọ thấp hơn so với loại ắc quy kín khí.	Thường có tuổi thọ cao hơn so với ắc quy loại hở thông thường.

So bảng trên thì bạn thấy rằng ắc quy kín khí sẽ có nhiều ưu việt hơn so với ắc quy axít thông thường, nếu tình hình tài chỉnh cho phép thì bạn nên chọn loại ắc quy kín khí. Nếu sử dụng loại ắc quy axít thông thường thì cần lưu ý đến điều chỉnh dòng nạp và đặc biệt lưu ý không gây phát sinh tia lửa (do chạm chập dây hoặc hút thuốc) gần ắc quy khi nạp bởi chúng dễ gây cháy nổ hơn loại kín khí (quá trình nạp có thể xảy ra sự điện phân nước để tạo ra hai chất khí dễ cháy nổ là Hiđrô và ôxy).

Ngoài hai loại thông dụng trên thì thị trường cũng có một số loại ắc quy khô một cách thực sự, chúng vẫn dùng cá bản cực bằng PbO2 và Pb với điện môi H2SO4 nhưng được trữ ở dạng keo sệt (gel). Ưu điểm của loại ắc quy này là chúng không gây mùi khó chịu khi nạp điện, không gây chảy axit khi bị vỡ, có thể hoạt động ở các vị trí đặt khác nhau. Nhược điểm là chế độ nạp khắt khe và không chịu được quá nạp (khi nạp loại này chỉ được nạp với dòng nhỏ hơn 1/20 dung lượng), nếu thường xuyên quá nạp loại ắc quy này thì tuổi thọ của chúng sẽ giảm rất nhanh.

SẠC VÀ BẢO DƯỠNG ẮC QUY

Ắc quy được vận hành tốt và bền theo thời gian nếu như có chế độ phóng điện phù hợp và chế độ nạp tốt, phần dưới đây sẽ trình bày phương pháp nạp vào bảo dưỡng ắc quy để đảm bảo kéo dài thời gian sử dụng cho các ắc quy.

Nạp (sạc) ắc quy

Cách nạp chung

Rất nhiều hãng sản xuất ắc quy đã đưa ra phương pháp nạp ắc quy như sau:

Với ắc quy axít loại hở, nạp với dòng điện bằng 1/10 dung lượng bình trong thời gian 10 giờ. Điện áp nạp 14,5V đến 15V (riêng hãng Tia Sáng hướng dẫn nạp với dòng bằng 1/20 dung lượng cho một số loại ắc quy hở).
Với ắc quy axít loại kín khí: nạp với dòng điện tối đa 2,5/10 dung lượng bình, trong thời gian 4 giờ hoặc nạp với dòng điện 1/10 dung lượng bình trong 10 giờ ở điện áp 14,5 đến 15V.

Hầu như các tờ hướng dẫn sử dụng kèm bảo hành của các bình ắc quy thường ghi như trên, trên một số website cũng hướng dẫn như vậy. Tôi nhận thấy có vấn đề không ổn trong cách thức nạp như vậy! Về điện áp nạp và dòng điện nạp thì chưa có gì đáng nói, nhưng về mặt thời gian thì có thể là không hợp lý. Nếu như ắc quy đã dùng cạn thì thời gian nạp như trên là phù hợp, nhưng nếu như ắc quy chỉ sử dụng hết 50% (hoặc một con số nào đó khác lớn hơn 20%) thì khi nạp với dòng điện và thời gian như trên sẽ có thời điểm ắc quy đã đầy mà vẫn bị cưỡng bức nạp thêm. Các trường hợp nạp thêm quá mức đều gây giảm thọ cho ắc quy.

Vậy thì nạp thế nào là hợp lý? Chế độ tốt nhất có lẽ nên giao phó cho các bộ nạp tự động được thiết kế tốt, chúng sẽ tự đo điện áp ắc quy và chế độ sụt giảm điện áp sau một thời gian để tiến hành nạp cho ắc quy đến thời điểm đầy điện. Cách thức vận hành một bộ nạp như vậy bạn có thể xem một video ngắn dưới đây. Đoạn video này là giai đoạn nạp từ chế độ nạp duy trì của hệ thống ắc quy của tôi từ mức 13,40V đến mức nạp 13,7V của các bình ắc quy axít kín khí.

Bộ nạp tôi đang dùng trong video này thuộc loại điện tử, dùng nguồn xung nên rất thuận tiện điều khiển chế độ nạp. Khi nạp thì đèn chỉ thị nhấp nháy, khi nạp đủ thì đèn ngừng nhấp nháy. Bạn sẽ thấy thời điểm ban đầu bộ nạp sẽ đưa một mức điện áp lớn, điện áp bình tăng nhanh đạt mức 13,7V, sau đó bộ nạp ngừng cấp điện và hệ bình ắc quy ngay lập tức tụt điện áp xuống, sau đó nạp lại cấp một mức điện áp cao để đưa điện áp lên...quy trình này diễn ra vài lần cho đến khi bộ nạp cấp một mức điện áp phù hợp để nạp điện áp ắc quy dần lên đến mức 13,7V thì ngừng lại. Như vậy có thể thấy bộ nạp không hoàn toàn nhắm mắt nhắm mũi nạp điện mà còn có thời gian ngừng để đo điện áp ắc quy, đo dòng điện nạp để lựa chọn mức điện áp và dòng nạp phù hợp với chế độ điều chỉnh (tựa như việc chúng ta không đi đến đích rồi phanh gấp - mà bắt đầu phanh ở đoạn gần đích vậy).

Bộ nạp ắc quy tự động của AST chất lượng rất tốt cho nạp ắc quy

Nếu như không có bộ nạp tự động thì thế nào? Bạn có thể nạp theo chế độ phải giám sát dòng điện và điện áp của ắc quy. Muốn thực hiện điều này ít nhất phải có một bộ nạp có thể điều chỉnh được điện áp nạp (chẳng hạn một bộ nạp bằng biến áp có nhiều nấc ở đầu ra). Ban đầu có thể đặt điện áp sao cho dòng điện ở mức dưới 1/10 dung lượng bình hoặc nhỏ hơn nữa, sau đó giám sát điện áp ắc quy (khi vẫn đang ở chế độ nạp) sao cho chúng thấp hơn mức 13,8V (để an toàn, có thể đặt mức này cao hơn). Khi đến mức điện áp này thì cần giảm điện áp nạp sao cho chúng giữ ở mức điện áp 13,8V không đổi trong khoảng vài giờ, sau đó ngắt bình khỏi bộ nạp và điều chỉnh sao cho mức điện áp đầu ra không tải của bộ nạp ở mức 13,8V rồi đóng bình vào nạp trong thời gian dài sau đó (hàng chục giờ cũng được). Lưu ý rằng sau khi điều chỉnh điện áp 13,8V ở chế độ không nối với ắc quy, khi đóng lại thì điện áp sẽ sụt giảm - bởi khi có dòng thì mức điện áp này chắc chắn sẽ giảm đi, lúc đó không cần điều chỉnh gì nữa, dòng điện sẽ giảm dần cho đến khi nó còn khoảng vài chục mA thì điện áp ắc quy sẽ ở mức xấp xỉ 13,8V.

Để điều chỉnh được dòng nạp và mức điện áp thì có lẽ cần một bộ nạp có điều chỉnh. LiOA có một sản phẩm phục vụ cho nhu cầu này ở các mức: Dòng 15A (phù hợp với các bình dưới 150Ah) hoặc dòng 30A (phù hợp với hệ thống các bình có dung lượng tổng nhỏ hơn 300Ah), ngoài ra còn mức điện áp điều chỉnh 0 đến 18V; 0 đến 36V (và còn có loại cho phép điều chỉnh 2 đến 50V nhưng hiện nay không thấy sản phẩn này giới thiệu trên website của LiOA). Có thể xem loạt sản phẩm này trên website của LiOA.

Khi dùng bộ nạp LiOA nêu trên bạn có thể có một chế độ nạp khác nữa: Đó là điều chỉnh mức điện áp đầu ra ban đầu khi không nối vào ắc quy là 14,4V sau đó nối bộ nạp với ắc quy, ngay sau khi nối thì mức điện áp trên hai cực ắc quy sẽ giảm xuống tuỳ thuộc vào tình trạng đầy/cạn của ắc quy nhưng dòng điện nạp lúc này sẽ được hiển thị trên đồng hồ đo dòng của bộ nạp. Nếu dòng điện lúc này lớn hơn trị số 1/10 dung lượng ắc quy thì cần điều chỉnh lại mức điện áp nạp sao cho dòng này về trị số 1/10C, nếu như dòng đo được bởi đồng hồ lúc này nhỏ hơn 1/10C thì hãy để nguyên như vậy. Sau một thời gian thì điện áp trên hai cực ắc quy sẽ tăng lên và dòng nạp nhỏ dần đi, mức điện áp ngày càng chậm chạp và cần đợi chúng đến mức 13,8V thì bắt đầu điều chỉnh lại: Hãy ngắt ắc quy khỏi bộ nạp và điều chỉnh mức điện áp đầu ra của bộ nạp là 13,8V rồi đấu vào ắc quy. Ngay khi đóng nối ắc quy với bộ nạp thì điện áp sẽ tụt xuống một mức nào đó, hãy cứ để như vậy một thời gian thì thấy mức điện áp này tăng dần lên - cho đến khi chúng đạt 13,8V (có lẽ phải mất hàng chục giờ hoặc hơn) thì dòng điện nạp sẽ giảm dần về 0. Cho đến khi dòng nạp chỉ còn bằng 50-150 mA cho mỗi dung lượng 100Ah thì có lẽ là quá trình nạp sẽ hoàn tất.

Đến đây bạn có thể thấy rằng việc nạp thủ công quả là phức tạp và nhất thiết cần sự giám sát. Đúng như vậy, nếu giám sát tốt thì khi nạp sẽ không có hiện tượng bình nóng lên hoặc bình ắc quy hở sủi tăm mãnh liệt (như sôi lên) - đó mới là chế độ nạp đảm bảo an toàn cho ắc quy.

Nếu như sự giám sát trên là mất thời gian và khiến bạn không yên tâm khi mà sao nhãng một thời gian dài không chú ý đến nó thì bạn có thể nạp theo phương pháp đặt dòng điện lớn trong thời điểm ban đầu (tuân theo mức dòng cho phép bằng 1/10 dung lượng ắc quy), sau đó có thể nhẩm tính sơ bộ dung lượng ắc quy đã dùng (bằng cách nhẩm số công suất đã dùng trong thời gian bao lâu để tính ra lượng Ah đã tiêu thụ), sau đó căn cứ vào dòng nạp hiện tại và mức dung lượng còn thiếu mà sẽ để bộ nạp tự hoạt động trong khoảng thời gian mà nó phải bù cho lượng thiếu hụt (chẳng hạn như ước chừng thiếu 40Ah, khi nạp bằng dòng 10A thì phải 4 giờ sau mới phải quan tâm đến nó để giám sát liên tục). Nếu nhẩm tính được như vậy thì bạn sẽ "nhàn" hơn trong quá trình giám sát chế độ nạp của ắc quy.

Đến đây bạn sẽ thấy rằng quá trình nạp khá phức tạp phải không - còn tôi thì ngại rằng sự diễn giải của mình khá loằng ngoằng và khiến bạn khó hiểu. Và đúng là đến đây tôi đã hiểu tại sao các hãng sản xuất ắc quy lại chỉ gói gọn giải thích cho một dòng ngắn ngủi "nạp với dòng điện 1/10 dung lượng ắc quy trong 10 giờ" rồi - nó quả thực là cách diễn giải đơn giản nhất.

Và mọi sự phức tạp đó có thể giải quyết được khi mà bạn có một bộ nạp tự động - hoặc kích điện của bạn có chế độ nạp tự động và chế độ nạp này phải hoạt động đúng đắn. Nhưng quả thật, sau khi thấy nhiều bạn lên tiếng về việc kích điện của hãng HĐ bị lỗi phần nạp trên diễn đàn Webtretho thì tôi thấy rằng cũng không nên quá tin tưởng vào các kích điện - mà phải kiểm tra chế độ nạp của chúng. Cách thức kiểm tra đơn giản nhất là bất kỳ một chế độ nạp chuẩn nào cũng không được làm bình ắc quy nóng lên tới tầm nhiệt độ 45 đến 50 độ! Nếu có hiện tượng này xảy ra thì chế độ nạp của kích điện hoạt động không đúng - dẫn đến việc nhanh hư hỏng các ắc quy của bạn.

Nạp ắc quy theo từng loại riêng biệt

Điện áp nạp và nạp nổi (float) của một số loại ắc quy khác nhau (hình của một loại kích điện).

Cách thức nạp thủ công nêu trên thường chỉ phù hợp cho loại ắc quy axit thông thường (kín khí hoặc loại hở), trên thực tế thì cũng là loại ắc quy sử dụng axit H2SO4 nhưng chúng được cấu tạo bản cực cải tiến đi để đạt hiệu suất làm việc cao.

Bạn xem hình bên về thông số hướng dẫn người dùng thiết đặt chế độ nạp và nạp nổi của một loại kích điện sẽ thấy chế độ nạp của các loại ắc quy này sẽ tối ưu với các thông số khác nhau. Tuỳ thuộc vào các loại ắc quy mà bạn có thể lựa chọn các thông số nạp và nạp nổi cho phù hợp. Ví dụ theo bảng trên, với loại ắc quy Chì-Axit kín khí (sealed lead acid) có mức điện áp nạp là 14,4V, nạp nổi là 13,6V. Ắc quy Chì-Axít loại hở điện áp nạp 14,8V và nạp nổi 13,8V... Do phần lớn các ắc quy thuộc loại này nên hầu như các kích điện đều đặt thông số nạp nổi là 13,8V. Như vậy bạn cần căn cứ vào loại ắc quy mà mình đang sử dụng thuộc loại nào để có thể có chế độ nạp phù hợp hoặc có cho phép các kích điện nạp nổi cho ắc quy của mình không.

Trong trường hợp nếu không muốn cho kích điện nạp nổi ắc quy của bạn trong thời gian dài (do thông số không phù hợp) bạn có thể lắp thêm các aptomat để ngắt ắc quy ra khỏi kích điện, xem về cách lắp tại bài viết này trên cùng blog.

Lưu ý về việc nạp ắc quy kiểu hở: Khi nạp với dòng điện nhỏ (ví dụ khi phụ nạp thường xuyên) thì bạn có thể quên không mở các nắp của các ngăn ắc quy ra được, nhưng khi nạp chu kỳ với dòng điện lớn thì nhất thiết phải mở các nắp này để các khí thoát ra trong quá trình nạp. Đây cũng là một sự phiền phức trong quá trình sử dụng các ắc quy kiểu hở - do đó nên hạn chế sử dụng ắc quy kiểu hở trong các kích điện.

Nạp dòng lớn hay dòng nhỏ thì tốt?

Có một câu hỏi đặt ra là khi nạp ắc quy, lựa chọn dòng nhỏ thì tốt hay là dòng lớn thì tốt? Có nhiều người cho rằng phải nạp bằng dòng điện lớn đến trị số 1/10 dung lượng ắc quy thì tốt.Có nhiều người tin rằng chế độ nạp 3 giai đoạn hiện nay là cực tốt - mà trong đó thì giai đoạn đầu tiên của việc nạp ắc quy chính là đưa một dòng điện lớn vào nạp.

Chế độ nạp 3 giai đoạn mà người ta cho rằng làm tăng tuổi thọ của ắc quy như sau: Giai đoạn 1: Nạp với dòng điện không đổi ở mức tối đa cho phép của ắc quy. Giai đoạn 2: Nạp với điện áp không đổi (theo bảng điện áp ở hình phía trên để phù hợp với từng loại ắc quy). Giai đoạn 3: Giữ ở mức điện áp nạp nổi của ắc quy (theo bảng trên).

Việc nạp bằng dòng điện ở cường độ cao sẽ làm cho phản ứng xảy ra nhanh, mãnh liệt và tạo ra nhiều PbO2 ở cực dương, Pb ở cực âm. Việc tạo ra các lớp PbO2 trên cực dương (hoặc Pb ở cực âm) với tốc độ lớn sẽ làm cho PbO2 dễ phủ lên mặt ngoài các lớp PbSO4 và tạo ra hiện tượng trên bản cực sẽ có hai thành phần nằm xen kẽ nhau: PbSO4 nằm phía trong và PbO2 nằm phía ngoài bao phủ lên. Khi mà lớp PbO2 ở cực dương đã bao phủ hết bề mặt bản cực thì chúng ngăn cản việc PbSO4 ở phía trong phản ứng để trở thành PbO2 được nữa - và lúc này các bản cực dễ bị sun phát hoá nếu để trong thời gian dài.

Như vậy thì nạp chậm là tốt? Có lẽ là như vậy nếu như có đủ thời gian cho quá trình nạp đó. Chẳng hạn như hôm nay mất điện, sau đó khi có điện trở lại thì ắc quy bắt đầu được nạp, quá trình nạp chậm mất khoảng 2 ngày mới hoàn thành thì ngày mai chẳng may có mất điện - ắc quy lúc đó chưa đủ đầy để phóng điện nên bị phóng yếu, quá trình đó diễn ra nhiều lần sẽ dẫn đến ắc quy luôn ở trạng thái đói và cũng bị sun phát hoá bản cực. Chế độ làm việc của các UPS cũng vậy - người ta luôn phải tính đến các trường hợp điện lưới bị yếu kém hoặc bị mất điện lưới trong mọi thời điểm - do đó chế độ nạp của các ắc quy trong UPS được thiết kế sao cho tối ưu nhất trong điều kiện phải nạp nhanh nhất. Nhu cầu sử dụng kích điện chưa chắc đã đòi hỏi cần nạp gấp như vậy (bởi có thời điểm năm 2010 khi cắt điện luân phiên thì cao điểm nhất là ngày mất và ngày có, thời gian có điện xen kẽ vượt qua con số 24-36h) nên không nhất thiết phải nạp với một dòng điện lớn ngay từ ban đầu.

Vậy thì nạp dòng lớn hay dòng nhỏ còn tuỳ thuộc vào tần suất hoạt động của ắc quy - nếu điều kiện cho phép thì tốt nhất nên nạp bằng dòng nhỏ. Hệ thống có dòng phóng nhỏ và dòng nạp nhỏ thì tuổi thọ ắc quy sẽ tăng lên, tuy nhiên kèm theo điều này lại phải đầu tư nhiều ắc quy mắc song song và gây tốn kém. Nếu như không mất điện thường xuyên hoặc sử dụng kích điện như một sự dự phòng cho các thời điểm mất điện (hoặc quá tải biến áp trong khu vực) thì việc đầu tư nhiều ắc quy là không kinh tế.

Nạp các hệ ắc quy mắc song song nhau

Khi bạn có một hệ thống nhiều ắc quy mắc song song nhau thì có hai cách nạp: nạp từng ắc quy riêng lẻ hoặc sàng đồng thời toàn bộ ắc quy.

Nếu như nạp từng ắc quy riêng lẻ thì bạn nên ngắt các ắc quy khác ra khỏi hệ thống, sau đó nạp đầy một hoặc nhóm bình ắc quy đó. Sau đó ngắt hoàn toàn các bình các bình đã nạp đầy để nạp các bình chưa được nạp. Sau khi các bình đầy hoàn toàn thì đợi chúng ổn định một thời gian đến khi các điện áp trên các bình sàn sàn như nhau thì đóng chúng lại chung vào hệ thống.

Cách nạp đồng thời các bình ắc quy mắc song song có lẽ là cách nạp đơn giản hơn và đảm bảo các bình có dòng nạp có thể thấp và làm tăng tuổi thọ ắc quy. Tuy vậy khi nạp song song cần lưu ý một số vấn đề sau:

Khi nạp cần lưu ý đo dòng nạp trên từng ắc quy để đảm bảo rằng dòng nạp không vượt quá giới hạn 1/10 dung lượng của ắc quy đó. Ví dụ cụ thể: Nếu bạn có hai ắc quy 100Ah nối song song nhau, khi nạp bạn thấy mỗi ắc quy có dòng nạp nhỏ hơn 10A thì tốt, nhưng trên một ắc quy có dòng 12A và một ắc quy có dòng 8A thì sẽ là không được vì sự chênh lệch đó có một dòng vượt quá mức khuyến cáo. Hiện tượng nạp lệch dòng ở các ắc quy mắc song song có thể do các bình đưa vào sử dụng không cùng thời điểm (chiếc mua trước, chiếc mua sau) hoặc các bình có hãng sản xuất khác nhau, có kiểu loại khác nhau (loại kín khí hoặc loại ắc quy hở), dung lượng khác nhau ... Nếu như xảy ra hiện tượng dòng nạp lệch nhau như trên bạn có thể giảm dòng nạp để dòng phù hợp nhất với từng nhánh song song - hoặc chuyển sang nạp từng bình hoặc từng cụm bình.

Nạp các hệ ắc quy mắc nối tiếp nhau

Khi kích điện sử dụng mức điện áp 24V hoặc cao hơn thì cần nối tiếp các ắc quy với nhau. Đối với cách lắp nối tiếp sẽ được trình bày ở phần sau, ở đây chỉ xin lưu ý một chút về cách nạp với hệ thống này.

Khi nạp thì chế độ nạp cũng tương tự ắc quy 12V, nhưng các thông số được nhân 2 lên. (Ví dụ mức 13,8V thì trở thành 27,6V).
Dung lượng dùng để tính dòng điện chỉ lấy theo một ắc quy, ví dụ đấu 2 ắc quy 12V 100Ah nối tiếp nhau thì sẽ coi như bằng 1 ắc quy 24V 100Ah nên dòng nạp 1/10 cũng chỉ bằng 10A.
Trong quá trình nạp cần đo mức điện áp trên từng ắc quy để xem có sự chênh lệch nhau không, nếu chênh lệch quá lớn thì nên ngừng nạp và chuyển sang nạp riêng cho từng ắc quy bằng bộ nạp 12V. Thông thường nếu như chế độ nạp bị lệch nhau thì khi phóng điện cũng sẽ lệch nhau, dẫn đến việc hư hỏng trước một ắc quy.

Giải thích thêm về lưu ý thứ 3 ở trên: Sự chênh lệch điện áp trên hai ắc quy đang mắc nối tiếp sẽ xảy ra khi chúng không có cùng tình trạng như nhau (một cũ một mới hoặc cho dù cùng mua nhưng hai ắc quy ở hai lô khác nhau, được sản xuất thời gian khác nhau...có nghĩa là các ắc quy lệch nhau), khi đó đo điện áp trên từng ắc quy sẽ ra kết quả khác nhau. Trong trường hợp này thì cần dùng bộ nạp cho một ắc quy để tạm thời mắc vào hai đầu một ắc quy để nạp cho chúng đầy hoàn toàn.

Tại các nhà máy điện, các trạm phân phối thường sử dụng các hệ thống nhiều ắc quy nối tiếp nhau như vậy để phục vụ điều khiển và đóng cắt. Hệ ắc quy nối tiếp được phụ nạp thường xuyên theo chế độ nạp nổi và theo định kỳ được kiểm tra từng bình một để sẵn sàng phụ nạp hoặc thay thế nếu không đủ thông số. Có những hệ thống hoạt động hàng vài chục năm như vậy mà vẫn chưa bị hỏng - chính vì lý do này mà tôi nghĩ rằng trong dân dụng nếu phụ nạp và có chế độ sử dụng hợp lý cũng sẽ sử dụng được bền như vậy.

Bảo quản và bảo dưỡng ắc quy

Bảo dưỡng bằng phụ nạp

Mùa hè năm ngoái (2010) nhiều người đã mua kích điện và kèm theo là bộ ắc quy, năm nay cũng nhiều người mua và phần lớn khả năng là không phải dùng đến bởi không bị mất điện nữa. Nếu như kích điện để được hàng chục năm mà không hỏng thì ắc quy nếu không được bảo dưỡng sẽ hỏng ngay sau vài tháng hoặc một năm tuỳ theo tình trạng có nối trực tiếp giữa ắc quy với kích điện hay không và dòng điện tiêu thụ của kích điện là bao nhiêu khi ở trạng thái không làm việc.

Nếu như kích điện có thể ngắt hoàn ắc quy ra khỏi kích bằng một công tắc nguồn (thường các kích điện từ loại cho ra sóng mô phỏng hình sin sẽ có chức năng ngắt như vậy) thì kích điện sẽ không làm tiêu tốn ắc quy, do đó có thể để ắc quy trông một thời gian dài. Còn lại các kích điện tiêu thụ điện của ắc quy trong chế độ chờ thì nên ngắt hoàn toàn ắc quy ra khỏi kích điện để đưa vào chế độ bảo quản/bảo dưỡng. Lưu ý rằng chỉ nên thực hiện điều này nếu như không sử dụng hàng tuần hoặc thời gian dài hơn.

Khi ngắt hoàn toàn ắc quy khỏi kích điện (có thể qua các aptomat đã nói ở bài trước) thì tuỳ theo bộ nạp mà bạn hiện có để có thể có chế độ bảo dưỡng khác nhau:

- Định kỳ nạp bổ sung cho ắc quy. Nếu như hãng ắc quy Tia Sáng đề nghị nạp 3 tháng một lần cho các ắc quy nước và 9 tháng một lần đối với các ắc quy kín khí (9 tháng là với nhiệt độ môi trường từ 30 đến 40 độ C) thì tốt hơn là nạp bảo dưỡng trong thời gian ngắn hơn: tức khoảng 1 tháng/1 lần. Việc nạp bảo dưỡng hàng tháng sẽ thuận lợi cho việc bất kỳ thời điểm nào cũng có thể sử dụng kích điện để phát ra điện 220V sử dụng trong gia đình - chẳng hạn một thời điểm nào đó nhiều người cùng sử dụng khiến cho biến áp của khu vực (khu phố) bị quá tải, nhảy bảo vệ khiến cho khu vực bị mất điện khoảng 30 phút.

Việc nạp định kỳ thực hiện tương tự như khi vừa sử dụng kích điện: Đóng điện vào kích và cắm nguồn từ kích điện vào lưới điện để thực hiện chế độ nạp, tuy nhiên tuỳ thuộc vào thời gian để không ắc quy là lâu hay nhanh mà ắc quy sẽ nhanh đầy hoặc không. Nên sử dụng một đồng hồ đo điện áp giữa hai cực ắc quy để kiểm tra quá trình nạp này. Thông thường mỗi tháng nạp một lần thì chỉ cần nạp khoảng 30 phút là ắc quy đã đầy điện.

- Phụ nạp thường xuyên cho kích điện: Đây là cách thức hợp lý nhất cho kích điện bởi tránh sự lãng quên bảo dưỡng ắc quy khi mà hàng năm trời không mất điện để có thể phải bật kích. Phụ nạp thường xuyên là cách cân bằng dòng điện tự phóng của ắc quy khi không sử dụng.

Ở phần trên bạn có thể thấy mức điện áp nạp nổi (float) thì đây có phải là mức điện áp để phụ nạp thường xuyên hay không? Trong trường hợp kích điện hoạt động thường xuyên (chẳng hạn cắt điện luân phiên thì sử dụng kích điện là thường xuyên) thì chế độ nạp nổi này trong vài chục giờ sẽ giúp cho ắc quy đảm bảo đầy hoàn toàn. Hữu dụng nhất của nạp nổi có lẽ là UPS online hoặc kích điện hoạt động ở chế độ online: Trong khi phần AC/DC cung cấp một điện áp ổn định cho phần DC/AC (mà không chuyển sang chế độ by pass) thì mức điện áp ổn định này chính bằng điện áp nạp nổi của hệ thống ắc quy - vậy khi UPS online có điện lưới thì cho dù không ở chế độ by pass thì chúng cũng không tiêu thụ điện từ ắc quy.

Mức phụ nạp theo một người viết trên Wikipedia tiếng Việt thì vào khoảng 12,8 đến 13,5V đối với ắc quy Chì-Axít, một số trang khác đề nghị mức 12,8 đến 13,2V. Để có được mức độ điện áp chuẩn thì có lẽ cần phải thực hiện một loạt thí nghiệm: Sử dụng một ổn áp một chiều để điều chỉnh mức điện áp từ 12,8V đến 13,5 V để rò xem mức điện áp nào có dòng điện phụ nạp là nhỏ nhất - lúc đó dòng điện có vẻ sẽ cân bằng với mức tự phóng của ắc quy. Tôi đã thử như vậy và thấy rằng mức điện áp 13,3V cho nhiệt độ 25 độ C và 13,4V ở nhiệt độ 30 độ C là phù hợp cho việc phụ nạp thường xuyên.

Sau khi phụ nạp thường xuyên trong khoảng một tháng, bạn có thể kiểm tra hiệu quả của mức phụ nạp này có đảm bảo hay không, việc kiểm tra có thể thực hiện bằng cách sử dụng một bộ nạp chuẩn để đo thời gian nạp hệ ắc quy đã được phụ nạp cho đến khi chúng đầy hoàn toàn. Nếu hệ phụ nạp đảm bảo (tức cung cấp đủ áp và dòng) thì thời gian nạp ắc quy cho đến đầy chỉ vào khoảng vài phút. Nếu xem hình video phía trên bạn sẽ thấy rằng với bộ bộ nạp điện tử có dòng lớn nhất là 3A mà chỉ mất khoảng 10 phút là nạp đầy cho hệ thống ắc quy 400Ah sau một tháng 'ngâm' ở chế độ phụ nạp 13,4V.

Bảo dưỡng cho ắc quy hở

Các ắc quy axít thuộc loại hở thường có các nắp để thuận tiện cho việc bổ sung nước cất, các nắp đều có một lỗ nhỏ thông hơi. Các lỗ thông hơi này có tác dụng thoát các khí dễ cháy trong quá trình nạp nhưng lại có thể làm cho bụi có thể xâm nhập vào bên trong ắc quy. Để ắc quy hoạt động tốt thì cố gắng đặt nó tại những nơi vừa thông thoáng lại vừa ... không bụi (bởi thông thường khi nạp với dòng điện lớn thì nhà sản xuất sẽ khuyến cáo bạn mở các nút thông hơi này).

Trong các quá trình nạp điện, ắc quy hở làm thoát ra một lượng khí hydro và oxy mà hai khí này được tách ra khỏi nước nên sẽ làm hao hụt nước trong bình. Bình thường các bình ắc quy hở sẽ có các vạch để người dùng dễ nhận biết mức nước trong bình có còn đủ hay không để có thể bổ sung. Nếu như bạn thấy mức dung dịch trong các ngăn thấp hơn mức vạch thấp nhất thì cần thiết bổ sung nước cất vào các ngăn sao cho mực dung dịch bên trong nằm giữa hai vạch mức là đảm bảo (nên bổ sung cho đến mức trên của vạch).

Dung dịch bổ sung vào ắc quy tuyệt đối chỉ sử dụng dung dịch nước cất được sản xuất sẵn cho việc bổ sung ắc quy hoặc dung dịch nước cất điều chế trong ngành y tế. Không được sử dụng nước mưa hoặc nước giếng hay bất kỳ loại nước nào khác không phải nước cất bởi chúng có thể chứa các khoáng chất và làm cho các khoáng này bám vào các điện cực - làm giảm hiệu suất của ắc quy.

Cũng không được bổ sung dung dịch axít loãng như nhiều thợ sửa xe máy thường khuyên làm vậy. Thông thường thì việc nạp ắc quy nếu ở dòng điện lớn sẽ làm thất thoát H2SO4 và có thể gây thiếu hụt H2SO4 nên trước đây người ta đã chế ra loại dung dịch H2SO4 loãng 5% để bổ sung thêm vào ắc quy. Hiện nay các hãng sản xuất đều không cho phép việc bổ sung thêm các dung dịch axít loãng như vậy nên chúng ta không thực hiện theo lời khuyên này.

Nạp xả định kỳ để tăng độ bền ắc quy?

Một số người cho rằng việc nạp xả định kỳ sẽ làm ắc quy bền hơn, họ thực hiện định kỳ hàng tháng hoặc vài tháng thì xả hoàn toàn ắc quy sau đó lại nạp lại. Có lẽ xuất phát của suy nghĩ này là có một số loại pin nạp yêu cầu phải xả và nạp định kỳ để tăng tuổi thọ bởi loại pin này có hiện tượng "nhớ" chế độ nạp và phóng của nó. Ắc quy không có hiện tượng "nhớ" trạng thái như loại pin nọ, nhưng trong một số trường hợp cụ thể thì việc nạp xả cũng có ý nghĩa nhất định.

Sau một quãng thời gian hoạt động liên tục (ví dụ sau thời gian cắt điện luân phiên, đã có thông báo không cắt điện nữa) thì nên phóng hoàn toàn đến mức cạn kiệt (10,5V-10,7V) bằng dòng điện nhỏ (nhỏ hơn 5% dung lượng bình) rồi nạp lại với dòng điện nhỏ (cũng nhỏ hơn 5% dung lượng bình) cho đến khi đầy hoàn toàn. Thời gian thực hiện quá trình này có thể mất vài ngày nhưng cần căn giờ để có thể giám sát và nạp lại ngay sau khi ắc quy đã được phóng hết điện. Hành động này có thể loại bỏ hoàn toàn PbSO4 có thể nằm ở lớp trong của các bản cực. Không cần thực hiện cách thức này nếu hệ thống thường xuyên phóng và nạp với dòng thấp hoặc không cần thực hiện định kỳ sau một khoảng thời gian nào nếu như đang thực hiện quá trình phụ nạp thường xuyên với mức điện áp thấp (13,1-13,4V).

SỬ DỤNG ẮC QUY TRONG KÍCH ĐIỆN

Phần này sẽ trình bày việc tính toán chọn dung lượng ắc quy trong cho kích điện của bạn để phù hợp với nhu cầu sử dụng và đảm bảo tiện lợi, tiết kiệm.

Tính toán chọn dung lượng ắc quy

Dung lượng ắc quy thể hiện khả năng lưu trữ điện năng của ắc quy, dung lượng càng lớn thì khả năng lưu trữ càng nhiều. Để phát được thời gian lâu thì dung lượng ắc quy phải đủ lớn, nhưng càng lớn thì chi phí phải càng cao, do đó vấn đề quan tâm là tính toán dung lượng bao nhiêu để phù hợp với số tiền đầu tư. Mặc dù rằng công thức tính toán này đã được trình bày trong các bài trước hoặc bạn đã gặp nhiều trên Internet, nhưng tôi vẫn trình bày lại ở đây và có thêm một chút lưu ý về lựa chọn hệ số để đảm bảo tăng độ bền sử dụng ắc quy.

Tham số để tính toán bao gồm: Công suất sử dụng trung bình (tính theo W) trong thời gian (tính bằng giờ). Công thức tính như sau:

Dung lượng ắc quy (Ah) = [Thời gian sử dụng (giờ) x Công suất sử dụng trung bình (W) ] / [Điện áp ắc quy (V) x 0,7]

Theo công thức trên, ví dụ muốn sử dụng kích điện trong 10 giờ với công suất sử dụng trung bình 200W với kích điện sử dụng ắc quy 12V thì:

Dung lượng ắc quy = [10 (giờ) x 200 (W)] : [12 (V) x 0,7] và dễ tính ra kết quả là 238 Ah.

Nếu như kích điện của bạn sử dụng ắc quy 24V (hoặc 48V) thì công thức sử dụng phải tính theo công thức sau:

Dung lượng ắc quy = [10 (giờ) x 200 (W)] : [24 (V) x 0,7] và kết quả dễ dàng tính ra là 119 Ah.

Vậy thì sử dụng kích điện 24V sẽ lợi hơn so với việc sử dụng ắc quy 12V (bởi thấy kết quả tính ra là khác nhau)? Không phải như vậy bởi năng lượng không thể tự sinh ra, mức năng lượng của hai bình ắc quy 100Ah sẽ luôn không đổi cho dùng chúng được mắc song song hay nối tiếp. Trong công thức trên, kết quả mức dung lượng 238Ah là tính cho ắc quy 12V, do đó chúng tích trữ 238 x 12 = 2856 Wh, còn mức 119 Ah là tính cho ắc quy 24V nên chúng là 119 x24 = 2856 Wh - vậy chúng giống nhau, nhưng để có được điện áp 24V thì bắt buộc phải nối tiếp 2 ắc quy 12V.

Trong công thức tính trên ta coi tổng hợp các hệ số tổn thất (tổn thất trên kích điện, tổn thất bởi khả năng phóng điện của ắc quy...) để có hệ số 0,7. Thông số này phụ thuộc vào nhiều yếu tố nên nó có thể thay đổi theo xu hướng tăng lên (nếu hệ thống hiệu suất cao) hoặc giảm đi. Để an toàn cho sử dụng và tăng độ bền của ắc quy thì nên sử dụng hệ số này theo hướng giảm đi, ví dụ tính bằng 0,6 hoặc 0,5. Lý giải điều này bởi cách tính lấy hệ số 0,7 chỉ đúng trong trường hợp sử dụng ắc quy đến cạn kiệt và nếu sử dụng như vậy thì thường làm tuổi thọ ắc quy giảm nhanh dẫn đến sớm phải đầu tư hệ thống mới.

Đấu nối các ắc quy trong kích điện

Việc đấu nối các ắc quy trong kích điện tưởng rằng khá đơn giản thì cũng có nhiều vấn đề cần lưu ý, mục đích của chúng để đảm bảo sao cho sử dụng ắc quy một cách an toàn nhất và nâng cao tuổi thọ của ắc quy.

Các kích điện thông dụng nhất hiện nay sử dụng loại ắc quy 12V, còn lại sử dụng mức điện áp 24V và các mức điện áp cao hơn (48V, 96V hoặc cao hơn), mình trình bay hai cách đấu nối ắc quy: cho mức 12V và cho mức 24V mà không trình bày các cách đấu nối điện áp cao hơn bởi mọi loại còn lại sẽ tương tự cách đấu nối với mức 24V.

Đấu nối song song các ắc quy để tăng dung lượng

Nếu như kích điện sử dụng điện áp 12V thì chỉ việc nối cực dương ắc quy với dây dương của kích điện (thường là dây màu đỏ), cực âm của ắc quy đối với dây âm của kích điện (thường là dây màu đen). Đây là cách đấu nối đơn giản nhất và cũng thường gặp nhất trong đa số người sử dụng hiện nay. Thế nhưng để đảm bảo tăng độ bền ắc quy hay tăng dung lượng lưu trữ để kéo dài thời gian sử dụng hay đơn giản là việc đầu tư thêm các ắc quy sau từng thời gian ... thì sẽ có những trường hợp mắc 2 hay nhiều ắc quy song song nhau để cùng cấp điện cho hệ thống.

Khi đấu nối các ắc quy song song nhau thì có vài vấn đề cần đặt ra: Việc đấu nối song song có làm cho các ắc quy phóng điện sang nhau không? Dòng nạp của từng ắc quy trong hệ thống có vượt quá trị số khuyến cáo hay không.

Vậy có điều kiện gì để mắc các ắc quy song song nhau hay không? Trước hết thì việc đấu các ắc quy song song cần phải đấu cùng loại ắc quy: đã dùng ắc quy kín khí thì toàn hệ thống phải dùng cùng loại kín khí, đã dùng ắc quy hở thì tất cả nên phải sử dụng ắc quy hở. Có yêu cầu này bởi điện áp nạp hoặc chế độ bảo dưỡng của các ắc quy cùng loại thì giống nhau. Sau đó điều kiện đặt ra là các ắc quy càng có dung lượng gần nhau càng tốt - tuy nhiên điều kiện này có thể không quan trọng nếu như sau này ta đo dòng nạp của chúng là phù hợp với từng ắc quy trong hệ thống song song đó.

Để đấu song song các ắc quy chỉ cần đấu các cực âm ắc quy chắc chắn với nhau rồi đấu cố định vào dây âm của kích điện, sau đó nối các dây dương ắc quy vào các nhánh của các aptomat tép như đã trình bày ở bài trước, các đầu còn lại của các aptomat được đấu với nhau và đấu với cực dương của kích điện. Lấy lại hình của entry trước như sau:

Trong hình trên là các aptomat (loại "tép") C20 - kép đã được tôi sử dụng cho hệ thống 8 ắc quy mắc song song. Các dây phía dưới aptomat được đấu với các cực dương của ắc quy, các dây phía trên được nối với dây dương của kích điện và các dây dương của các bộ nạp bên ngoài (dây âm của các bộ nạp ngoài cũng được nối với hệ cực âm của ắc quy. Nếu có nhiều ắc quy và có điều kiện thì bạn có thể nối mỗi cực âm của ắc quy vào một thanh cái rồi nối dây âm của kích điện vào thanh cái đó để đảm bảo dòng điện phân phối đều, còn nếu có ít ắc quy thì điều này không quan trọng.

Sau khi đã đấu nối hệ thống song song như trên ở lần đầu tiên bạn không được đóng các aptomat ngay mà cần phải lần lượt nạp đầy các ắc quy, kiểm tra điện áp tương tự nhau rồi mới đóng các aptomat. Lúc này sẽ có hiện tượng các ắc quy nạp sang nhau để cân bằng điện áp - tuy nhiên dòng nạp này là rất nhỏ và chúng sẽ sớm về 0 sau vài phút. Lý do mà bạn không ngại rằng chúng sẽ nạp suốt ngày sang nhau bởi vì khi mà điện áp các ắc quy chỉ chênh nhau khoảng vài chục mV thì dòng nạp của chúng sẽ rất nhỏ.

Khi sử dụng kích điện, điện áp của các ắc quy sẽ giảm đi, dòng điện lúc này của từng ắc quy sẽ cùng phóng vào kích điện. Lúc này có hiện tượng các ắc quy nạp sang nhau hay không? Không, bởi vì phía làm sụt điện áp đang là kích điện, do đó thì tuỳ từng khả năng của từng ắc quy mà lúc này nó sẽ phóng dòng lớn hay dòng điện bé hơn vào phía kích điện. Nếu như một hệ thống ắc quy đồng đều nhau và chất lượng còn như nhau, được đấu nối tốt thì dòng phóng của từng ắc quy lúc đó sẽ xấp xỉ nhau. Khi nạp điện cho hệ thống các ắc quy song song thì đã được trình bày ở phần trên.

Lưu ý khi đấu nối song song là không bao giờ được nối các ắc quy với nhau khi chúng không được cùng nạp đầy (hoặc cùng vơi như nhau - nhưng độ vơi là không kiếm soát được), việc nối một ắc quy đầy điện và một ắc quy đã bị hết điện có thể làm ắc quy phát ra một dòng lớn và có thể gây nổ ắc quy. Tốt nhất là nên cùng nạp và cùng xả cả hệ thống ắc quy song song như vậy để đảm bảo chúng được bền nhất (xin xem lưu ý về dòng điện nạp ở phía trên - dòng nạp nhỏ bao giờ cũng tốt cho ắc quy).

Việc đấu nối song song các ắc quy có một nhược điểm: Nếu bất kỳ một ắc quy nào bị chập hai bản cực với nhau thì tất cả các ắc quy còn lại sẽ phóng điện vào ắc quy đó, làm cho ắc quy này bị quá nạp và nóng dần lên. Vậy thì việc sử dụng các aptomat để đấu nối các ắc quy lúc này tỏ ra có tác dụng - nó sẽ ngắt chiếc ắc quy bị chập bản cực kia khỏi hệ thống. Nhưng việc chập các bản cực ở 1 trong 6 ngăn của ắc quy chỉ là chuyện rất ít khi xảy ra bởi giữa các bản cực bao giờ cũng có các tấm ngăn nhằm tránh hiện tượng này - và nếu có xảy ra thì kể cả hệ thống có 1 ắc quy cũng sẽ bị nóng lên trong quá trình nạp chúng.

Đấu nối tiếp các ắc quy

Khi các kích điện có công suất lớn thì không thể sử dụng mức điện áp 12V mà chuyển sang sử dụng các mức điện áp cao hơn: 24V, 36V, 48V hoặc cao hơn nữa. Khi các kích điện sử dụng các mức điện áp này thì phải mắc nối tiếp các ắc quy 12V lại với nhau. Việc mắc nối tiếp các ắc quy 12V với nhau thực ra chỉ là một hình thức ghép nối 'bên ngoài', trên thực tế thì các ắc quy 12V cũng đã ghép nối tiếp 6 ngăn ắc quy 2V lại với nhau để đạt mức 12V.

Việc nối tiếp hai ắc quy với nhau để cho điện áp lớn hơn được thực hiện bằng cách: Nối cực dương ắc quy thứ nhất với cực dương kích điện, cực âm ắc quy thứ nhất nối với cực dương ắc quy thứ hai, cực âm ắc quy thứ hai nối với dây âm của kích điện. Nếu như bạn thấy điều này loằng ngoằng phức tạp thì tốt nhất là bạn nên nhờ một ai đó thành thạo hơn để thực hiện việc nối này ^^ - nếu không có thể bạn nối các ắc quy nhầm lẫn cực và khiến chúng phát nổ.

Điều kiện của việc ghép nối các ắc quy với nhau là chúng phải có cùng kiểu, cùng dung lượng và tốt nhất là cùng hãng sản xuất, có cùng thời gian và chế độ sử dụng như nhau (chúng được ghép nối với nhau từ đầu chứ không nên là có sẵn một ắc quy dùng một thời gian rồi mua thêm một ắc quy mới ghép nối tiếp với chúng). Có điều kiện như vậy bởi các ắc quy nối tiếp sẽ luôn hoạt động với dòng điện phóng hoặc dòng điện nạp như nhau. Nếu có sự lệch nhau giữa hai bình thì khi nạp chúng (vẫn ở chế độ nối tiếp) sẽ có hiện tượng một bình bị nạp đầy quá trong khi bình kia vẫn chưa kịp đầy - mà máy nạp chỉ quan tâm đến điện áp tổng của cả hai bình đã đạt đủ mức hay chưa.

Một lưu ý hơi thừa rằng không bao giờ nối tiếp các ắc quy để sử dụng cho các kích điện có điện áp sử dụng 12V!

Đấu nối hỗn hợp

Đấu nối hỗn hợp là sự mắc nối tiếp nhiều ắc quy thành một nhánh (cho mức 24V, 36V hoặc 48V) sau đó nối song song các nhánh này với nhau. Đây chỉ là kết hợp giữa hai cách đấu nối trên nên cần chú ý đến cả hai yêu cầu như đã liệt kê phía trên.

Việc đấu nối hỗn hợp được khuyến cáo rằng không được nối quá 3 nhánh song song, tuy vậy nếu kiểm soát tốt dòng nạp và lắp đặt các cầu chì (hoặc aptomat) cho các nhánh thì vẫn có thể đấu nối nhiều hơn 3 nhánh (lý giải về điều này có thể xem phần trên).

Có một số nội dung khác về ắc quy hoặc các thắc mắc liên quan đến ắc quy đã được tôi trình bày tại một mục riêng mang tên: Hỏi đáp về kích điện và ắc quy cũng trên blog này.

___________________________

THAM KHẢO:

* Hướng dẫn sử dụng của ắc quy Tia Sáng (Hải Phòng): [Loại ắc quy PP, loại ắc quy kín khí]

* Bình ắc quy, Wikipedia; [en]

* Thông số ắc quy Atlas (loại thông dụng tại thị trường VN). Thông số cụ thể xem file PDF (5,4 MB).

* Ắc quy dễ nổ khi dùng cùng kích điện, Bài viết trên Pháp Luật TpHCM, nêu một vài trường hợp nổ ắc quy. Tuy nhiên các ắc quy chỉ phát nổ nếu như sử dụng không đúng cách.

* Trao đổi trên diễn đàn về việc kích điện HĐ bị lỗi phần nạp khiến cho ắc quy bị nạp nóng, điện áp cao...tại Webtretho: 1, 2, 3, 4

* Tiêu chuẩn TCVN 4472 : 1993 Ắc quy chì khởi động, định dạng PDF (tải về để mở xem). Tiêu chuẩn mới hơn là TCVN 7916-1:2008 và TCVN 7916-2:2008 nhưng tôi chưa tìm thấy :)

* Tiêu chuẩn ngành: Ắc quy chì cố định, VINACHEM.

* Lịch sử và quá trình phát triển của pin và ắc quy

XEM THÊM:

* Kích điện dùng ắc quy (trên blog này)

* So sánh kích điện và máy phát điện (trên blog này)

Trương Mạnh An (05/2011)

Tư vấn sử dụng kích điện (phần đấu nối ắc quy với kích điện)

2011-05-14T20:19:00.009+07:00

Mới nhận được email của một bác hỏi về đấu nối ắc quy với kích điện để hạn chế dòng tiêu thụ của kích điện trong các thời điểm không sử dụng. Mình nhận thấy đây là một vấn đề cần quan tâm nên lại viết một entry ngăn ngắn để tư vấn cho bác, và tiện thể thì cũng post lên blog này để mong có thể có ích cho những người khác nếu thực sự họ muốn quan tâm đến điều này.

Dưới đây là nội dung email nhận được (có xoá một số thông tin cá nhân cụ thể nhằm tránh bị lạm dụng):

Kinh gui Anh An!

Truoc tien toi xin loi vi khong quen biet ma duong dot gui mail cho Anh! So di toi manh dan gui den anh thu nay vi doc qua trang Web tre tho anh da co blog de giup do ba con rat nhieu y kien hay va xac dang trong viec giai phap khi mat dien! Thay anh la nguoi tot , co cong tam , lai hieu biet ky thuat rat sau ve van de nay nen toi manh dan nho anh giup do! Mong anh cam thong voi tuoi gia cua toi!

Xin tu gioi thieu toi la Nguyen SSS o Phao Dai Lang (Hanoi ) la can bo da ve huu, hien da 78 tuoi ma song co don..thieu nguoi nuong tua..... nen rat lo lang khi may dien tuoi gia suc yeu nong nuc khong chiu noi! Qua loi tu van cua anh , va phu hop voi kha nang kinh te , toi da mua 1 may kich dien HD 800 VA va 1 accquy 100AH/12 volts! Nhung may kich dien nay co nhuoc diem la dong khong tai hoi cao nen neu thoi gian lau khong mat dien ma rut may khoi luoi dien khong napthi accuy sut rat nhanh... De giai quyet viec nay trang web tre tho da gop y la nen dat l aptomat gia may kich va accuy! ( Dieu nay may cua AST deu co aptomat cho accuy ( nhung AST dat tien qua nen khong dam mua ) vi vay toi du dinh dat them 1 aptomat giua accuy va kich (giong nhu AST). Mong duoc anh vui long bot chut thi gio chi dan may ban khoan sau day ma khong biet hoi ai:

1/ Chon Aptomat bao nhieu ampe va loai 1 giay hay 2 giay ( phu hopvoi may kich 800VA)??

2/ Chon tiet dien day noi bao nhieu mm2?

3/ Noi voi 1 giay accuy hay ca 2 day? (Hinh nhu may AST chi noi voi day +)

4/ De theo doi dien the cua accuy khi bi sut giam , toi du dinh dung 1 dong ho volt loai 1 chieu de thuong xuyen mac vao 2 cuc accuy de tien theo doi! Dieu nay co hop ly khong neu khi mat dien phai dung kich co phu tai accuy!

Neu toi khong lam phien ha anh qua , thi mong duoc anh gop y qua dia chi email nay , voi tam long giup do nguoi gia, Toi vo cung biet on va kinh chuc anh va gia dinh manh khoe hanh phuc va lam duoc nhieu dieu tot va phuc duc cho con nguoi!

Nguyen SSS, 78 tuoi o tai Lang Thuong, Dien thoai ....

Nếu trong thời kỳ mất điện thường xuyên (ngày mất/ngày có) hoặc vài ngày mất một lần thì tốt nhất là đấu trực tiếp ắc quy với kích điện để đảm bảo kích luôn nạp điện và có thể sẵn sàng sử dụng ngay. Trong các thời điểm khác không mất điện thường xuyên thì nên tách ắc quy khỏi kích điện nhằm tránh tiêu thụ điện nuôi chế độ "chờ" của kích điện là hợp lý.

Bàn cầu chì và các chì ống ở trong

Chọn và đấu nối aptomat

Kích điện có hai loại sử dụng công tắc ngắt nguồn: Một loại ngắt hoàn toàn ắc quy khỏi kích điện (thường là loại kích điện-từ) thì công tắc của chúng gần như một aptomat (và có hãng sử dụng luôn aptomat để ngắt và bảo vệ) và công tắc loại này thường phải sử dụng một lực hơi nặng một chút; Một loại không ngắt ắc quy khỏi kích thì chúng dùng các nút bấm mềm hoặc một công tắc nhỏ (các loại của Thành Công, Hồ Điện, AST). Cũng có thể sử dụng một contactor (hoặc gọi là khởi động từ) để ngắt hoàn toàn ắc quy khỏi kích điện nhưng đòi hỏi phải sử dụng contactor dòng lớn và đắt tiền nên không hãng nào làm vậy. Vậy các kích điện không ngắt hoàn toàn ắc quy khi không làm việc thì nên thực hiện cách dưới đây để tránh sự hao phí không cần thiết.

Nếu đơn thuần chỉ là sử dụng ngắt ắc quy ra khỏi kích điện thì có thể dùng một cầu dao đế sứ cho công việc này. Nhưng việc sử dụng cầu dao đế sứ thường bán trên thị trường sẽ không có tác dụng bảo vệ và việc đấu nối phức tạp hơn so với sử dụng một aptomat. Nếu ai muốn dùng cầu dao đế sứ thì nên dùng loại cầu dao hai ngả 60A (là loại lớn nhất mà thông dụng, giá thành lại rẻ), nên dùng của hãng Omisu hơn là loại của Vinakip vì các nối ở cầu giữa đơn giản hơn - bản cực và kết cấu cũng cho thấy tốt hơn. Tại sao không dùng loại cầu dao 1 ngả thông thường? Vì loại cầu dao một ngả thông thường lại gắn thêm phần cầu chì nên mất nhiều điểu đấu nối - và các chì dây cũng không đảm bảo. Khi sử dụng cầu dao hai ngả nên đấu song song cả hai nhánh để độ dẫn điện được tốt hơn, khi nối hai nhánh thì dùng hai dây từ cọc ắc quy đến hai nhánh, rồi nối đầu ra hai nhánh với dây dẫn của kích điện. Lưu ý rằng nhược điểm của cầu dao là khi đóng điện dễ sinh ra tia lửa nên cần để xa ắc quy để hạn chế cháy nổ trong trường hợp đang sạc ở mức 'sôi' điện dịch ắc quy.

Cũng là việc ngắt ắc quy ra khỏi kích điện, việc dùng cầu chì công nghiệp sẽ được thêm công dụng bảo vệ chập mạch hoặc quá dòng. Các cầu chì công nghiệp có các giá đỡ cầu chì (nhìn giống như một aptomat) và các con chì loại ống hoặc dẹt đút vào trong đó. Nếu dùng cầu chì công nghiệp thì nên dùng loại có kích cỡ lớn và các ống chì 100A nếu sử dụng 1 bình ắc quy cho 1 kích điện cỡ 1000VA. Các cầu chì công nghiệp thường bảo vệ tốt và chính xác và có tiếp xúc tốt bởi chúng có dạng ống sứ bọc cát bên ngoài sợi chì, hai đầu bọc kim loại dẫn điện. Việc sử dụng cầu chì thường là tốn kém bởi vì các chì này không thông dụng cho sử dụng dân dụng, giá thành của chúng lại cao. Việc sử dụng cầu chì có vẻ lại không thực sự cần thiết nếu như trong kích điện đã có sẵn chế độ bảo vệ quá dòng hoặc chạm chập bên trong nó, nếu đấu nối cẩn thận thì không sợ việc chạm chập xảy ra bên ngoài.

Thông thường các kích điện được thiết kế tốt đều có chế độ bảo vệ cho chúng: Ví dụ AST có hệ thống bảo vệ chống quá dòng một loạt cầu chì dạng cắm ở phía ngoài để chống chập mạch hoặc quá dòng, kết hợp một dàn điốt mắc ngược để bảo vệ chống đấu ngược ắc quy (khi đấu ngược các đi ốt này thoát hết dòng qua chúng rồi làm cháy cầu chì, trên một số diễn đàn thì có bạn kỹ thuật của một hãng kích điện cho rằng không có hãng nào làm vậy là bạn chưa hình dung ra việc đi ốt đấu song song với ắc quy và có chiều cho dòng từ cực âm sang cực dương), một số hãng dùng một aptomat bảo vệ quá dòng hoặc chạm chập bên trong kích điện. Loại kích HD mà bác dùng không có chế độ bảo vệ bên trong nên kết hợp luôn bảo vệ ở bên ngoài là hợp lý.

Nếu không có điều kiện dùng cầu chì thì có thể dùng các aptomat để vừa có tác dụng là cầu dao, vừa có tác dụng bảo vệ chống chập mạch và chống quá dòng. Khi dùng aptomat để bảo vệ quá dòng một chiều thì đúng ra phải sử dụng các aptomat một chiều - nhưng loại này thường không thông dụng trên thị trường nên có thể tạm sử dụng các aptomat xoay chiều thông thường dùng trong dân dụng. Việc chấp nhận được các aptomat xoay chiều bởi một số lý do sau: Dòng tiêu thụ của kích điện loại điện-từ thường là giao động giống như hình sin được nắn cả chu kỳ nhưng chưa lọc (gần giống xoay chiều); các aptomat lại có bảo vệ quá nhiệt nên cũng ngắt khi dòng lớn. Ắc quy có thể phát một dòng điện lớn (một bình 100Ah có thể phóng dòng đến 500A) nên aptomat sẽ kích hoạt chế độ bảo vệ quá dòng (bằng vài vòng dây trong aptomat), và chẳng may nó không hoạt động thì chế độ bảo vệ quá nhiệt sẽ giúp aptomat ngắt.

Việc lựa chọn dòng aptomat là bao nhiêu cho phù hợp? Với kích điện 1000VA dùng ắc quy 12V có thể có dòng cỡ 80A, vậy cần chọn dòng của aptomat sao cho lớn hơn mức này để nó không nhảy khi kích điện đang hoạt động bình thường. Vậy để thuận tiện thì có thể chọn các mức 80A, 100A, 125A đều bảo vệ được sự chạm chập dây giữa các cực (vì như trên viết: ắc quy 100Ah có thể phát dòng trên 500A, ắc quy cỡ 35Ah cũng phát dòng trên 150A - mà đây là các dòng khởi động nguội chứ chưa nói đến khả năng phát dòng ở nhiệt độ thông thường).

Chỉ nên sử dụng aptomat loại tép đơn - có nghĩa là bảo vệ chỉ cần ở một nhánh (dây từ cực âm hoặc dây từ cực dương - nhưng thông thường cho thuận thì người ta hay nối aptomat với cực dương). Việc dùng aptomat ở cả hai nhánh thì đúng là có thể tăng độ tin cậy lên gấp đôi nhưng ở trường hợp này là không cần thiết - bởi vì như vậy sẽ làm tăng điện trở của các dây dẫn nối với ắc quy (mà với dòng ắc quy thường lớn thì khi đấu nối càng kém thì càng gây hao hụt năng lượng trên chính các điểm đấu nối này - thậm chí có thể gây cháy nếu nối dây không tốt và tiết diện dây quá nhỏ.

Như vậy các cực âm (nếu nhiều ắc quy) sẽ được đấu nối với nhau và đấu cố định vào kích điện, còn cực dương đấu nối với các nhánh của aptomat, phía sau aptomat sẽ đấu nối cố định vào kích điện. Việc nối qua aptomat không nhất thiết phải đúng quy ước từ đầu vào phía trên/đầu ra phía dưới mà có thể nối ngược lại cho thuận tiện. Lưu ý trong trường hợp kích điện đấu cực dương vào vỏ ắc quy (nhiều kích điện từ làm điều này bởi dàn tản nhiệt được nối với vỏ chúng trùng với cực dương) thì ta phải làm ngược lại: đấu cực dương với kích điện và các cực âm đấu qua aptomat. Trong mọi trường hợp đều tránh để vỏ kích điện có thể tiếp xúc trực tiếp với đất (nên kê chúng lên một vật bằng nhựa nếu như chúng không có chân bằng nhựa cách điện), cũng không được để bất kỳ một dây dẫn của ắc quy nào bị chạm xuống đất.

Trên thực tế các aptomat dòng lớn cỡ 80A, 100A, 125A... thì thường được sản xuất cho công nghiệp nên là loại 3 pha và có giá tiền khá đắt, để kinh tế nên dùng các aptomat 1 pha 2 nhánh. Với các aptomat hai nhánh thì trên lý thuyết có thể chia đôi dòng điện cần bảo vệ để chọn loại dòng aptomat - ví dụ 80A chỉ cần mắc song song 2 nhánh 40A. Trên thực tế thì việc đấu nối không bao giờ chuẩn nên có hiện tượng dòng sẽ đi khác nhau trên hai nhánh gây hiện tượng quá dòng trên một nhánh và cắt luôn cả hai. Vậy có thể chọn dòng cao hơn một chút - ví dụ cụ thể cho loại trên là aptomat 63A.

Sử dụng aptomat để bảo vệ chập mạch cho hệ ắc quy đấu song song

Trường hợp cụ thể trên đúng với việc sử dụng 1 ắc quy, nếu sử dụng 2 ắc quy mắc song song nhau thì cũng chỉ cần một aptomat 63A hai nhánh như trên rồi đấu mỗi ắc quy vào một nhánh, đầu ra nối chung với kích điện. Để có thể đóng ngắt từng ắc quy trong trường hợp này thì cần tách đôi phần cầu liên kết giữa hai nhánh để có thể đóng ngắt các nhánh một cách độc lập (dùng kéo để cắt chúng và dùng kìm để rút phần lõi thép của chúng ra).

Chọn tiết diện dây dẫn và đấu nối

Đúng lý thuyết thì chọn tiết diện dây dẫn cho dòng một chiều sẽ khác với dòng điện xoay chiều bởi dòng một chiều mang năng lượng lớn hơn. Trong trường hợp cụ thể cho các kích điện mà phần lớn là thuộc loại điện-từ thì dòng điện này cũng giao động tương tự xoay chiều nên có thể lấy bằng xoay chiều cũng được. Để đảm bảo an toàn hơn thì việc lựa chọn tiết diện lớn luôn luôn không bao giờ thừa - nhưng điều này thì lại gây khó khăn cho đấu nối: chẳng hạn như dây lớn thì thường khó mua hoặc quá cứng để nối, ghép nhiều dây mềm thì phải có các đầu cốt...

Đa phần các dây nối cho kích điện hiện nay đều sử dụng dây 10 mm2, được ép đầu cốt hai đầu hoặc một đầu đã được gắn cố định vào bên trong kích điện. Nếu trường hợp đặt các ắc quy xa hơn so với thiết kế thì dây nối thêm phải lớn hơn tiết diện dây hiện có để hạn chế thất thoát công suất trên dây. Tiết diện dây càng lớn nếu như đoạn nối càng dài.

Trên các cửa hàng thì thông dụng vẫn là các dây tiết diện 6 mm2 (ghi là 6 SQMM) trở xuống (dây đơn hoặc dây đôi), nếu không mua được các dây tiết diện lớn hơn thì có thể chập các dây loại nhỏ với nhau cho đủ tiết diện: chẳng hạn chập 2 sợi dây 6mm2 thành một sợi dây 12 mm2 hoặc chập 3 sợi dây 6 mm2 thành một sợi 18 mm2. Để thuận tiện cho phân biệt các cực âm và dương của ắc quy thì nên mua dây đôi, sau đó tước lớp vỏ bên ngoài bảo vệ để lấy hai sợi màu (đen/trắng) bên trong, sau đó chập các sợi trắng với trắng và đen với đen lại với nhau nhằm tránh lẫn lộn sau này.

Các dây 6 mm2 dùng nối trong điện dân dụng thường là loại dây nhiều sợi Đồng nhỏ. Nếu như dây kết hợp bởi nhiều sợi Đồng nhỏ thì tạo ra tổng thể dây mềm, dễ dàng cho việc uốn lượn và đi dây trong hệ thống gia đình thì nó lại không tiện cho việc đấu nối. Để toàn bộ các sợi nhỏ được dẫn điện thì nhất thiết phải dùng các đầu cốt được ép chặt chúng với nhau ở đầu dây. Các đầu cốt thường bằng Đồng (hoặc kim loại khác dẫn điện tốt (hoặc mạ Bạc) sẽ ép chặt các sợi với nhau và ép với đầu cốt để điện có thể truyền hoàn toàn vào các sợi và đầu các sợi được ép với nhau. Vậy các dây này nên sử dụng các đầu cốt ở đầu các đoạn dây, các đầu cốt có thể tìm thấy tại các hàng điện, các hàng bán ắc quy hoặc những nơi sửa ô tô. Các đầu cốt thường phải được ép bằng các kìm ép đầu cốt chuyên dùng (sử dụng thuỷ lực hoặc có cán dài để tăng lực bóp), nếu không có kìm này thì có thể dùng kìm thông thường bóp vào chúng và dùng búa gõ để tăng lực ép. Sau khi ép, nếu là đầu cốt hở thì có thể dùng mỏ hàn để hàn chúng vào đầu cốt hoặc ít nhất là cho thiếc bám vào đầu các sợi Đồng nhỏ để đảm bảo toàn bộ các sợi Đồng này dẫn điện. Trường hợp không ép đầu cốt hoặc ép không chặt sẽ dễ làm cho dây chỉ dẫn điện ở các sợi bên ngoài - dẫn đến các sợi này nhanh lão hoá và dẫn điện kém.

Trong mọi trường hợp thì sau khi đấu nối cần kiểm tra lại độ dẫn điện bằng cách cho kích điện vận hành ở mức tải lớn nhất cho phép của kích điện rồi kiểm tra nhiệt độ của dây dẫn và các vị trí đấu nối. Bất kỳ vị trí nào có nhiệt độ cao bất thường thì đều cần phải đấu nối lại. Nếu dây dẫn có nhiệt độ chỉ cần cảm nhận được hơi "âm ấm" một chút cũng cần tăng tiết diện dây để đảm bảo an toàn và tránh thất thoát trên dây.

Dùng đồng hồ đo điện ắc quy?

Theo dõi điện áp ắc quy là một việc cần thực hiện, nhưng theo dõi bằng cách lắp đặt liên tục một đồng hồ vôn kế một chiều tại đó thì chỉ phù hợp cho việc vận hành một hệ thống mà luôn có người ở đó nên không cần thiết. Ngoài ra còn một số lý do khác cho việc không nên lắp đồng hồ song song với ắc quy như sau:

- Đồng hồ kim mặc dù tiêu tốn một dòng rất nhỏ và không ảnh hưởng đến quá trình sử dụng kích điện nhưng dù sao chúng cũng tiêu tốn điện, do đó nếu chẳng may quên không nạp bảo dưỡng thì chúng làm nhanh sụt giảm điện hơn.

- Đồng hồ kim thường có vạch chia lớn (cỡ 1V hoặc 0,5V) nên sai số lớn, do đó thì việc giám sát quá trình sụt giảm điện áp hoặc khi nạp điện là không chính xác. Chế độ nạp, nạp bảo dưỡng, nạp nổi...và các chế độ làm việc của chúng chính xác đến cỡ 0,05V thì mới đảm bảo - do đó nên dùng một đồng hồ vạn năng cầm tay để giám sát quá trình này.

- Việc đấu nối đồng hồ kim tạo ra một nguy cơ chạm chập ắc quy bởi các cực của chúng gần nhau.

Như vậy chỉ nên dùng một đồng hồ vạn năng cầm tay để thỉnh thoảng cần đo kiểm điện áp ắc quy là phù hợp hơn việc đấu nối liên tục một đồng hồ giữa hai cực của chúng.

Cần nạp bảo dưỡng định kỳ cho ắc quy

Sau khi ngắt ắc quy ra khỏi kích điện và sau khi ngắt kích điện ra khỏi nguồn điện thì cần bảo quản kích điện và ắc quy. Với kích điện thì nên phủ vào chúng một tấm vải mỏng chắn bụi nhằm tránh hiện tượng quá nhiều bụi lọt vào bên trong chúng, với ắc quy cần nạp bảo dưỡng dịnh kỳ.

Mặc dù khuyến cáo của hãng ắc quy Tia Sáng thì nếu bảo quản ở nhiệt độ 40 độ C cần nạp lại cho chúng sau mỗi 9 tháng, nhưng để ắc quy có thể sẵn sàng sử dụng ngay khi mất điện thì nên nạp bảo dưỡng cho chúng khoảng 1 tháng 1 lần. Khi nạp bảo dưỡng cần nạp cho ắc quy đầy, để thử độ đầy ắc quy cần xem độ sụt giảm điện áp của chúng sau khi nạp: Điện áp sẽ giảm dần dần xuống mức 13-13,1V rồi gần như giữ tại đó trong khoảng thời gian dài.

Dù sao thì việc phụ nạp thường xuyên cũng tốt hơn cho ắc quy, nhưng mức điện áp phụ nạp thường xuyên này chỉ nên đặt ở mức 13,1 đến 13,5V mà không phải mức 13,8V như nhiều hãng kích điện đưa ra. Phụ nạp ở mức 13,8V chỉ phù hợp với tình trạng sử dụng ít nhất 1 lần/tuần (tức là 1 tuần thì có một lần mất điện và khi mất điện có sử dụng kích điện), nếu như để bảo quản hàng năm - thậm chí vài năm khi hiếm khi mất điện hoặc chỉ mất vài phút cho việc đảo pha, cân pha của ngành điện thì mức điện áp này là cao so với cần thiết.

Để phụ nạp ở mức 13,1-13,5V khá đơn giản nếu như dùng một biến áp 3A và IC ổn áp 15V, sau đó nối tiếp đầu ra của chúng với 3 đi ốt silic thông thường. Lợi dụng mức điện áp phân cực thuận của đi ốt là lớn hơn 0,6V (0,6V với dòng điện nhỏ, 0,65V hoặc lớn hơn với dòng lớn) nên việc nối tiếp 3 đi ốt sẽ giảm 1,8V, khi đó điện áp nạp phụ sẽ vào khoảng 13,2V. Lưu ý rằng không thể dùng hệ phụ nạp như vậy cho việc nạp ắc quy bởi dòng điện lớn nhất của IC ổn áp chỉ khoảng 1A và chỉ nên nối hệ phụ nạp này khi đã sạc đầy hoàn toàn các ắc quy. Với hệ phụ nạp thường xuyên hoạt động 24/24 như vậy sẽ đảm bảo cho ắc quy không hư hỏng trong thời gian dài.

Trương Mạnh An (05/2011)

XEM THÊM:

* Kích điện dùng ắc quy

* Ắc quy dùng trong kích điện.

* So sánh giữa kích điện và máy phát điện

Dự báo cắt điện mùa hè 2011

2011-05-05T11:55:00.001+07:00

Mùa hè năm nay (2011) sẽ ít cắt điện sinh hoạt (còn khối doanh nghiệp thì chưa rõ) bởi các lý do sau:

1. Tình hình thời tiết năm nay mát mẻ nên nhu cầu sử dụng điện không cao như năm trước

2. Mưa về sớm hơn một tháng so với năm trước nên nước tích tại các nhà máy thủy điện nhiều hơn. Thủy điện Sơn La sớm đưa vào vận hành 2 tổ máy, các nhà máy điện TQ xây dựng đang dần hoạt động ổn lên (đỡ chập chờn như trước) sẽ cung cấp một lượng điện đáng kể.

2. Tình hình là ngành sản xuất tiêu thụ điện mạnh nhất là thép đang tồn kho nhiều, hàng bắt buộc phải hạ giá do đã găm hàng trước đó để đón sóng tăng giá.

3. Điện tăng giá và còn tăng giá, do đó doanh nghiệp và người dân có ý thức tiết kiệm hơn so với trước đây. Doanh nghiệp sử dụng nhiều điện bắt buộc phải hạn chế sử dụng điện hoặc sản xuất vào giờ thấp điểm để hưởng giá thấp nhằm giảm chi phí sản xuất trong thời lạm phát.

4. Không cắt điện để nhân dân đi bầu cử được sáng suốt...Không cắt điện để đỡ bức xúc trong nhân dân! (bức xúc vì lạm phát, chứng khoán sập sàn....đủ nhiều rồi ^^)

Và hệ lụy là:

1. Người dân không lo mất điện, không lo nóng khi thời tiết nắng nóng.

2. Giới buôn bán/sản xuất kích điện và ắc quy năm nay dễ...toi nếu 'ôm'/sản xuất nhiều hàng. Sắp tới mặt hàng này sẽ giảm giá mạnh nếu không muốn tồn kho - ứ vốn. Tạm thời thì thời điểm này cho đến tháng 6 họ vẫn chờ, nhưng đến mùa thu, đông thì chắc chắn sẽ giảm giá!

Đây là dự báo của cá nhân! Cá nhân dự báo không chịu bất kỳ trách nhiệm nào nếu dự báo này không đúng :)

T.M.An

Dẫn chứng:

Không cắt điện trong tháng 5, Tăng mua điện TQ từ tháng 4, VnExpress.

Góc khuất trong 'bão giá', PLTP; Thép bất ngờ giảm giá, VnE

Tổ máy 2 thủy điện Sơn La hòa lưới điện quốc gia. Vn+

Tư vấn về chọn mua kích điện (inverter)

2011-04-22T12:49:00.010+07:00

Sau mấy tháng bận rộn túi bụi thì giờ đây mới mở email để xem các thư 'chưa được coi là quan trọng - cần kíp' trong thời gian qua. Có nhiều email hỏi han về kích điện và nhờ tư vấn mua kích điện và ắc quy theo nhu cầu theo hai mức mà rất thông dụng hiện nay. Thay vì trả lời thư riêng tới từng người thì tôi đưa lên blog để may chăng có thể ai đó còn cần tư vấn về vấn đề này sẽ đọc được.

Lưu ý rằng phần tư vấn này phù hợp hơn với nhu cầu cụ thể là 2 email được nêu cụ thể phía dưới. Các sản phẩm được nói đến cũng không phải thuộc loại tốt nhất (hay chất lượng nhất, hiệu suất cao nhất...).

(Nếu như bạn đọc được bài này ở một note trên Facebook thì nên đọc nó trên blog của tôi để đảm bảo hiển thị đúng hơn)

Trước hết là email của một bạn hỏi vể bộ kích điện có công suất trung bình - phù hợp với nhu cầu của đa số người sử dụng hiện nay:

Em da doc bai so sanh cua anh ve may phat dien va bo kich dien. Em rat cam on anh ve bai viet huu ich nay. Anh co the tu van them cho em 1 chut duoc khong vi em la con gai em cung ko biet ro lam ve may cai nay.

Mot la, em dinh mua bo kich dien sin chuan HDPS -800AD, 800VA, 12VDC va Ắc Quy viễn thông Vitalize AGM Hàn Quốc 100AH. Anh xem ho em la bo kich dien nay co tich hop san sac acquy khong va bo kich dien nay dung ac quy nay co phu hop khong?

Hai la, em thay trong phan tu van cua anh neu dung quat thi nen dung quat tran hoac quat co quan tinh lon neu khong se de gay chay quat. Em moi mua Quat phun suong Saiko cong suat tieu thu la 65W, cong suat hoi nuoc la 35W thi voi bo kich dien tren em co the dung loai quat phun suong nay khong a

Em rat xin loi vi da lam phien anh va em rat mong anh bot chut thoi gian cua minh de tu van giup cho em. Em cam on anh nhieu.

Loại kích điện HDPS-800AD (VA) có công suất 800VA, nếu như đọc hai bài trước ('So sánh giữa kích điện và máy phát' và 'Kích điện dùng ắc quy') thì công suất 800VA có thể hiểu là 800 Vôn x Ampe, nhưng công suất hiệu dụng của nó phải nhân thêm với Cos phi nữa, do đó công suất dành cho sử dụng của loại này chỉ là: 800 x 0,7 = 560W. Với nhu cầu thông thường của một gia đình thì công suất này là phù hợp: Có thể sử dụng vài đèn tuýp, một TV (loại LCD màn hình phẳng hiện nay hoặc loại CRT to đùng ngày trước), 2-3 cái quạt cây hoặc quạt trần.

Loại kích điện 800VA, 12V, sóng sin, có sạc - tương đối phù hợp với phần lớn người dùng

Loại kích điện 800VA của Hồ điện nêu trên được giới thiệu là cho ra dòng điện hình sin, xét chi li ra thì hình sin này có thể có sai khác so với hình sin của lưới điện quốc gia nhưng nó vẫn hoạt động tốt đối với các thiết bị có cảm kháng như quạt bàn, quạt cây, quạt trần...hoặc với loại công suất kích cao hơn thì dùng cả được với tủ lạnh, máy bơm nước. Như vậy là không cần quan tâm đến quạt nào có quán tính lớn mới chạy tốt - bởi vì điều đó chỉ đúng với loại kích điện cho ra dạng sóng mô phỏng hình sin (modified sine wave) hoặc đặc biệt là xung vuông (square wave).

Kích điện hiện nay có thể có tích hợp sạc hoặc không, nhưng đối với loại HDPS-800AD nêu trên thì nó có tích hợp sạc, dòng sạc của nó theo như giới thiệu thì có thể điều chỉnh theo hai mức: 9 và 12 (hay 14 gì đó, cần đọc thêm tính năng tại hướng dẫn sử dụng khi mua) Ampe. Đối với loại ắc quy axit kiểu hở thì dòng nạp nên bằng 1/10 dung lượng bình - tức là với dòng nạp 12A thì phù hợp cho bình 120Ah, mở rộng ra thì nó có thể tối ưu đối với các loại ắc quy từ 100Ah đến 150 Ah. Nếu như đang dùng ắc quy có dung lượng bé hơn thì bạn chọn dòng nạp 9A. Đối với loại ắc quy axit nhưng thuộc loại 'kín khí' (miễn bảo dưỡng) thì dòng nạp được phép cao hơn: bằng 2,5/10 dung lượng ắc quy (tức là với ắc quy 100Ah bạn có thể nạp tới 25A) mà vẫn đảm bảo an toàn, có được điều này là do ắc quy kín khí được thiết kế để lượng khí Hidro và Oxy được sinh ra lại kết hợp lại thành Nước để quay trở lại ắc quy - không bay ra ngoài gây cháy nổ.

Bạn định lựa chọn ắc quy viễn thông Vitalize AGM? đây là loại ắc quy tốt, tuy nhiên chúng khá đắt. Có lẽ với giá tiền mua ắc quy 100Ah cho viễn thông sẽ mua được ắc quy 150Ah loại kín khí (ví dụ như Atlas của Hàn Quốc) - mà độ bền của ắc quy hoàn toàn phụ thuộc vào chế độ nạp và sự vận hành đối với chúng (mình hi vọng là sẽ có thời gian để viết một bài chuyên về ắc quy như đã hứa ở lần trước). Như vậy nếu như tình hình tài chính khá, bạn có thể mua ắc quy này, còn nếu không thì bạn nên dùng ắc quy kín khí thông thường để tăng thời gian sử dụng.

Để so sánh thời gian sử dụng khi chọn mua ắc quy thì với các tham số trên, kích điện 800VA cùng ắc quy 12V100Ah, sử dụng với công suất trung bình 150W sẽ cho thời gian sử dụng là: 100(Ah) x 12 (V) x 0,7 : (150W + 50W) = 4,2 giờ (trong đó con số 50W cộng thêm là mức tiêu thụ của loại kích điện này khi không tải). Nếu như với ắc quy 150Ah thì thời gian sử dụng là: 6,3 giờ.

***

Một email nữa của một bạn hỏi về một bộ kích điện có công suất lớn, phù hợp với nhu cầu của một phần nhỏ người sử dụng hiện nay:

Mình rất cám ơn vì những kiến thức đã được bạn chia sẻ. Nếu có thể bạn có thể tư vấn giúp mình mua 01 máy kích điện loại tương đối tốt (có thể dùng ổn định trong khoảng ~5 năm) cho mục đích sử dụng tối thiểu cho gia đình khi mất điện: Bóng đèn Neon, máy tính.... Công suất tối đa 1500w, thời gian sử dụng tối đa 5 giờ. Rất mong được bạn tư vấn giúp. Xin cảm ơn.

Để giải quyết nhu cầu công suất (1500W) với thời gian sử dụng (5 giờ) thì cần phải tính toán ngược để ra tham số yêu cầu cho kích điện và hệ thống ắc quy. Từ đó mới tìm loại kích nào cho phù hợp với nhu cầu đó - hoặc có điều chỉnh nếu như muốn giới hạn số tiền đầu tư vào hệ thống.

Với nhu cầu sử dụng công suất tới 1500W thì cần chọn loại kích điện có công suất VA bao nhiêu? Có thể tính được với hệ số cos phi 0,7 thì cần chọn công suất kích điện khoảng 2200VA. Nếu như công suất này là nhỡ cỡ thì có thể chọn loại 2000VA (khi sử dụng công suất thấp hơn một chút) hoặc 3000VA để đảm bảo thoải mái công suất hơn và phù hợp với các dòng khởi động lớn của các động cơ (như điều hòa, máy bơm nước loại lớn...).

Để sử dụng thời gian đến 5 giờ ở công suất 1500W thì có thể tính được bằng: Dung lượng (Ah) x Điện áp ắc quy (V) = (thời gian sử dụng, h) x (Công suất sử dụng, W) : 0,7; Áp dụng cụ thể vào ta được lượng điện cần tích trữ (Wh) = 5 (giờ) x 1500 (W) : 0,7 = 10.714 (Wh). Tham số Wh ở đây là tích giữa dung lượng ắc quy và điện áp của nó, vậy với ắc quy 12V thì dung lượng ắc quy là 10714 : 12 = 892Ah. Có thể dùng bớt công suất và thời gian một chút đi sẽ được một số tròn là 800Ah để thuận tiện cho việc mua ắc quy. Vậy kết quả tính ra sẽ cần 4 ắc quy loại 12V 200Ah (có giá khoảng 18-20 triệu).

Kích điện thì có nhiều loại công suất và sử dụng điện áp khác nhau, nếu cùng công suất (lấy ví dụ) là 3000VA thì loại 12V sẽ cần một dòng điện là 250A, loại kích dùng điện 24V sẽ cần dòng 125A, còn loại dùng điện 48V sẽ chỉ cần một dòng là 63A. Ta thấy rằng dòng điện lớn thì dây dẫn nối phải lớn, các linh kiện bán dẫn phải chịu dòng lớn và tỏa nhiều nhiệt do đó hiệu suất kích điện rất thấp, do đó ngay về mặt công nghệ thì người ta rất hiếm khi sản xuất loại kích tiêu dòng ắc quy quá 125A. Như vậy việc chọn loại ắc quy 24V hoặc 48V với công suất 3000VA hoặc 2000VA là phù hợp hơn.

Vậy thì ta có thông số sơ bộ như sau: Kích điện 2000VA hoặc 3000VA có điện áp 24V hoặc 48V; Ắc quy: 4 chiếc loại 200Ah;

Về yêu cầu độ bền khoảng 5 năm thì hầu như kích điện có thương hiệu tốt đều có thể có độ bền đến như vậy, tuy nhiên độ bền của kích điện cũng như hệ thống ắc quy có thể được bao lâu lại hoàn toàn phụ thuộc vào cách sử dụng chúng. Nếu như kích điện 2000VA thường xuyên làm việc ở công suất tối đa thì chúng chắc chắn rằng sẽ nhanh hỏng hơn một chiếc có công suất 3000VA. Với ắc quy nếu thường xuyên sử dụng hết dung lượng thì nhanh hỏng hơn là ắc quy dùng 50% dung lượng hoặc bền nhất là ắc quy chỉ dùng 30% dung lượng. Quá trình nạp ắc quy nếu nạp quá mức nhiều lần thì sẽ nhanh hỏng hơn là nạp giám sát bằng thiết bị nạp điện tử.

Kích điện nếu dùng các điện áp > 12V thì phải nối tiếp các ắc quy với nhau (tất nhiên rằng cũng có loại ắc quy 24V, nhưng chúng rất hiếm trên thị trường bởi không thông dụng). Khi nối tiếp các ắc quy thì bắt buộc các ắc quy phải có dung lượng giống nhau, các ắc quy nên chọn cùng thương hiệu với nhau để tránh hiện tượng các ngăn tích điện có điện áp khác nhau trong quá trình phóng/nạp - dẫn đến chúng hư hỏng nhanh hơn bình thường. Với 4 ắc quy thì nên chọn loại 48V để chúng nối tiếp nhau, sẽ thuận tiện hơn việc nối tiếp 2 ắc quy thành hai nhánh rồi đấu song song chúng lại với nhau.

Vậy sau khi cân nhắc thì ta nên chọn thông số như sau: Kích điện 3000VA dùng điện 24V hoặc 48V, Ắc quy 4 chiếc mà mỗi chiếc có dung lượng 200Ah.

Kích điện AST 2000VA, 24V, có sạc, sóng sin là sản phẩm tương đối phù hợp với người sủ dụng trung lưu trở lên.

Đối chiếu với yêu cầu đó, với loại kích điện đầu ra sóng tương đối 'sin' thì có loại 3500VA của Hồ Điện (hơi vượt công suất quá) hoặc loại 3000VA của AST (Việt Nam) sản xuất. Cho dù cả hai loại này mình chưa dùng thử nhưng ý kiến chủ quan của mình thì thiên về loại của AST sản xuất hơn. Bạn có thể tham khảo tại: http://www.ast-vn.com/vie/san_pham_chinh.aspx?gid=3 đối với sản phẩm của AST, và hodien.com đối với sản phẩm của Hồ Điện. Lưu ý rằng AST có các sản phẩm cả 2000VA và 3000VA, có sạc hoặc không (tuy nhiên bạn nên mua loại có sạc để thuận tiện khi sử dụng), 24V hoặc 48V. Nếu muốn dùng sản phẩm của Đài Loan, bạn có thể tham khảo thêm tại trang này: http://www.powertrans.com.vn/ng_luu.htm hoặc tìm kiếm thêm thông tin trên Internet.

Trương Mạnh An

Lỗi khởi động máy tính (PC) khi trời lạnh

2011-01-27T16:26:00.005+07:00

Máy tính được thiết kế để làm việc trong môi trường nhiệt độ phù hợp với nhiều nơi trên thế giới, có nghĩa là chúng có thể chịu được nhiệt từ âm vài độ C cho đến vài chục độ C. Vậy mà sao dịp rét này ở Miền Bắc vài máy tính ở công ty cũng như một chiếc máy tính ở nhà mình lại gặp lỗi khi khởi động? Mình đã có thắc mắc vậy và giờ đã tìm ra lời giải nên viết vài dòng để may chăng giúp được người nào cũng có thắc mắc này giống như mình.

Lỗi khởi động máy tính khi trời lạnh

Mấy hôm trời rét, chiếc máy tính bên cạnh mình khởi động khó lên, triệu chứng là khởi động lên, đang trong quá trình POST thì lại tắt ngúm. Bật đi bật lại (bấm vào nút Power) 3 lần mới được. Máy của mình cũng thỉnh thoảng bị vậy, nhưng sau khi máy đã bị tắt đi thì việc bấm nút Power không còn phản ứng gì nữa, phải rút nguồn điện ra rồi cắm lại mới bật được lên. Chiếc máy tính ở nhà mình (khủng ở 3 năm trước) lâu ít dùng cũng bị hiện tượng khi khởi động máy thông báo BIOS đã bị reset về trạng thái mặc định do một lỗi nào đó.

Mình nhận thấy là lỗi khó khởi động và bị mất thông tin cài đặt trong BIOS với các máy tính có tuổi đời từ 3 năm trở lên và thường xuyên ngắt ra khỏi nguồn điện ngoài giờ hoạt động (thường phù hợp với các văn phòng công sở có quy định tắt toàn bộ nguồn điện ngoài giờ làm việc để hạn chế cháy nổ). Như vậy rất có thể lỗi trên liên quan đến nguồn điện.

Bộ nguồn máy tính là một bộ phận khá quan trọng trong một máy tính, chúng có thể gây hư hỏng máy tính, gây ra các lỗi cho máy tính trong quá trình hoạt động, tuy nhiên trong trường hợp này có thể lỗi không thuộc về chúng. Lỗi xuất phát từ bộ nguồn thường xảy ra khi mà điện áp xuất ra bo mạch chủ không đạt định mức (mức 3,3V, 5V, 12V...) và mức điện áp này giao động thất thường. Lỗi này có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào trong quá trình sử dụng máy tính nên tôi dễ dàng coi nhẹ yếu tố lỗi xảy ra trong quá trình khởi động máy vào thời điểm đầu tiên trong ngày.

Vậy loại bộ nguồn máy tính thì còn yếu tố gì nữa liên quan đến nguồn điện? À, nếu bạn để ý thì sẽ thấy trên bo mạch chủ còn có một bộ phận khác cũng cấp điện, đó là pin máy tính. Pin sử dụng trong mỗi máy tính là nhằm nuôi một bộ phận được gọi là BIOS - nơi lưu trữ thiết đặt cấu hình phần cứng của máy tính (đúng ra tên phần cứng của chúng là CMOS, BIOS chỉ là dạng phần mềm - nhưng chúng được quen gọi như vậy thay cho phần cứng). Nếu như pin máy tính hết điện thì các thông số như thời gian (ngày, giờ) và các thiết đặt về phần cứng máy tính sẽ bị mất - và khi đó máy tính làm việc ở các thông số mặc định.

Pin máy tính thì tại sao lại không cấp điện khi thời tiết trở lạnh? Không, chúng thường xuyên cấp điện cho CMOS ngay từ khi sản xuất cho đến khi chúng hết điện (và phải thay thế). Với các máy tính có tuổi đời đã dài (thường là trên 3 năm) thì rất có thể pin này đã gần tụt điện áp đến dưới mức làm việc cho phép của CMOS. Khi pin hết BIOS không còn lưu được các thông số về thời gian và các thiết đặt khác nữa, chính vì vậy mà có thể gây lỗi hoặc máy khó khởi động. Pin máy tính sử dụng các phản ứng hóa học để sinh điện, khi nhiệt độ thấp thì nói chung các phản ứng hóa học thường xảy ra chậm hơn so với nhiệt độ bình thường và nhiệt độ cao, do đó pin máy tính lúc này sản sinh ra mức điện áp thấp và không đáp ứng được việc nuôi CMOS nhớ các thông số thiết đặt, và gây ra hiện tượng lỗi nói trên.

Pin nuôi (bên trái) và CMOS (bên phải)

Khi cắm điện của nguồn máy tính (không kể loại AT cổ điển trước đây) vào điện lưới, cho dù máy tính không bật thì nguồn vẫn làm việc ở chế độ "chờ", chế độ này luôn cấp điện áp 5V cho bo mạch chủ, chính điện áp này cũng cấp cho BIOS mà không cần sử dụng pin máy tính nữa. Nhờ điều này mà các máy tính nếu thường xuyên cắm điện (lưu ý là chỉ cần cắm điện, không cần bật máy tính lên) sẽ có tuổi thọ pin tăng lên nhiều, nếu như để cắm điện qua đêm thì buổi sáng bật máy sẽ không bị hiện tượng lỗi như trên.

Như vậy, khi thời tiết lạnh bạn có thể cắm điện liên tục cho máy tính để tránh hiện tượng lỗi khi khởi động vào buổi sáng, hoặc có thể thay thế pin nuôi CMOS nếu như máy tính của bạn sử dụng đã cũ. Pin nuôi máy tính thường là loại CR2032 với mức điện áp 3V (như hình minh họa trên). Giá của mỗi viên pin này vào khoảng 15 đến 30 nghìn đồng tùy nơi bán.

Khi máy tính không sử dụng nhiều ngày?

Khi máy tính không sử dụng nhiều ngày thì cũng gây hiện tượng khó khởi động hoặc hoàn toàn không khởi động được do lỗi phần cứng. Rất nhiều người đã gặp hiện tượng bỏ qua không sử dụng máy tính trong vài tháng và khi bật lên thì không được nữa. Sự cố này không chỉ xảy ra khi thời tiết lạnh mà xảy ra ở cả thời tiết mát mẻ hoặc nóng bức nên nguyên nhân không phải do hết pin nuôi BIOS hay pin nuôi bị tụt điện áp khi trời lạnh. Có thể sau thời gian nghỉ tết của bạn, khi bật máy tính trong ngày làm việc đầu tiên thì máy không khởi động được nữa - quả là không may mắn! Nguyên nhân có thể do đâu?

Nguyên nhân do không cắm điện và thời tiết như nêu trên cũng gây ra hiện tượng khó khởi động sau nhiều ngày tắt máy, tuy nhiên còn một nguyên nhân khác - đó là bụi bẩn và độ ẩm của môi trường. Khi sử dụng dài ngày trong môi trường có nhiều người qua lại và bên trong máy tính có thể xuất hiện một lớp bụi mỏng, lớp bụi này dạng mịn và bám vào các linh kiện điện tử bên trong máy tính. Nếu sự hoạt động của máy tính là thường xuyên thì nhiệt độ tỏa ra từ CPU, nguồn máy tính và các linh kiện khác sẽ làm cho lớp bụi này được khô và có tính dẫn điện kém, tuy nhiên trong trường hợp độ ẩm của không khí cao trong thời gian dài máy tính không làm việc thì lớp bụi này sẽ hút nước và ở một mức nào đó sẽ dẫn điện (trong một số trường hợp về bụi có tính chất dẫn điện như bụi than hoặc mạt bụi kim loại thì chúng có thể dẫn điện trực tiếp mà không cần phải có sự hiện diện của hơi nước). Sự dẫn điện qua lại giữa các chân của linh kiện hoặc mạch điện bên trong máy tính khiến cho máy bị hỏng nặng hoặc nhẹ tùy theo mức độ dẫn điện và vị trí bị dẫn điện. Một trường hợp tương tự như vậy là việc các côn trùng bò vào mạch điện hoặc nước tiểu của chúng làm chạm chập gây hư hỏng.

Quả bóng thổi bụi dùng vệ sinh máy tính

Vậy làm thế nào để ngăn chặn hiện tượng này? Cách tốt nhất là tháo vỏ máy tính và vệ sinh bo mạch chủ bằng một quả bóng thổi bụi chuyên dụng mua tại các cửa hàng bán dụng cụ y tế (loại bóng này thường dùng cho các bộ đo huyết áp) hoặc sử dụng bình khí nén chuyên dụng để vệ sinh. Nếu không có dụng cụ trên, bạn có thể dùng một chổi quét sơn loại nhỏ để phẩy qua lớp bụi trước khi bật máy tính. Trong trường hợp lớp bụi bị ẩm và bết lại thì cần sấy khô trước khi bật máy. Một điều lưu ý là không nên dùng miệng để thổi bụi - bởi có thể bạn sẽ thổi cả nước bọt vào bo mạch chủ và càng làm hư hỏng.

Vệ sinh máy trước khi cắm điện sau lâu ngày không sử dụng là một cách tốt để giảm thiểu hư hỏng, tuy nhiên trong trường hợp máy hoàn toàn không khởi động được thì bạn cũng có thể thử thực hiện vệ sinh máy sạch sẽ rồi khởi động lại máy tính. Tuy nhiên cách tốt hơn là bạn nên vệ sinh máy trước khi ngừng làm việc với máy tính trong một thời gian dài (trong dịp nghỉ tết Nguyên đán hoặc nghỉ hè...) bởi việc làm sạch lớp bụi khi chúng khô sẽ dễ dàng và triệt để hơn nhiều so với lúc chúng đã bị ẩm.

Cứ bắt bấm F1 khi khởi động máy tính?

Nhiều người gặp trường hợp máy tính khi khởi động không tự động boot vào hệ điều hành, mà nó bắt bấm một phím nào đó (ghi rõ trên màn hình) để tiếp tục khởi động (đa phần nút phải bấm là F1). Đây là hiện tượng BIOS bị thiết đặt sai thông số hoặc pin máy tính bị hết, khi đó các thiết đặt trong BIOS của máy tính sẽ được đưa về trạng thái mặc định của nhà sản xuất (hoặc motherboard). Đa phần lỗi này chỉ gây khó chịu cho người sử dụng do mất thời gian bấm nút, tuy nhiên trong một số trường hợp khác thì việc thiết đặt các thông số của BIOS về mặc định của nhà sản xuất khiến cho máy tính không thể khởi động được hoặc hoạt động trục trặc trong hệ điều hành (chẳng hạn việc thiết đặt ổ cứng SATA chạy với AHCI thì sẽ dược đưa về mặc định là ATA - khi này máy tính sẽ không khởi động được vào Windows, các thiết đặt về bus và ratio...).

Để giải quyết hiện tượng này, nếu bạn là người am hiểu thì có thể thiết đặt lại các thông số trong BIOS cho phù hợp và ghi lại trước khi khởi động lại, nếu như bạn không rành lắm về phần cứng thì nên nhờ một người nào đó thiết lập lại cho đúng và thay thế pin nuôi CMOS để lỗi này không xảy ra sau khi tắt máy (và rút nguồn điện).

Trương Mạnh An (01/2011).

Kích điện dùng ắc quy (inverter)

2010-11-07T09:22:00.024+07:00

“Kích điện” là một cách gọi tắt và không chính thống của thiết bị điện dùng biến đổi điện được lưu trữ bằng ắc quy sang điện gần giống với lưới điện thông thường. Tuỳ thuộc vào nhu cầu sử dụng và các vị trí lắp đặt mà kích điện có lợi thế hơn so với máy phát điện. Việc so sánh này mình đã thực hiện trong một bài trước, còn bài này tôi xin trình bày về phần kích điện qua những gì mà tôi biết.

Những đặc tính cơ bản của kích điện

Khác với loại “kích điện” mà một số người đã dùng để đánh bắt cá hàng loạt trước đây (mà cũng chính từ các loại đó mà có lẽ mới có tên là 'kích điện'), loại kích điện dùng trong dân dụng có các đặc tính kỹ thuật cơ bản sau:

Sử dụng ắc quy (12V, 24V hay 48V hoặc cao hơn tuỳ thuộc vào công suất)
Điện áp đầu ra có đặc tính giống như điện áp của lưới điện quốc gia: 220V, xoay chiều, tần số 50 Hz. Riêng phần dạng sóng điện đầu ra được trình bày sau bởi chúng tuỳ thuộc vào từng loại kích điện và nhu cầu sử dụng khác nhau.

Các đặc tính này xuất phát từ yêu cầu thông thường về nguồn điện của các thiết bị sử dụng điện trong dân dụng hàng ngày, tuy rằng không phải tất cả các thiết bị dùng điện đều có yêu cầu trên, nhưng để tương thích với phần lớn các thiết bị điện nên chúng bắt buộc phải có các thông số như vậy.

Nguyên lý làm việc của kích điện

Dưới đây liệt kê một số nguyên lý cơ bản đang được sử dụng trong các kích điện trên thị trường:

Biến đổi từ điện ắc quy một chiều sang điện xoay chiều 220V thông qua các transitor công suất và biến áp sắt từ ở tần số 50 Hz (bước biến đổi DC-AC, xin vui lòng xem các sơ đồ khối chính của các bước biến đổi trong bài UPS trên blog này). Loại này có hai sơ đồ nguyên lý khác nhau: Một loại giống như hình bên phải và một loại giống như cầu H (trình bày phía dưới) để tạo ra điện áp xoay chiều tại cuộn sơ cấp của biến áp sắt từ - do đó tại cuộn này thì biến áp chỉ có hai đầu dây.
Biến đổi điện theo hai bước: từ điện một chiều ắc quy ở mức thấp (12, 24, 36...Vdc) sang điện một chiều ở mức điện áp cao (khoảng 310-350Vdc) thông qua mạch dao động tần số cao và biến áp xung (bước biến đổi DC-DC), rồi từ điện một chiều điện áp cao điều tiết qua cầu H để thành điện xoay chiều 220Vac sử dụng trong dân dụng (tức bước biến đổi DC-AC).

Tuỳ loại nguyên lý làm việc mà kích điện được tạm phân ra thành hai loại: Loại biến đổi một bước, sử dụng biến áp sắt từ - thường gọi là kích điện từ (hoặc gọi là 'kích cơ' - tại sao lại gọi là kích cơ thì tôi trình bày tại phần hướng dẫn sử dụng ở dưới) và loại biến đổi hai bước – thường gọi là kích “điện tử”. Nói là tạm phân loại bởi đây không phải các cách gọi chính thống trong kỹ thuật, nhưng cách phân loại này sẽ có ích trong bài viết này để giảm thiểu việc nhắc lại nhiều lần.

Kích điện từ (kích cơ)

Hình bên giải thích phần nguyên lý của kích điện điện từ. Nếu nhớ lại kiến thức vật lý đã học một chút thì ta thấy rằng muốn tăng điện thế thì cần phải có biến áp (trừ một số trường hợp đặc biệt có thể không) mà biến áp lại chỉ hoạt động với dòng điện xoay chiều.

Để biến đổi thành dòng điện xoay chiều thì các đơn giản và thô thiển nhất là dùng một công tắc như hình trên và một biến áp: Khi chuyển đổi nhanh và liên tục công tắc sang các vị trí lên và xuống, ta sẽ có dòng điện lần lượt chạy vào nửa cuộn dây sơ cấp biến áp, tại cuộn thứ cấp (ghi chữ output) sẽ có điện áp xoay chiều có tần số tương ứng với tần suất chuyển mạch.

Tất nhiên chẳng ai lại dùng tay để vận hành kích điện một cách liên tục như vậy nên người ta đã sử dụng các linh kiện điện tử để thay cho việc chuyển mạch này. Bạn xem hình trên-phần phía dưới về một dạng mạch khác tự động hơn. Loại kích điện điện từ có mạch như vậy thường được biết đến khá lâu trước đây (tôi thấy trong các cuốn sách điện tử tại Miền Nam xuất bản những năm 197x đã thấy các mạch điện tương tự).

Kích điện tử

Đối với loại kích “điện tử”, mạch điện cấp thứ nhất (DC-DC) cũng có nguyên lý giống như kích điện từ, nhưng thay vì hoạt động ở tần số 50 Hz thì kích loại này sử dụng tần số cao hơn nhiều lần để có thể sử dụng loại biến áp xung có hiệu suất cao và kích thước nhỏ gọn. Sau biến áp xung, dòng điện xoay chiều tần số cao được nắn thành điện một chiều để phục vụ mục đích biến đổi thành điện xoay chiều với tần số 50Hz phù hợp với nhu cầu sử dụng. Tuỳ theo công suất của kích điện mà kích điện tử có thể dùng một hay nhiều các biến áp xung.

Cấp thứ 2 của kích điện tử là biến đổi điện một chiều thành điện xoay chiều với tần số phù hợp với lưới điện quốc gia (50Hz). Phần mạch biến đổi thành xoay chiều ở cấp tiếp theo này không cần sử dụng biến áp nữa bởi chúng không cần tăng thêm điện thế, mà chỉ cần dùng các linh kiện điện tử thay đổi chiều đi qua tải của dòng điện đầu ra. Vậy làm thế nào để biến đổi điện một chiều thành xoay chiều được? Lấy một ví dụ đơn giản và thô thiển như thế này: Bạn có một ắc quy, muốn cấp dòng xoay chiều qua một cái bóng đèn thì có thể nối hai cực ắc quy đó vào bóng đèn, rồi ngắt dây ra đổi ngược lại cực ắc quy, rồi lại đổi xuôi, đổi ngược cứ thế trong thời gian cực nhanh, bạn sẽ tạo ra một dòng điện xoay chiều đi qua bóng đèn.

Trên thực tế thì nguyên lý mạch điện tử biến đổi điện một chiều thành xoay chiều lúc này qua cầu H như sau (xem hình dưới): Ban đầu dòng điện đi từ (+) đến transistor phía trên-bên trái, đi qua tải theo chiều từ trái sang phải rồi đi qua transistor phía dưới bên phải để đi vào cực âm. Sau đó dòng điện đi từ cực dương đến transistor phía trên bên phải, đi qua tải (Load) theo chiều từ phải qua trái rồi đi qua transistor phía dưới bên trái để đi vào cực âm. Dòng điện đi như vậy theo các chiều khác nhau sẽ cho ra dòng xoay chiều trên tải. Việc dẫn các dòng theo các chiều như vậy được thực hiện nhờ sự điều khiển các transistor.

Phần lớn các kích “điện tử” luôn có kích thước và trọng lượng nhỏ hơn so với loại kích còn lại nếu cùng công suất do không sử dụng biến áp sắt từ có kích thước lớn, một phần còn lại các kích điện tử có thể có trọng lượng lớn bởi chúng sử dụng biến áp sắt từ thông thường dành cho việc nạp ắc quy.

Dạng sóng điện đầu ra

Phần trên mới nói đến nguyên lý hoạt động của các kích điện để cho ra được điện áp xoay chiều 220V còn dạng sóng đầu ra chưa được nói đến dạng sóng điện đầu ra của kích điện, phần này nói đến dạng sóng điện đầu ra của các kích điện:

Lấy lại một hình ảnh ở bài trước để giải thích kỹ hơn về dạng điện áp đầu ra của một số loại kích điện:

Trên hình, có ba dạng sóng hình cơ bản thường thấy trong kích điện: Đường màu xanh là sóng hình sin (hay thường gọi là “sin chuẩn”); Đường màu màu vàng là dạng sóng xung vuông; Đường màu đỏ là mô phỏng theo sóng sin. Về biên độ sóng, mức điện áp của sóng sin ở lưới điện 220V dân dụng tại đỉnh trên là 310V còn dạng mô phỏng sin (modified sine wave) và loại xung vuông (square wave) thì có mức điện áp thấp hơn.

Chính vì các mức điện áp đỉnh này nên việc đo điện áp đầu ra của các kích điện bằng đồng hồ hiển thị số loại bình thường sẽ không chính xác bởi chúng thường đo theo mức điện áp đỉnh rồi chia căn 2, muốn đo chuẩn thì nên dùng một số loại đồng hồ kim hoặc đồng hồ số có chức năng đo RMS. Lưu ý thêm về điều này là nếu bạn dùng kích dạng mô phỏng hoặc dạng xung vuông với một ổn áp kiểu như LiOA thì sẽ cho ra mức điện áp cao với mức năng lượng lớn và chắc chắn sẽ gây cháy các thiết bị sử dụng điện trong nhà bạn.

Theo cách thức hoạt động của các loại kích điện mà chúng có dạng sóng đầu ra khác nhau. Ta thử xem với các loại nguyên lý nào sẽ cho ra dạng sóng gì trong các loại dưới đây:

Đối với các loại kích điện từ (kích cơ) có các dạng nguyên lý hoạt động:

Loại thứ nhất có nguyên lý giống như hình đã minh hoạ cho nguyên lý kích điện trình bày phía đầu bài này - nhưng có một mạch tạo ra mẫu sóng sin rồi sau đó khuyếch đại chúng lên bằng các transistor công suất và biến áp. Về nguyên lý thì cách này có thể thực hiện được, nhưng trong thực tế thì người ta không hoặc hiếm khi áp dụng bởi chúng làm tổn hao nhiều công suất cho cái hình sin đẹp đẽ ấy – dẫn đến hiệu suất của bộ kích điện là rất thấp. Lý do hiệu suất thấp bởi nguyên lý này hoạt động giống như một bộ amply công suất lớn mà đặc tính của các transistor thông thường có tổn hao thấp nếu như chỉ ở hai trạng thái: “đóng” (không cho dòng đi qua) và “mở” (cho dòng đi qua hoàn toàn theo khả năng của transistor đó), còn ở trạng thái mở một phần (biến thiên để cho được ra dạng hình sin hoặc dạng khuyếch đại âm thanh) thì transistor sẽ toả ra nhiều nhiệt và hiệu suất sử dụng điện là thấp. Bạn có chấp nhận sử dụng một kích điện với hiệu suất rất thấp (cỡ dưới 50%) chỉ để ra được dạng sóng sin cực chuẩn hay không?

Tuy nhiên, nguyên lý hoạt động này lại thường áp dụng cho các loại kích tạo ra dạng sóng vuông hoặc mô phỏng sóng sin (hai loại còn lại trong hình trên). Do sự hoạt động của transistor để tạo ra sóng vuông hoặc mô phỏng sin là đóng hoặc mở hoàn toàn nên với nguyên lý này cho các loại kích 'không sin' là phù hợp.

Đặc điểm nhận biết dạng kích hoạt động theo nguyên lý này là ở cuộn sơ cấp (cuộn có dây kích thước rất lớn để có thể cho dòng đến vài chục Ampe chạy qua) có 3 đầu dây ra: Một đầu là điểm giữa được nối với cực dương hoặc âm của ắc quy, đầu còn lại nối với các transistor - giống như hình trình bày nguyên lý ở phía đầu bài này.

Loại thứ hai tạo ra dạng sóng sin bằng cách sử dụng cầu H để cho ra dạng sóng xoay chiều ở mức điện áp thấp (mức điện áp ắc quy) rồi sử dụng biến áp sắt từ để biến đổi chúng thành mức điện áp 220Vac sử dụng thông thường. Nguyên lý này thường thấy ở nhiều loại kích thông dụng trên thị trường như các thương hiệu: MAXQ, Apollo, Netcca, Hồ Điện....

Đặc điểm nhận biết dạng kích hoạt động theo nguyên lý này là các đầu vào sơ cấp của biến áp sắt từ chỉ có hai đầu dây (thay vì 3 như loại sóng vuông hoặc mô phỏng).

Đối với loại kích điện tử, việc tạo ra dạng sóng hình sin được thực hiện nhờ vào việc điều tiết tại 4 transistor đầu ra (cầu H - như đã trình bày ở phần trên). So với loại kích điện từ đã nói ở trên thì do điều tiết dạng sóng ở phần điện đầu ra nên dòng điện cần điều chỉnh nhỏ hơn (ví dụ 1000VA thì dòng chỉ khoảng 5A), do vậy nhiệt hao phí thấp hơn so với điều chỉnh ở phần điện áp thấp (12,24...V) với dòng vài chục Ampe - chính vì vậy mà kết hợp với việc sử dụng các biến áp xung có hiệu suất cao ở tầng trước nên các kích điện loại này có hiệu suất cao, có thể đạt trên 80% đến trên 85% hoặc cao hơn nữa tuỳ thuộc vào công suất và loại tải. Một số thương hiệu cho loại kích này là: Thành Công, Hi-Lite và một số loại UPS online của các hãng sản xuất khác.

Trong cả hai loại trên chất lượng sóng sin hoàn toàn phụ thuộc vào việc điều khiển các transistor, nếu như các bước điều khiển được băm càng nhỏ (xem hình bên) thì sóng càng có chất lượng tốt. Không những thế, việc điều chỉnh điện áp và dạng sóng tuỳ theo mức tải (công suất), loại tải (thuần/kháng/dung/kết hợp) cũng rất phức tạp, chính do vậy mà chỉ với các nguyên lý cơ bản trên nhưng các hãng sản xuất khác nhau lại có cách làm khác nhau (hoặc ngay một hãng cũng có cách thiết kế khác nhau để phù hợp với nhu cầu sử dụng của từng đối tượng) và cũng có chất lượng điện đầu ra khác nhau.

Ảnh hưởng của dạng sóng không sin tới thiết bị tiêu thụ điện

Bởi dạng sóng điện đầu ra của các kích điện không hoàn toàn với dạng sóng của lưới điện dân dụng (tức hình sin) nên chúng có thể gây ảnh hưởng đến một số thiết bị sử dụng điện, một số thiết bị khác lại hoàn toàn không ảnh hưởng bởi dạng này.

Dạng sóng xung vuông thường gây khó khăn cho sự hoạt động các thiết bị điện có tính chất cảm kháng – chủ yếu là các động cơ điện (ở trong quạt điện, điều hoà, tủ lạnh, máy bơm nước…). Nếu như với sóng sin chuẩn, các động cơ điện hoạt động một cách “mượt mà” thì với dạng sóng xung (như hình) các động cơ thường làm hiệu suất kém hơn, phát tiếng kêu và có thể gây nóng hơn bình thường. Nguyên nhân có lẽ do sự chuyển đổi mức điện áp của sóng vuông khiến từ trường giữa các cuộn dây thay cũng thay đổi đột ngột, dẫn đến các roto (phần quay của động cơ) làm việc cũng có mô men thay đổi đột ngột: tăng đột ngột (khi trạng thái từ 0V đến mức cực đại) hoặc hãm đột ngột (về mức 0V). Bạn nào hiểu nhiều về thiết bị điện thì thấy có vẻ lúc này động cơ làm việc giống như động cơ bước) và dẫn đến hiệu suất làm việc kém và các cuộn dây thường bị nóng.

Tuỳ thuộc vào chất lượng và các đặc điểm riêng các động cơ điện mà có thể có ảnh hưởng sau:

Nếu động cơ có chất lượng không cao (định vị cuộn dây không chắc chắn, lõi sắt không chặt…), do sự biến thiên đột ngột giữa các mức điện áp nên cuộn dây và lõi thép không chặt sẽ bị rung, gây ồn.
Nếu roto có quán tính không lớn (đa số các quạt bàn, quạt cây đều nằm trong trường hợp này) thì chính bản thân các roto quay không đều (thời điểm điện áp xung cao thì roto có mô men lớn – nhưng nó chưa kịp quay theo phù hợp thì mô men đó bị ngắt bởi đến thời điểm điện áp xuống thấp, do quán tính thấp nên tốc độ quay lại giảm đi, rồi lại đến mức điện áp cao…cứ như vậy liên tục nên roto quay một cách giật cục không đều như đối với dòng điện có dạng sin chuẩn (tuy nhiên điều này không nhìn được bằng mắt thường bởi sự quay giật cục đó xảy ra rất nhiều lần trong một giây).

Đối với loại động cơ có trọng lượng roto lớn thì hiện tượng quay giật cục xuất hiện rõ nét trong thời điểm khởi động và sẽ giảm dần đến mức tối thiểu khi đã đạt tốc độ quay. Thực tế khi sử dụng hai chiếc quạt trần khác nhau (một cái 5 cánh của Panasonic, một cái 3 cánh của Phong Lan) ở nhà tôi đã cho thấy điều này. Tôi cảm nhận rằng do qán tính lớn nên tốc độ quay của roto lúc này đã không tăng lên/giảm đi đột ngột tương ứng với sự thay đổi của điện áp. Như vậy trong đa số trường hợp khi sử dụng quạt với kích điện, bạn nên hạn chế sự giảm hiệu suất làm việc bằng cách sử dụng với tốc độ cao nhất của quạt (chứ không phải sử dụng tốc độ thấp nhất như một vài kinh nghiệm của các bạn khác chia sẻ trên Internet).

Còn điều mà nhiều người có thắc mắc: Kích điện mô phỏng sin có gây hỏng cho các thiết bị có tính cảm kháng hay không? Theo tôi thì đối với các thiết bị điện có động cơ với chất lượng quá tệ hoặc bạc/vòng bi quá mòn sẽ gây hiện tượng rung, nóng bên trong các cuộn dây và có thể gây om dây (làm mất tính chất cách điện của lớp vỏ dây quấn) rồi dẫn đến chạm chập sau thời gian dài. Còn lại với các thiết bị có chất lượng từ trung bình trở lên (đến tốt) nếu được làm việc ở chế độ tốc độ lớn thì sẽ không ảnh hưởng nhiều – có chăng là sự khó chịu đối với một số người bởi tiếng kêu khác lạ so với khi sử dụng điện lưới thông thường. Nếu bạn sử dụng kích điện sin mô phỏng đối với các thiết bị có động cơ, bạn có thể kiểm tra nhiệt độ làm việc của thiết bị (bằng cách sờ vào vỏ quạt chẳng hạn) nếu không nóng quá mức bình thường (so với khi sử dụng điện lưới) thì vẫn có thể chấp nhận được.

Tuy nhiên những điều trên chỉ đúng cho loại kích điện sin mô phỏng loại điện từ (loại có biến áp sắt từ) bởi ngay cả loại kích đơn giản nhất (chỉ một mạch 2 transistor giao động và hai dàn transistor công suất) thì sau khi qua biến áp sắt từ, dạng sóng đầu ra của chúng cũng đã được trơn chu hơn (nhưng vẫn còn xa mới bằng loại cho ra gần giống sin) - khác hẳn với loại kích điện tử nhỏ gọn của TQ sẽ cho ra điện áp biến thiên giật cục (với loại này nếu dùng một biến áp cách ly-không ổn áp thì cũng hạn chế được hiện tượng giật cục phần nào).

Nếu quạt quá nóng thì bạn nên mua một bộ mà người ta gọi là "biến tần chống cháy quạt" để mắc vào (thực chất bên trong nó chỉ có một cuộn dây để làm mượt dạng sóng một chút cho đỡ vuông, nhưng chính cuộn dây này khiến cho điện áp bị mất mát và quạt quay chậm đi).

Ngoài các thiết bị điện có sử dụng động cơ điện trực tiếp được nêu trên, các thiết bị điện còn lại hầu như hoạt động tốt với các dạng sóng xung. Thật vậy, các thiết bị như ti vi, máy tính, màn hình máy tính, bóng đèn compact, đèn tuýp có chấn lưu điện tử đều biến đổi điện xoay chiều 220V thành điện một chiều ở đầu vào mạch của nó. Bạn có thể tham khảo một số mạch điện của ti vi hay của nguồn máy tính để thấy điều này.

Cũng lưu ý thêm về đèn tuýp bởi có hai loại thông dụng hiện nay: Loại đèn có chấn lưu dây quấn (mà đi kèm với nó là tắc te – hay “chuột”) và loại dùng chấn lưu điện tử. Đối với loại đèn tuýp sử dụng chấn lưu điện tử thì cơ chế sử dụng điện của chúng cũng như ti vi và máy tính – tức là chúng dùng cầu đi ốt để chuyển thành điện một chiều trước khi dao động thành tần số cao để cung cấp cho bóng đèn (tương tự, các loại đèn compact tiết kiệm điện cũng có các chấn lưu điện tử nằm ở đui đèn), vậy loại đèn này cũng sử dụng tốt với kích điện. Loại đèn tuýp còn lại sử dụng chấn lưu bằng các vòng dây cuốn thông thường cùng với tắc te (chuột): bật đèn khá khó khăn khi sử dụng với các kích điện đầu ra là xung vuông. Nếu như bạn sử dụng các bộ kích điện và cảm thấy bật đèn khó khăn thì bạn nên chuyển sang sử dụng một bộ chấn lưu điện tử (việc này chỉ cần thay thế chấn lưu và đấu lại mạch điện theo sơ đồ trên vỏ của chúng, tuy chấn lưu điện tử không bền bằng loại dây quấn, nhưng chúng đảm bảo sử dụng đèn tuýp không bị sáng nhấp nháy và gây cận thị như loại chấn lưu dây quấn).

Lựa chọn mua kích điện

Nếu bạn muốn mua một chiếc kích điện để đề phòng những khi mất điện, bạn sẽ chọn loại nào trong số hai loại trên? Phần dưới đây sẽ gợi ý một chút đối với bạn nếu như thị trường có nhiều loại.

Trước hết là bạn cần ước lượng đến công suất mà mình cần sử dụng để tìm loại công suất kích điện phù hợp. Để làm điều này bạn có thể ước lượng số đèn, ti vi, quạt, máy tính… sẽ sử dụng khi mất điện, sau đó tính tổng công suất của chúng lại.

Nếu công suất mà bạn sử dụng trong khoảng 500W thì có lẽ rằng bạn sẽ có nhiều lựa chọn bởi nhiều loại kích điện đáp ứng được công suất này, còn nếu vượt quá công suất này thì có lẽ rằng bạn phải chi khá nhiều tiền cho các bộ kích điện công suất lớn hơn.

Có một điều lưu ý rằng nếu như trong các thiết bị tiêu thụ điện mà bạn chọn có động sử dụng động cơ điện có công suất cỡ 100W trở lên (như bơm nước, tủ lạnh, điều hòa…) thì cần chọn công suất kích điện cộng thêm gấp 3-4 lần thiết bị đó – bởi vì dòng điện khởi động của các động cơ này khá lớn, nếu công suất kích điện chỉ vừa đủ thì khi khởi động các thiết bị này kích điện cũng bị quá tải, gây cháy cầu chì hoặc hư hỏng. Ti vi loại có ống phóng điện tử CRT (tức loại màn hình dày, không phải loại mỏng là LCD) hoặc màn hình máy tính kiểu CRT cũng cần một dòng điện lớn khi khởi động (để khử từ) nên cũng cần tính công suất gấp 3 lần cho các loại màn hình này.

Tiếp theo là lựa chọn loại kích điện: Tùy theo nhu cầu sử dụng hoặc tình hình tài chính mà có thể mua loại điện từ hoặc loại “điện tử”. Các tính chất cơ bản của từng loại được liệt kê trong bảng sau (bảng này chỉ nêu 2 loại chính, nhưng thực tế trên thị trường còn có các loại lai giữa hai loại hoặc cải tiến đi so với hai loại cơ bản này)

Tiêu chí	Kích “điện tử”	Kích điện từ (kích cơ)
*Công suất*	Dễ chế tạo loại công suất lớn hơn	Chế tạo loại công suất lớn khó khăn hơn do kích thước lớn.
*Khả năng chịu quá tải*	Khả năng chịu quá tải thấp hơn do sử dụng linh kiện điện tử để điều tiết dạng sóng đầu ra. Tuy nhiên có thể khắc phục được nếu thiết kế tốt.	Có khả năng chịu quá tải cao hơn
*Độ bền*	Độ bền thường thấp hơn do các linh kiện điện tử dễ hư hỏng. Tuy nhiên độ tin cậy này có thể khắc phục được nếu thiết kế tốt.	Có độ bền cao hơn do ít bước sử dụng linh kiện điện tử.
*Mức độ gây nhiễu điện*	Thường gây nhiễu điện nhiều hơn do sử dụng tần số cao để biến đổi điện một chiều thành xoay chiều. Tuy nhiên hiện tượng gây nhiễu điện này có thể xử lý được ở bởi các nhà sản xuất.	Ít gây nhiễu điện bởi tần số giao động là 50 Hz (+/- sai số) và sử dụng biến áp sắt từ vốn chỉ phù hợp với tần số thấp.
*Dạng sóng điện đầu ra*	Loại trước đây hoặc các UPS offline thường có dạng xung vuông hoặc giả lập hình sin. Loại hiện đại (có sử dụng CPU) cho phép tạo giả lập hình sin (dạng sóng răng cưa theo hình sin, sau đó lọc cho ra dạng sóng trơn). Hiện nay nhiều hãng sản xuất áp dụng cách này.	Loại trước đây đầu ra thường là dạng sóng xung vuông, hoặc giả lập hình sin. Do sử dụng biến áp sắt từ nên dạng sóng "trơn" hơn (nhưng vẫn chưa phải sóng sin) Loại hiện đại có thể dùng CPU điều tiết đầu vào để tạo ra dạng sóng trơn giống hình sin.
*Hiệu suất kích điện*	Hiệu suất cao hơn, dòng điện tiêu thụ khi không tải thấp hơn (thường chỉ trên dưới 1A - đây cũng là dấu hiệu nhận biết loại kích này)	Hiệu suất thấp hơn, dòng điện không tải lớn (có nghĩa là bật kích điện dù có sử dụng hay không cũng tiêu tốn dòng ắc quy lớn, khoảng trên 3A đến 8A hoặc hơn tùy loại sử dụng điện áp 12V hay 24V hoặc cao hơn, điện áp ắc quy càng cao thì dòng không tải càng nhỏ đi).
*Mức độ điều chỉnh theo công suất*	Mức độ điều chỉnh theo công suất tiêu thụ tốt hơn, tự động điều chỉnh điện áp ra theo công suất.	Loại trước đây có sự điều chỉnh theo công suất kém hơn, một số kích điện phải điều khiển mức điện áp ra bằng núm vặn, số còn lại sử dụng các rơle để điều khiển tự động, nhưng hiệu quả không cao. Loại hiện nay có thể điều chỉnh điện áp theo công suất tải.
*Tính năng sạc ắc quy*	Một số loại không kèm chức năng sạc ắc quy (do chúng thiết kế để dùng trên ô tô chẳng hạn), một số loại chuyên dụng sẽ tích hợp sạc điện.	Thường kèm sạc ắc quy do sử dụng ngược lại: Cuộn thứ cấp được cấp điện 220Vac, cuộn sơ dùng cấp điện cho ắc quy. Do người dùng thường phải điều chỉnh chế độ nạp nên có thể bị nạp quá hoặc nạp không đủ - dẫn đến ắc quy nhanh hỏng hơn. Một số loại hiện đại sử dụng phần sạc ắc quy theo kiểu nguồn xung nên có thể điều chỉnh được dòng và áp nạp.
*Giá thành*	Giá thành cho một đơn vị công suất (ví dụ: ngàn đồng/w) thấp, tuy nhiên các loại chất lượng tốt và công suất lớn thì giá thành có thể lớn hơn loại điện từ.	Giá thành thường cao cho một đơn vị công suất do chi phí của lõi sắt từ và dây quấn thường đắt hơn.
Trọng lượng	Thường nhẹ hơn, chỉ khoảng dưới 5 kg (nhưng vẫn có loại trọng lượng lớn do sử dụng biến áp sắt từ để cho phần nạp)	Thường nặng hơn, khoảng trên 8 kg tùy thuộc công suất và dây quấn (Nhôm hay Đồng).
*Các thương hiệu*	Đa phần các kích điện giá rẻ của Trung Quốc, có trọng lượng nhẹ (dưới 3 kg) thuộc loại này. Loại hiện đại hơn, cho ra sóng giống sin: Một số UPS online, UPS true sin, kích Thành Công...	Đa phần kích điện của Trung Quốc loại có trọng lượng nặng (trên 8 kg) đều thuộc loại này. Loại hiện đại hơn, cho ra sóng giống sin như: Một số UPS, kích điện của Hồ Điện, AST

Đến đây có lẽ bạn nhận ra rằng loại kích điện “điện tử” có nhiều ưu điểm hơn và lựa chọn nó. Tuy nhiên phần lớn loại kích điện tử hiện nay bạn gặp trên thị trường lại là loại có chất lượng trung bình kém, có giá rẻ và được ghi công suất với mức công suất đỉnh cực đại mà nó đạt được (khoảng 3 đến 4 lần) so với công suất làm việc liên tục của nó. Đã khá nhiều người đã sử dụng loại kích điện này và bị hư hỏng ngay sau một thời gian ngắn sử dụng bởi tin theo mức công suất ghi trên nó. Vậy không nên sử dụng loại này? Không phải, bạn có thể tìm thấy một số loại kích điện loại này và có chất lượng tốt, thường chúng được sản xuất tại Mỹ, Đài Loan và ngay cả ở Việt Nam.

Với mức giá trung bình từ 1,5 triệu đến 3 triệu, phần lớn những người đã mua kích điện trong thời điểm cắt điện luân phiên năm 2010 ở Việt Nam dùng loại kích điện từ. Loại này có ưu điểm là bền, chịu quá tải tốt (nên có thể dùng cho các bơm nước công suất thấp, tủ lạnh, ti vi loại CRT… chỉ với loại 1000 VA). Bạn cũng có thể lựa chọn loại này để đảm bảo độ bền với mức giá hợp lý.

Một số lưu ý khác khi chọn mua kích điện

Ngoại hình các loại kích điện và cách phân biệt

Theo phần nguyên lý kích điện đã nói ở trên thì kích điện chia thành hai loại chính: Loại điện từ (hay còn quen gọi là loại “kích cơ”) và loại biến đổi hai bước (hay quen gọi là “kích điện tử”)

Kích điện loại “cơ” là loại mà bên trong của nó có biến áp sắt từ để chuyển đổi điện từ 12V lên 220V xoay chiều – có tần số 50 Hz. Biến áp này chính là linh kiện có kích thước lớn và nặng nhất so với các linh kiện còn lại nên nó là đặc điểm để nhận dạng loại kích điện này.

Hình ảnh: Một dạng kích điện từ do Việt Nam sản xuất, loại có tên cụ thể trong ảnh thuộc loại mô phỏng sóng sin.

Kích điện dạng “điện tử” của TQ sản xuất thường nhỏ gọn hơn kích “cơ” nhiều lần do thay thế loại biến áp sắt từ ở bên trong bằng biến áp xung nhỏ gọn, nhưng hình dạng này thuộc loại kích điện giá thành thấp – chất lượng không cao (chúng thường có giá khoảng 500.000 - 700.000/1 kích điện ghi 1000W, chúng không được tích hợp sạc ắc quy bên trong):

Kích điện tử của Việt Nam sản xuất mang thương hiệu "Thành Công" thuộc loại sóng sin ở đầu ra, kích điện được thiết kế tốt nên có hiệu suất và chất lượng cao (hiện tôi đang sử dụng loại kích này). Hình ảnh phía bên trong của kích điện này:

Qua các hình trên bạn có thể thấy đặc điểm đầu tiên của loại kích điện “điện tử” là chúng có kích thước nhỏ gọn. Nguyên nhân của sự nhỏ gọn này đã được nói ở trên: chúng sử dụng loại biến áp xung nên làm giảm được kích thước tổng thể. Cũng do sự khác biệt của biến áp nên trọng lượng của kích điện cũng thay đổi: Loại kích điện “điện tử” có trọng lượng nhẹ hơn nhiều so với loại còn lại.

Ý nghĩa của thông số VA và W ghi trên kích điện

Một số loại kích điện thì ghi công suất là V.A, một số loại thì ghi là W, vậy thì đơn vị V.A và W này có gì khác nhau và hiểu chúng thế nào cho đúng.

Một cách nôm na thì V.A là Vôn nhân Ampe, có nghĩa là điện áp nhân dòng điện (V là đơn vị của điện áp, V là đơn vị của dòng điện mà). W đơn vị của công suất – điều đó là rõ rồi, và W là đơn vị thường được ghi trên thiết bị sử dụng điện.

Giữa V.A và W có mối liên hệ với nhau, để biết về mối quan hệ này ta hãy xem công thức tính công suất P = U.I; Công suất (đơn vị là W) bằng Điện áp (đơn vị là V) nhân với Dòng điện (đơn vị là A). Tuy nhiên đó là công thức đối với điện một chiều, còn với điện xoay chiều thì công thức này trở thành:

P = U.I.cos(phi).

Lưu ý lại rằng U tính bằng Vôn (viết tắt là V), I tính bằng Ampe (viết tắt là A) Như vậy thì W chính bằng tham số VA (được ghi trên vỏ của kích điện) nhân với một hệ số nữa là cos(phi). Hệ số cos(phi) luôn nhỏ hơn 1 (rất hiếm khi bằng 1) nên W luôn nhỏ hơn VA.

Hệ số cos(phi) này không cố định, mà phụ thuộc vào các thiết bị sử dụng điện của bạn, nhưng bạn có thể lựa chọn chúng trong khoảng từ 0,6 đến 0,7 để tính toán gần đúng.

Cũng dựa vào tính chất này nên thường thì các kích điện muốn có cảm giác công suất lớn, người ta thường ghi công suất theo VA. Nếu bạn tính công suất sử dụng theo W thì bạn cần phải lấy số VA của kích điện đó và nhân với 0,6 đến 0,7.

Lưu ý rằng trên thị trường có nhiều loại kích điện ghi là W nhưng thực chất chúng chỉ là thông số VA mà thôi!

Hướng dẫn sử dụng kích điện

Có nhiều dạng kích điện khác nhau mà nguyên lý hoạt động chính của chúng đều nằm một trong hai loại điện từ và "điện tử" đã được nêu ở phần trên. Ở phần hướng dẫn sử dụng này xin trình bày những phần chung nhất mà thôi. Mọi hướng dẫn chi tiết bạn cần tuân theo sách/tài liệu hướng dẫn của nhà sản xuất kích điện của bạn.

Nối ắc quy với kích điện

Kích điện nào cũng giống nhau về mặt sử dụng ắc quy (nếu ắc quy gắn sẵn bên trong kích điện thì có lẽ nó đã gọi là bộ lưu điện UPS rồi), còn tùy vào kích điện sử dụng các loại ắc quy bao nhiêu vôn mà thôi. Để nhận biết kích điện sử dụng ắc quy bao nhiêu vôn, bạn chỉ việc tìm một dòng nào đó ghi trên vỏ kích điện là 12V hay 24V hay 48V. Thông thường bạn dễ tìm thấy dòng này ở mặt trước kích điện hoặc tại phần dây nối ắc quy.

Nếu kích điện sử dụng ắc quy 12 vôn, bạn chỉ việc nối cực dương ắc quy vào dây dương (có ký hiệu là dấu cộng +) và cực âm ắc quy vào dây âm (thường có ký hiệu là dấu trừ –). Với loại kích điện có sẵn dây đầu ra, thường thì quy ước dây dương là màu đỏ hoặc màu trắng, dây âm là màu đen, hãn hữu lắm mới có các ký hiệu màu khác với quy ước này – và nếu có quy ước khác đi thì chúng được ghi rõ tại đầu ra.

Nếu như dây đấu có sẵn phần kẹp điện vào cực của ắc quy thì bạn có thể sử dụng chính kẹp này (tuy nhiên chúng thì không được tốt bằng cách đấu trực tiếp bằng “đầu bọt” – được nói ở dưới). Nếu không có các kẹp thì bạn phải mua kèm phần “đầu bọt” của ắc quy và vặn chặt dây nguồn vào các ốc của “đầu bọt” đó.

Trong trường hợp kích điện không có sẵn dây nối từ trong của nó ra thì nó sẽ có hai cực đấu dây (thông thường thì các loại kích điện tử có công suất nhỏ sẽ làm theo cách này), bạn có thể sử dụng dây đấu bán kèm hoặc dùng các dây đấu riêng của mình cho việc kết nối kích điện với ắc quy. Nếu sử dụng dây ngoài, bạn nên dùng dây có kích thước 2x6 mm2 trở lên để đảm bảo nhằm tránh sụt áp quá nhiề và gây nóng dây. Xin lưu ý rằng dây dẫn không nên dài quá 1 đến 2 mét, nếu như lớn hơn khoảng cách này thì bạn cần tăng tiết diện của dây dẫn lên: Khoảng 10 mm2 hoặc chập nhiều dây lại để được tiết diện lớn hơn.

Khi sử dụng công suất mỗi 100 W thì kích điện tiêu tốn một dòng khoảng 10 Ampe tại ắc quy (12V), và cần dùng tiết diện dây khoảng 2 mm2. Vậy nếu bạn dùng công suất khoảng 500W thì nên dùng dây tiết diện 10 mm2 để nối với ắc quy.

Tiết diện dây dẫn thông dụng được sử dụng trong nhà bạn thường là loại 1,5 mm2; 2,5 mm2 hay 4 mm2 mà thôi. Trên các vỏ dây dẫn cũng thường ghi tiết diện này - ví dụ 2 x 4 có nghĩa là dây 2 sợi, tiết diện mỗi sợi 4 mm2. Để đảm bảo, nên dùng 2 sợi 2x6 chập lại làm một dây cho kích điện có công suất khoảng 1000VA và chập 3 hoặc 4 lần cho các kích điện có công suất lớn hơn hoặc khoảng cách từ ắc quy đến kích điện lớn hơn 1 mét.

Chi tiết hơn về việc chọn dây và đấu nối, bạn có thể xem thêm tại bài này trên blog: Tư vấn sử dụng kích điện (phần đấu nối ắc quy với kích điện).

Đối với loại kích điện sử dụng ắc quy 24 vôn, bạn có thể dùng đúng loại ắc quy 24 vôn (loại này thường khá hiếm và giá đắt hơn) hoặc dùng hai ắc quy 12 vôn mắc nối tiếp nhau. Việc mắc nối tiếp hai ắc quy 12 vôn thực hiện như sau: Cực dương ắc quy thứ nhất nối với dây dương của kích điện, cực âm của ắc quy thứ nhất nối với cực dương của ắc quy thứ hai, và cực âm của ắc quy thứ hai nối với dây âm của kích điện. Với các loại kích điện sứ dụng ắc quy 36, 48 vôn hoặc hơn nữa thì cách nối cũng như trên, tức là nối tiếp nhau. Nếu như bạn không rành về điện hoặc đã quên hết các kiến thức vật lý phổ thông thì nên nhờ một người nào đó hiểu biết nối cho bạn bởi ắc quy có thể phát nổ trong một số trường hợp bị ngắn mạch hoặc đấu ngược cực với nhau giữa hai ắc quy.

Nối đầu ra đầu ra kích điện

Đầu ra kích điện là điện 220V có tần số 50 Hz mà kích điện xuất ra sẽ được đưa vào các thiết bị tiêu thụ điện. Trong một số trường hợp thì việc nối điện đầu ra rất đơn giản, nhưng bởi mong muốn của người sử dụng nó cho các thiết bị điện nào mà cũng khá phức tạp, đòi hỏi phải có người hiểu về điện thao tác chúng.

Nếu như bạn chỉ sử dụng kích điện chỉ cho một số thiết bị riêng lẻ (như TV, máy tính) hoặc bạn đang ở trong một phòng mà toàn bộ điện sử dụng được cắm bằng một phích cắm điện thì đây là trường hợp đơn giản: Bạn có thể cắm trực tiếp các thiết bị sử dụng điện vào ổ cắm đầu ra của kích điện (hoặc thông qua một bộ dây cắm chia ra nhiều ổ).
Để lắp đặt kích điện như một thiết bị cung cấp điện cho toàn bộ ngôi nhà thì sẽ phức tạp hơn – tuy nhiên bạn nên thực hiện theo cách này bởi nó thuận tiện cho sử dụng hơn nhiều.

Để thực hiện cách cung cấp điện cho toàn bộ ngôi nhà bằng kích điện, bạn cần tìm cầu dao hay aptomat tổng của hệ thống điện (thường nó nằm tại tủ điện tổng). Nếu ở đây không có sẵn một cầu dao hai ngả thì bạn cần lắp thêm một cầu giao hai ngả vào vị trí phía sau cầu giao tổng hoặc aptomat tổng này.

Việc lắp thêm cầu giao hai ngả như sau: Hai cực giữa của cầu giao nối với hệ điện tiêu thụ; Một đầu cầu dao nối với điện lưới (tức sau aptomat tổng hoặc sau bộ ổn áp – nếu gia đình bạn sử dụng ổn áp), một đầu của cầu giao nối với đầu ra của bộ kích điện. Khi sử dụng bạn chỉ có một lựa chọn dùng một nguồn duy nhất – điều đó nhằm tránh sự nhầm lẫn hoặc các sự cố khác như quá tải kích điện (xuất điện ra lưới điện phía ngoài) hay gây xông ngược điện lưới vào kích điện.

Điều chỉnh điện áp ra khi sử dụng

Sau khi nối hệ thống điện từ ắc quy vào kích điện và dây dẫn từ kích điện ra các thiết bị tiêu thụ bạn đã có thể sử dụng kích điện. Tuy nhiên hãy lưu ý về tải đầu ra xem chúng có quá lớn so với công suất của kích điện hay không. Hãy tắt tất cả các bình nước nóng, tủ lạnh, các hệ thống máy tính và máy in (máy in khi khởi động và làm việc cũng sử dụng một công suất khá lớn).

Tùy theo loại kích điện của bạn được thiết kế tự động hoặc phải điều chỉnh bằng tay mà bạn có thể phải điều chỉnh điện áp hoặc không. Các kíchd diện loại điện tử thường điều khiển điện áp ra một cách tự động bằng mạch điện bên trong. Các kích điện điện từ cũng có thể được thiết kế điều khiển tự động bằng các rơ le ở bên trong, hoặc được điều chỉnh bằng tay thông qua núm xoay ở bên ngoài. Nếu kích điện có sự điều chỉnh ở bên ngoài thì chúng thường có một hoặc hai núm xoay theo từng nấc, một trong hai núm đó dùng để điều chỉnh điện áp đầu ra, núm còn lại để điều chỉnh điện áp/dòng nạp cho ắc quy khi kích điện ở chế độ nạp. Ban đầu bạn nên điều chỉnh tất cả các núm ở nấc đầu tiên (tức vặn tận cùng theo chiều ngược kim đồng hồ, sau đó xoay xuôi chiều kim đồng hồ một nấc nhằm tránh điện áp ra quá cao khi có ít tải).

Sau khi đã nối dây, đặt các vị trí núm xoay về nấc ban đầu, kiểm tra các thiết bị sử dụng điện đầu ra, bạn đã có thể chuẩn bị bật kích điện hoạt động. Trước khi cấp điện cho toàn bộ các thiết bị điện sử dụng tại đầu ra, bạn nên ngắt điện các thiết bị tiêu thụ, sau đó bật kích điện lên để làm việc ở chế độ không tải. Nếu như đây là lần đầu tiên sử dụng kích điện, bạn nên bật chế độ không tải trong khoảng vài phút, điều này nhằm đưa kích điện bắt đầu vào hoạt động và chúng có thể sẽ tự sấy khô các hơi ẩm, thoát bụi nhờ quạt gió…Nếu như kích điện đã sử dụng nhiều lần, bạn cũng nên cho chúng chạy không tải vài giây trước khi đóng tải ở đầu ra, điều này nhằm tránh gây ra sốc điện hoặc gây ra hư hỏng trong quá trình quá độ của chúng.

Sau khi bật kích điện, nếu như loại kích có núm xoay, bạn hãy nhìn đồng hồ điện áp đầu ra để điều chỉnh chúng cho phù hợp. Thông thường khi sử dụng điện công suất thấp thì các nấc điều chỉnh đầu tiên cũng có thể cho phép điện áp đầu ra ở mức tiêu chuẩn 220V, nhưng công suất sử dụng lớn hơn thì bạn cần điều chỉnh chúng tăng lên bằng cách vặn từng nấc xuôi chiều kim đồng hồ cho đến khi điện áp đầu ra khoảng 220V. Thực chất của việc điều chỉnh này là thay đổi số vòng dây của cuộn thứ cấp trong các kích điện biến đổi một cấp để đạt mức điện áp ra phù hợp.

Sau khi bạn đã điều chỉnh điện áp ra phù hợp, nếu bạn tăng thêm công suất tải (ví dụ bật thêm đèn, ti vi….) thì có thể điện áp lại thấp xuống, bạn lại tiếp tục điều chỉnh theo cách trên.

Sau khi dùng một thời gian, điện áp của ắc quy cũng dần tụt xuống (thông thường điện áp ban đầu của ắc quy sau khi nạp đầy đủ và để một thời gian sẽ là khoảng 13V, chúng thấp dần xuống đến mức 10,7 vôn là giới hạn dưới – và bạn không nên sử dụng dưới mức điện áp này để bảo vệ ắc quy). Khi điện áp ắc quy tụt dần xuống thì các loại kích biến đổi một cấp có núm điều chỉnh sẽ bị thay đổi điện áp đầu ra – và khi này bạn lại cần tiếp tục điều chỉnh. Mức độ tụt điện áp của ắc quy phụ thuộc vào dung lượng, chất lượng của ắc quy và mức công suất tiêu thụ: Ắc quy có dung lượng lớn và chất lượng còn tốt sẽ lâu hết, tải sử dụng ít (dùng ít thiết bị điện hoặc tổng công suất thiết bị điện thấp) thì thời gian sử dụng cũng được lâu hơn

***

Và đến đây, tôi hi vọng rằng những gì tôi viết ra sẽ giúp bạn đã hiểu sơ qua về thiết bị biến đổi điện từ ắc quy lên điện xoay chiều theo thông số của lưới điện địa phương – mà gọi tắt là kích điện. Do giới hạn bởi kiến thức bản thân và chuyên môn không phù hợp nên bài viết còn nhiều sai sót, tôi mong được các bạn góp ý thêm để có thể chỉnh sửa cho phù hợp.

Và, bài này hoàn toàn thiếu về phần “Ắc quy dùng trong kích điện” (bao gồm việc tính toán chọn ắc quy, hướng dẫn nạp và bảo dưỡng ắc quy….), xin vui lòng đọc trên blog này tại đây.

Có một số nội dung khác về kích điện hoặc các thắc mắc liên quan đến kích điện đã được tôi trình bày tại một phần riêng mang tên: Hỏi đáp về kích điện và ắc quy cũng trên blog này.
____________________________

Ghi chú, Tham khảo, Xem thêm:

* Inverter, Wikipedia

* Ví dụ về một trang giới thiệu sản phẩm “chuẩn sin” nhưng hình ảnh sản phẩm lại cho thấy về là loại sản phẩm “Modified Sine Wave”.

* So sánh giữa kích điện và máy phát điện (trên blog này)

* Tư vấn về sử dụng kích điện (phần đấu nối ắc quy với kích điện). - trên blog này.

* Ắc quy dùng trong kích điện, trên blog này.

Trương Mạnh An

(Bài viết được 'bảo dưỡng' vào 05/2011 nên có thể khác với bản trước đây được lưu trong cache Google hoặc một số nơi khác copy lại).

So sánh giữa kích điện (inverter) và máy phát điện

2010-05-19T15:42:00.006+07:00

Thời gian này (2010) ở Việt Nam đang thiếu điện trầm trọng, điện cắt luân phiên ở nhiều nơi khiến dân tình nhốn nháo. Vài thằng bạn gọi điện hỏi han tư vấn về lựa chọn sử dụng giữa máy phát hay kích điện, rồi khi được tư vấn nên sử dụng kích điện thì lại hỏi chi tiết về các vấn đề tiếp theo...Thôi thì cũng tổng hợp kinh nghiệm sử dụng của mình thành vài đoạn ghi chép ngắn lên blog để có người hỏi là đưa ngay link đến đây cho họ đọc :).

Vài dòng đầu này chỉ giải quyết vấn đề: Dùng máy phát hay là dùng kích điện cho mùa mất điện năm nay?

Máy phát thì có lẽ quá nhiều người biết về nó rồi, còn kích điện thì nó là cái gì?. “Kích điện” là tên gọi thông dụng về một thiết bị biến đổi từ điện áp thấp-một chiều của ắc quy (12, 24, 48Vdc…) thành điện áp cao hơn -xoay chiều có tần số phù hợp với lưới điện quốc gia đang dùng (ví dụ ở Việt Nam thì điện áp là 220V, tần số 50 Hz).

Kích điện có vẻ giống như những chiếc UPS được dùng cho máy tính, chỉ khác nhau là UPS được trang bị sẵn một vài ắc quy có dung lượng vừa phải ở bên trong, còn kích điện thì không. Có thể gọi kích điện là một cái UPS có ắc quy gắn ngoài cũng được. Nhiều bạn có ý tưởng dùng UPS để cấp điện cho sinh hoạt gia đình trong hoàn cảnh hiện nay, ý tưởng này là được bởi hai thiết bị này gần tương đồng nhau (tuy nhiên cũng có thể sẽ gặp một vài vướng mắc nho nhỏ trong cách sử dụng UPS với thiết bị dân dụng)

Kích đện chắc sẽ được nói thêm nhiều vào một phần ghi chép tiếp sau của phần này, còn bây giờ mình muốn so sánh, lựa chọn giữa sử dụng kích điện hay máy phát điện. Để thuận tiện cho việc so sánh, mình lập một bảng so sánh tóm tắt như sau:

Tiêu chí so sánh	Máy phát điện	Kích điện (Inverter)
Sử dụng năng lượng	Chủ yếu là xăng, một số máy phát điện công suất lớn hơn dùng dầu diesel	Năng lượng tích trữ trong các ắc quy (được nạp trước đó)
Công suất	Có nhiều loại, công suất từ vài trăm W đến vài chục kW	Công suất giới hạn, từ 100W đến vài kW. Công suất càng lớn càng đắt và yêu cầu nhiều ắc quy.
Dạng điện đầu ra	- Sóng dạng sin chuẩn. - Tần số 50 Hz (hoặc 60 Hz cho vùng khác) nếu ở chế độ hoạt động thiết kế chuẩn.	- Đa số dạng sóng dạng mô phỏng sin, một tương đối giống sin (rất hiếm loại đạt sin chuẩn và cũng không nhất thiết phải như vậy). - Tần số 50/60 Hz.
Thích hợp sử dụng	- Cho mọi loại thiết bị có công suất phù hợp (nhỏ hơn công suất máy phát) - Tính cơ động cao, có thể hoạt động ở các vùng khác nhau	- Dùng tốt cho: Ti vi, đèn tuýp chấn lưu điện tử, máy tính, máy khoan/mài sử dụng chổi than... - Nếu là loại sóng mô phỏng sin thì sử dụng không tốt đối với các thiết bị có các cuộn dây ở bên trong (quạt, động cơ, tủ lạnh, điều hoà)…Nếu là loại tương đối giống sin thì dùng tốt cho các loại này. - Có thể vận chuyển dễ dàng, nhưng không dụng được tại nơi không có điện (tàu thuyền, địa phương chưa có điện lưới...)
Ảnh hưởng đến môi trường khi làm việc	- Rất ồn, do đó không phù hợp cho việc hoạt động trong đêm. - Khí thải độc hại cho con người và môi trường nếu trong không gian hẹp, do đó phải đặt ở nơi có không gian thoáng.	- Không ồn, chỉ nghe thấy chủ yếu là tiếng của quạt làm mát hoặc tiếng rung nho nhỏ của lõi sắt từ. - Bản thân kích điện không thải khí có hại, nhưng ắc quy dùng kèm có thể có mùi (nếu là loại ắc quy nước, ắc quy kín khí hoặc loại không cần bảo dưỡng thì không gây mùi). Nếu dùng ắc quy khô thì có thể đặt tại mọi vị trí trong nhà miễn là thuận tiện.
Mức độ nguy hiểm khi làm việc	Sử dụng nhiên liệu dễ cháy nổ nên khả năng nguy hiểm cao hơn.	Sử dụng ắc quy là loại có khả năng gây cháy nổ nếu bị làm đoản mạch (chập) hai cực ắc quy hoặc gây tia lửa (hút thuốc, đóng cắt cầu dao/aptomat) gần vị trí ắc quy hở đang sạc điện.
Bảo dưỡng	- Thay dầu nhớt thường xuyên khi hoạt động. - Nổ máy vài phút mỗi tháng nếu như không sử dụng lâu dài.	Không phải bảo dưỡng, nhưng phải bảo dưỡng ắc quy đi kèm theo kích điện. (Bảo dưỡng ắc quy gồm: châm thêm nước cất, phụ nạp điện sau mỗi khoảng thời gian tuỳ loại ắc quy). Nếu ắc quy gắn liên tục vào kích điện thì tuỳ loại kích điện mà phải nạp thường xuyên (loại kích có nút khởi động mềm thường là tiêu thụ dòng từ ắc quy)
Mức độ dễ sử dụng	- Thường phải “giật nổ” bằng động tác dứt khoát khi khởi động nên gây khó khăn khi người sử dụng là phụ nữ và người già. Một số loại máy phát chạy dầu có thể có khả năng đề nổ.	- Chỉ phải bấm hoặc gạt nút để khởi động nên thuận tiện cho mọi lứa tuổi.
Chi phí đầu tư	Khoảng hơn 10 triệu (đối với loại máy phát chất lượng tốt)	Khoảng hơn 4 triệu (bao gồm kích điện và ắc quy 100Ah, nếu ắc quy dung lượng lớn hơn thì chi phí này cao hơn)

Phần trên là phần so sánh giữa các tiêu chí một cách tóm tắt, mình phân tích thêm một số ý mà có thể là sẽ gây khó hiểu trong bảng trên ở dưới đây (tức là cái đơn giản thì thôi không phải nói gì nữa ^^).

Nhiên liệu, năng lượng

Tiêu chí sử dụng năng lượng thực ra mình chỉ quan tâm đến hiệu quả khi trả tiền cho năng lượng sử dụng đó thế nào. Đối với máy phát điện, nhiên liệu sử dụng là xăng (chiếm phần lớn, chủ yếu các máy công suất nhỏ dùng xăng) hoặc dầu (đối với các máy phát điện chính thống có công suất lớn).

Kích điện sử dụng điện lưới để nạp điện vào ắc quy, rồi sử dụng điện được nạp đó sau này để phát điện 220V. Xét về mặt giá trị phải trả thì rõ ràng nhiên liệu xăng sẽ phải trả tiền ngay, còn tiền điện nạp thì cộng vào hoá đơn điện hàng tháng. Phân tích về hiệu quả sử dụng thì chắc là còn phải tốn giấy mực, tuy nhiên mình nghĩ (cảm tính) rằng do giá thành điện ở Việt Nam còn thấp nên việc mua điện để nạp ắc quy sẽ rẻ hơn mua xăng để đổ cho máy phát. (Thực tế vài người sử dụng máy phát cũng cho thấy rằng việc mua xăng cho một tháng mất điện cách nhật cho một máy phát 900W đã gấp 3 lần tiền điện cho cả tháng đó khi không mất điện nên mình có cảm giác rằng dùng điện nạp đỡ tốn hơn tiền xăng)

Vậy về mặt này thì kích điện chiếm ưu điểm.

Công suất

Xét về lý thuyết thì hai thiết bị đều có đủ loại công suất phù hợp với nhu cầu sử dụng của gia đình cũng như cho cả một công ty nhỏ, tuy nhiên loại thông dụng của máy phát điện thì thường có công suất lớn hơn loại thông dụng của kích điện.

So sánh giữa hai loại này đều không bao giờ đạt chuẩn nếu không đưa thêm yếu tố giá thành vào. Đối với máy phát điện, tỷ số kw/đồng thấp hơn so với một bộ kích điện và ắc quy.

Vậy về mặt này máy phát điện chiếm ưu thế hơn.

Dạng điện đầu ra

Điện áp đầu ra của máy phát cũng như kích điện đều đạt mức 220V, tần số đầu ra có thể dao động quanh mức 50 Hz (nếu như không có sự điều chỉnh nào vào máy phát hoặc sử dụng máy phát điện chuẩn) do đó điện áp và tần số đầu ra của hai thiết bị này không cần phải mang ra so sánh.

Dạng điện đầu ra mới là vấn đề cần nói đến. Đối với máy phát điện – do có cùng nguyên lý hoạt động với các máy phát của các nhà máy điện nên dạng biên độ điện của nó hoàn toàn là hình sin chuẩn, nhưng đối với kích điện thì dạng biên độ điện đầu ra lại là xung vuông.

Dạng điện sin chuẩn thì phù hợp đối với mọi loại thiết bị sử dụng điện (bởi chúng được thiết kế sử dụng cho dạng điện này) nhưng dạng xung vuông lại không không phù hợp với tất cả các loại thiết bị điện. Bạn có thể xem hình dưới đây về vài dạng sóng đầu ra:

Trong hình trên, đường màu xanh là dạng sinh chuẩn, đường màu đỏ và màu vàng là dạng xung vuông. Tuy cùng là xung vuông như có một sự khác nhau một chút giữa đường màu đỏ và màu vàng: Đường màu vàng là hoàn toàn xung vuông, nhưng đường màu đỏ là dạng xung gần với dạng sin chuẩn hơn so với đường màu vàng. Mình sẽ đề cập đến các dạng này kỹ hơn ở phần viết về Kích điện (entry sau).

Dạng xung vuông hoặc mô phỏng hình sin thường dùng không tốt đối với các thiết bị có tính cảm kháng – hay hiểu một cách đơn giản là bên trong của nó có nhiều cuộn dây, các thiết bị này bao gồm: quạt điện, máy bơm nước, tủ lạnh, điều hoà (có động cơ máy nén), cửa cuốn, đèn tuýp loại sử dụng chấn lưu dây quấn thông thường (còn loại sử dụng chấn lưu điện tử hoặc loại đèn compact tiết kiệm điện thì vẫn sử dụng tốt bình thường). Khi sử dụng kích điện có điện ra dạng xung vuông thì các thiết bị kể trên nếu có chất lượng không tốt thì dễ gây ra nóng, phát tiếng kêu “tè tè”. Tất nhiên là dạng xung vuông này vẫn sử dụng được, nhưng chúng gây hại cho thiết bị mà thôi. Dạng kích cho ra sóng gần giống hình sin thì hoạt động tốt đối với các loại tải này.

Đối với các loại thiết bị còn lại: Đèn tuýp sử dụng chấn lưu điện tử, đèn compact, ti vi các loại (CRT, LCD…), máy tính, monitor…. thì sử dụng bình thường bởi bên trong các thiết bị này hầu như hoạt động theo nguyên tắc: biến đổi điện xoay chiều thành một chiều, rồi từ đó chuyển đổi sang các loại điện áp sử dụng ở bên trong.

Vậy thì ở tiêu chí này máy phát điện chiếm ưu thế nổi trội so với kích điện.

Ảnh hưởng môi trường

Mặc dù ảnh hưởng đến môi trường là vấn đề mà nhiều người chúng ta đã không quan tâm đến, nhưng cái ảnh hưởng của máy phát và kích điện ở đây chắc chắn là liên quan trực tiếp đến người sử dụng và hàng xóm nên chúng ta bắt buộc phải cân nhắc.

Máy phát điện là sự kết hợp giữa một động cơ đốt trong và một máy phát điện nên khi hoạt động chúng luôn phát ra tiếng ồn và thải ra sản phẩm của khí cháy. Tuỳ thuộc vào vị trí đặt máy, công suất của máy phát (và cả tiêu chuẩn khí thải mà máy áp dụng) mà mức độ ảnh hưởng của nó sẽ như thế nào đối với chính người sử dụng và hàng xóm của họ. Đa số người sử dụng thường đặt máy phát trên mặt đất ở gần nhà của họ nên tiếng nổ của động cơ một cách đều đều liên tục sẽ gây ảnh hưởng đến sức khoẻ con người, không những thế mà những người hàng xóm đang khó chịu bởi không có điện cũng có thể lại tiếp tục khó chịu bởi tiếng máy nổ của người sử dụng. Vị trí đặt máy và hướng gió tự nhiên cũng có thể gây khuếch tán với không khí và vào nhà gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp của người trong nhà. Máy phát còn có thể không được chấp nhận khi sử dụng vào ban đêm bởi ảnh hưởng đến giấc ngủ của người sử dụng và những người hàng xóm của họ nữa.

Ngược lại với máy phát thì bộ kích điện hoạt động hoàn toàn im lặng hoặc phát tiếng ồn nhỏ do quạt làm mát hoạt động. Tuy nhiên cần lưu ý rằng một số loại bình ắc quy mà kích điện sử dụng có khả năng phát ra khí có mùi khó chịu khi nạp với dòng điện lớn. Nếu nhà có thiết kế tầng âm hoặc tầng mái thì việc đặt ắc quy cùng bộ kích điện tại đây là hoàn toàn không ảnh hưởng đến cuộc sống cũng những người trong nhà.

Vậy về tiêu chí này thì máy kích điện hoàn toàn chiếm ưu thế.

Mức độ dễ sử dụng

Nếu không thuộc loại máy phát điện chạy diesel (hoặc một vài loại máy chạy xăng) có công suất lớn và hiện đại để có thể sử dụng ắc quy và hệ thống “đề” bằng điện thì đa số các loại máy phát đều phải giật nổ. Do động tác giật nổ các máy phát điện phải nhanh và dứt khoát nên gây khó khăn cho người sử dụng không có đủ sức khoẻ cần thiết – nhất là đa số phụ nữ và người già. Đối với kích điện thì việc sử dụng thuận tiện hơn nhiều bởi chỉ phải bấm công tắc khi khởi động.

Do vậy ở tiêu chí mức độ dễ sử dụng thì kích điện chiếm ưu thế hơn.

Chi phí đầu tư

Máy phát điện với công suất từ 1 KVA trở lên trong thời điểm hiện tại (5/2010) có giá khoảng từ 10 triệu đồng trở lên đối với máy phát điện chạy xăng có thương hiệu của Nhật Bản (còn lắp ráp ở đâu thì vẫn còn nhiều loại), các máy phát của Trung Quốc thì có giá rẻ hơn – khoảng vài triệu đồng.

Bộ kích điện luôn phải mua ít nhất hai thiết bị: bộ kích điện, ắc quy. Tuỳ theo dung lượng ắc quy và công suất thiết kế của kích điện mà giá thành bộ này giao động trong khoảng từ 3 đến 6 triệu đồng với loại thông thường, với loại công suất lớn với thương hiệu tốt thì giá thành có thể đến 10 triệu đồng hoặc hơn. Với loại thông thường sẽ có chi phí (với giá thời điểm 2010) như sau:

Ắc quy loại 100 Ah khoảng 1,5 đến 2 triệu; 150 Ah khoảng 2,5 – 3 triệu (tuỳ loại ắc quy kín khí hay ắc quy “nước”)
Kích điện: Loại có biến thế sắt từ 50 Hz (những loại này trọng lượng kích nặng hàng chục kg) giá khoảng 1 triệu cho loại 500W, 2 triệu cho loại 1000W hàng Trung Quốc. Đối với các loại của Việt Nam thì giá đắt thêm khoảng 500 nghìn đến 1 triệu cho cùng công suất. Loại kích điện tử (dùng biến áp xung nên có kích thước nhỏ hơn, nhẹ hơn – nhưng cũng có nhược điểm hơn về độ bền) có giá rẻ hơn từ 500.000 đến 1 triệu đồng so với loại biến áp sắt từ có cùng công suất.
Sạc ắc quy: Chỉ phải mua cho loại kích nào không tích hợp sẵn sạc, giá khoảng vài trăm ngàn (lưu ý rằng các loại kích có biến áp sắt từ đều được tích hợp sẵn sạc ắc quy)

TÓM LẠI

Vậy tóm lại là thế nào? Chắc chắn rằng tôi không thể lựa chọn thay cho bạn được bởi vì tôi chưa biết khả năng kinh tế và nhu cầu sử dụng điện của bạn như thế nào. Tuy nhiên cũng gộp lại thành một lời khuyên như sau:

- Nếu đất nhà bạn rộng để có thể đặt được máy phát mà ít ảnh hưởng đến bạn và những người xung quanh (hay có thể đặt máy phát trên nóc nhà được), có khả năng chi vài trăm ngàn (ngày nổ 2-3 tiếng) đến vài triệu (nổ máy phát nhiều hơn) tiền xăng cho một tháng (cắt điện 50%), muốn đun nấu, chạy điều hoà (hay muốn khi mất điện cũng như có điện) và sẵn sàng bỏ ra khoảng 15 đến vài chục triệu để mua máy ban đầu thì nên mua máy phát điện. Lưu ý về vấn đề phát điện ban đêm có thể gây phản ứng từ những căn hộ xung quanh hoặc quy định của khu chung cư về việc sử dụng máy phát điện!

- Nếu bạn muốn bỏ ra chi phí thấp, sử dụng điện tiết kiệm (không dùng tủ lạnh, điều hoà, nấu cơm điện hoặc các thiết bị điện tiêu thụ công suất lớn), không quên bảo dưỡng ắc quy mỗi 3 tháng trong mùa đông, thì bạn nên mua bộ kích điện và ắc quy.

Còn với cá nhân tôi, mặc dù đã trang bị một máy phát điện 2,2 kVA (Honda) cho mùa mất điện mấy năm trước, nhưng tôi vẫn chọn phương án dùng máy kích điện trong mùa mất điện năm nay.

Trương Mạnh An

_________________

Xem thêm:

Kích điện dùng ắc quy, trên blog này.

Ắc quy dùng trong kích điện, trên blog này.

Tư vấn về chọn mua kích điện (inverter). Bài này nói về hai nhu cầu cụ thể khi họ gửi email hỏi tôi một số vấn đề về chọn loại kích điện.

Dùng Yahoo! Mail với Microsoft Outlook ?!

2010-05-18T12:54:00.001+07:00

Hôm trước trong một entry về Microsoft Outlook thì mình viết rằng có thể dùng Yahoo! Mail với Microsoft Outlook (hoặc với Outlook Express được cài sẵn với một số phiên bản Windows). Hôm nay nhân nhận được một email hỏi về điều này nên thay vì trả lời mail, mình viết luôn vài dòng về vấn đề này.

Trả lời câu hỏi Yahoo! Mail có hỗ trợ POP miễn phí (hay nói một cách khác là hỗ trợ các phần mềm quản lý email tại máy cá nhân của người sử dụng như Microsoft Outlook, Outlook Express, Thunderbird… một cách nhanh hơn) hay không, mình thấy rằng Yahoo! Mail tại từng quốc gia khác nhau thì sẽ được phép sử dụng POP miễn phí hoặc không. Đối với phiên bản trả phí thì chắc chắn rằng bạn sẽ luôn luôn được hỗ trợ POP.

Vậy đối với địa phương nào thì được sử dụng POP với Yahoo! Mail miễn phí? Trước đây mình biết là có Yahoo! Mail tại Anh (với đuôi email dạng abcdef @ yahoo.co.uk) và sử dụng một tài khoản này cho thuận tiện, sau đó mình lại được biết bản Yahoo! Mail tại Úc cũng vậy.

Nếu bạn đang sử dụng Yahoo! Mail tại Mỹ hay bản ở Việt Nam thì sao?, chắc chắn là đến thời điểm năm 2010 bạn sẽ không truy cập được bằng POP nếu không trả phí. Có một điều đáng quan tâm là: với các địa chỉ email đã tồn tại như vậy rồi thì có thể “đổi” sang các địa phương khác như Úc để có thể truy cập POP miễn phí hay không? Mình đã thử tìm mọi cách thay đổi điều này – nhưng cho dù việc chuyển địa phương thành công thì vẫn không truy cập được POP một cách miễn phí. Vậy chỉ còn cách lập một tài khoản email mới với khai báo tại Úc thì mới có thể truy cập được POP miễn phí mà thôi, nhưng đã lập tài khoản mới để thông báo cho bạn bè/đối tác của mình việc thay đổi địa chỉ email thì mình khuyên rằng nên sử dụng Gmail của Google với nhiều ưu điểm nổi trội hơn Yahoo! Mail.

Để đăng ký tài khoản email tại Úc, bạn truy cập vào trang Yahoo!7 có địa chỉ tại http://au.yahoo.com/ , ở đây bạn sẽ thấy có dòng Sign in và bấm vào đó, sau đó thực hiện các cách thức đăng ký thông thường. Trong trường hợp bạn vào liên kết Yahoo!7 nhưng lại bị tự động chuyển về các trang Yahoo khác (như Mỹ hay Việt Nam…) thì rất có thể trước đó bạn đã đăng nhập vào các tài khoản khác ngoài Yahoo!7, bạn cần thoát" khỏi các tài khoản cũ và xoá hết các cookie đi và vào lại từ đầu. Nếu bạn truy cập đúng, trang Yahoo!7 có hình như sau:

Tại phần đăng ký (sign in) của Yahoo!7 bạn có thể lựa chọn dạng domain của hộp thư của mình là yahoo.com.au, y7mail.com, yahoo.com, ymail.com, rocketmail.com (xem hình dưới). Việc cho phép đăng ký domain dạng @yahoo.com là một lợi thế khá tốt so với việc đăng ký ở một số Yahoo địa phương khác.

Bây giờ coi như xong phần đăng ký, vậy để thiết lập Microsoft Outlook có thể gửi và nhận email (mà không cần vào web) thì làm thế nào. Xin đọc lại một số đoạn trong bài trước bởi chỉ cần thay đổi lại một vài thông số là bạn có thể sử dụng Yahoo!7 với Microsoft Outlook.

Trong phần Email Accounts, phần Server Infomation của Y!7 Mail thì địa chỉ POP3 là: pop.mail.yahoo.com.au, SMTP bạn điền: smtp.mail.yahoo.com.au như hình minh hoạ (lưu ý rằng địa chỉ này dành cho Yahoo!7 Mail, còn các địa phương khác thì bạn thử thay đổi lại phần đuôi, chẳng hạn tại UK thì thay au bằng uk). Trong phần “More Settings”, bạn cũng phải thiết đặt các thông số các cổng là 995, 465 và SSL (như hình).

Lưu ý rằng do đặt server tại Úc nên nếu bạn ở Việt Nam thì việc check mail bị chậm hơn một chút (so với các tài khoản khác đang được thiết đặt trong Outlook của bạn - chẳng hạn mình thấy chậm hơn hẳn so với dùng POP miễn phí của Gmail), đôi khi có thời điểm không thể lấy mail từ server, phải chờ một vài phút sau và check lại mới được.

Trương Mạnh An

Hiren’s BootCD 10.3 có virus?

2010-04-07T12:08:00.001+07:00

Nhiều người đã biết Hiren’s BootCD là đĩa công cụ phục vụ khắc phục, sửa chữa, sao lưu, phục hồi… hệ thống máy tính khi gặp sự cố. Nhiều người thường tải các phiên bản Hiren’s BootCD mới nhất mỗi khi nó phát hành để có được các tính năng mới và sửa chữa lỗi nếu có ở các tool cũ, tôi cũng thế.

Hôm trước khi thấy trên 9down có bản Hiren’s BootCD 10.3 liền vào tải về. Thông thường thì trên 9down có liên kết đến một trang nào đó cho tải về và có các trang mirror để giảm gánh nặng trong link tải chính, một trong các mirror đó còn trên chính 9down. Lần này không thấy mirror của 9down nên phải tải về thông qua các server khác bị chậm hơn đối với các tài khoản miễn phí thông thường tại hotfile, rapidshare…

Sau khi tải hoàn tất file 9Down.COM_Hirens.BootCD.10.3.rar về máy tính thì thấy Norton Internet Security báo rằng file có virus mà cụ thể là file hbcdcustomize.exe (hình dưới)

Chi tiết hơn:

Virus nhiễm vào file này được đặt tên là Suspicious.MH690.A, thông thường thì bạn có thể hiểu rằng đây là tên của một loại virus, tuy nhiên nếu chú ý thêm một chút và đọc thêm về “virus” này trên website của Symantec thì đây có lẽ chưa phải là một loại virus cụ thể nào, mà chúng được phát hiện dựa trên công nghệ nhận dạng virus thông minh của hãng Symantec. File này có thể chứa đoạn mã của virus nào đó biến thể, hoặc loại virus mới chưa được nhận dạng ra (mà loại này thì có nhiều bởi hàng ngày số lượng mã độc mới xuất hiện luôn lớn hơn số đã được phát hiện bởi các phần mềm diệt virus). Khi phát hiện có những dấu hiệu của virus của file trên, Norton Internet Security 2010 đã “nhốt” chúng lại và đồng thời gửi mẫu về trung tâm để phân tích.

Vậy thì với các phần mềm bảo mật hoặc phần mềm diệt virus thông thường (không có công nghệ nhận dạng thông minh) thì sẽ phát hiện được gì không? Có thể là có hoặc có hoặc không: Có nếu như đoạn mã nhận dạng đã được cập nhật vào cơ sở dữ liệu của phần mềm diệt virus đó; Không (mà phần lớn là không) bởi hoặc chưa cập nhật mẫu, hoặc đã cập nhật nhưng virus đã kịp “biến” thành một loại virus khác mà thoát khỏi sự nhận dạng của phần mềm diệt virus thông thường. Để đối phó với các virus tự biến thể thì chỉ có các phần mềm diệt virus có công nghệ nhận dạng thông minh mới trị được chúng. Symantec Internet Security 2010 là một trong các phần mềm đứng hàng đầu năm 2010 (theo PCWorld) có công nghệ nhận dạng như vậy – nên đã phát hiện ra.

Khi thử quét Hiren’s BootCD 10.3 bằng bộ phần mềm bảo mật Symantec Client Security 10.1.9.9000 cũng của Symantec thì phần mềm này không nhận ra mã độc. Mặc dù dù cùng sử dụng cơ sở dữ liệu virus với Norton Internet Security nhưng rõ ràng là Symantec Client Security (phiên bản mới nhất) không có tính năng tự động nhận dạng thông minh nên đã để lọt lưới mã độc.

Symantec Client Security hiện nay được nhiều người sử dụng, thậm chí còn sử dụng các bản có engine 10.1.7 (rất cũ), bởi chúng không đòi hỏi nhiều về bản quyền như các sản phẩm mới hơn của Symantec.

Vậy thì trong số hơn 19.000 lượt xem tại trang này ở 9down thì có bao nhiêu là tải về, bao nhiêu là máy tính sẽ bị nhiễm mã độc chưa được biết đến và bao nhiêu máy tính khác được những người thạo IT (sử dụng được đĩa công cụ Hiren’s BootCD để sửa chữa sự cố phần mềm máy tính) này tiếp tục gây lây nhiễm? Con số đó có lẽ không nhỏ, do đó không có gì khó hiểu khi hàng ngày rất nhiều máy tính cá nhân trên thế giới gia nhập vào hệ thống botnet để tiếp tục truyền mã độc sang máy tính khác hoặc tham gia vào các vụ tấn công DDoS.

Như vậy tóm lại là: – Qua tải file trên Internet có nhiều nguy cơ bị lây nhiễm mã độc; – File bị nhiễm mã độc nhưng chưa chắc phần mềm diệt virus của bạn đã phát hiện được bởi chúng quá thông minh và tự mình thay đổi để tránh sự phát hiện; – Để bảo vệ tốt nhất, hãy dùng phần mềm bảo mật có thương hiệu trên thế giới thay vì cảm tính hoặc lựa chọn theo quảng cáo (thật may là hiện nay ở Việt Nam, đa số người sử dụng đã trở thành “người tiêu dùng thông minh” khi lựa chọn đúng phần mềm bảo mật).

Trương Mạnh An (4/2010)

Cập nhật: Đến ngày 08/4/2010 đã có bản Hiren’s BootCD 10.4 (sửa một số lỗi nhỏ so với bản 10.30), tuy nhiên bản này vẫn còn mã độc.

_________________________________

Các thay đổi so với bản 10.2

+ Total Commander 7.50a
+ PST (Outlook) Password Recovery 1.12
+ DiskCryptor 0.8
+ TeamViewer 1.85
+ InstalledCodec 1.15
+ Bulk Rename Utility 2.7.1.1
+ AlternateStreamView 1.12
- Streams
+ RegFromApp 1.20
- Data Advisor 2005 (Dos)
+ GMER 1.0.15
- DosCDroast
+ Network Password Recovery 1.23
+ Smart Partition Recovery 3.3
+ ShellMenuNew 1.01
- Ghost Walker (Dos)
+ Kon-Boot 1.1
+ BootSect 6.0.6
+ AccessGain MiniFilter 1.0 (Mini Xp)
+ exFat Driver (Mini Xp)
- GDisk (Dos)
+ Process Monitor 2.8
+ H2testw 1.4
Offline NT/2000/XP/Vista/7 Password Changer 2008-08-02
Hard Link Shell Extension 3.2 (Mini Xp)
Added/Updated Drivers in Mini Xp
Process Explorer 12.1
Malwarebytes Anti-Malware 1.45 (0404)
7-Zip 9.12b
CCleaner 2.30.1130
Unlocker 1.8.9
Recuva 1.36.479
SIW 2010-03-10
CPU-Z 1.54
GPU-Z 0.4.0
SuperAntispyware 4.35.1002 (0404)
UnknownDevices 1.4.20 (0404)
PCI 32 Sniffer 1.4 (0404)
PCI and AGP info Tool (0404)
SpywareBlaster 4.2 (0404)
ComboFix (0404)
Spybot - Search & Destroy 1.6.2 (0404)
Dr.Web CureIt! Antivirus (0404)

Yahoo!Messenger 10: Bỏ quảng cáo

2010-04-03T14:39:00.001+07:00

Ngày xưa mình cài đặt phần mềm Symantec Client Security (v10.1.9000.9) thì có thiết đặt loại bỏ tất cả các quảng cáo hiển thị trong trình duyệt, do đó mà khi dùng Yahoo! Messenger không thấy hiển thị các quảng cáo rối mắt. Hôm nay cảm thấy nhức mắt vì quảng cáo nhấp nháy trên Yahoo! Messenger nên muốn tìm cách loại bỏ nó đi. Cái lại phần mềm bảo mật cũ thì không được vì bản hiện tại tốt hơn, đành tìm trên Google xem có cách nào thực hiện lại điều này. Kết quả tìm kiếm của Google đã cho ra một số cách mà không cần thay đổi phần mềm bảo mật đang cài, cũng không cần cài đặt các phần mềm khác, cách mà mình lựa chọn như trình bày dưới đây.

Cách thức này là sửa file host của Windows, thực hiện được trên Windows XP, còn lại với Windows Vista và Windows 7 thì mình chưa thử thực hiện nên chưa rõ nó có tương thích hay không

Bước 1: Mở file hosts của Windows

Tìm file hosts của Windows bằng cách: Mở Windows Explorer, vào thư mục cài đặt Windows (thông thường ở phân vùng C của máy tính), thư mục chứa file hosts này thông thường sẽ có đường dẫn:

C:\Windows\System32\drivers\etc

(có thể copy đường dẫn trên và dán vào Windows Explorer cũng được)

Tại thư mục này, bạn sẽ thấy có khoảng 5 file, chỉ cần chú ý đến file tên là hosts (không có phần mở rộng). Chuột phải vào file này và chọn Open.

Bước 2: Sửa đổi file hosts của Windows

Bởi vì file hosts này không có phần mở rộng nên Windows không biết nó được mở với phần mềm nào cả, do đó một bảng thông báo sau sẽ xuất hiện. Bảng này hỏi bạn sử dụng các phần mềm/ứng dụng nào đã được cài đặt vào Windows để mở file đó.

File hosts của Windows chứa nội dung text là chủ yếu, do đó bạn chọn trong hộp trên để mở file này bằng Notepat. Sau khi chọn, bấm OK sẽ mở file này bằng Notepad (như hình dưới).

Phần lớn nội dung của file host là phần hướng dẫn, chỉ có một dòng duy nhất mà đằng trước nó không có dẫu # là có ý nghĩa, đó là dòng 127.0.0.1 localhost (nếu có thêm nhiều dòng nữa có nghĩa là file này trong Windows của bạn đã bị thay đổi, có thể thay đổi theo hướng tích cực hoặc có hại bởi virus).

Tuỳ theo phiên bản Yahoo! Messenger đang sử dụng mà bạn thêm một dòng text vào cuối cùng:

Nếu bạn sử dụng phiên bản Yahoo! Messenger tiếng Việt, bạn thêm dòng này:

127.0.0.1 vn.insider.msg.yahoo.com

Nếu là bản YM tiếng Anh, bạn thêm dòng này vào cuối

127.0.0.1 insider.msg.yahoo.com

Sau đó bấm Ctrl + S để ghi lại file hosts

File hosts của Windows có công dụng như một DNS (hệ thống phân giải tên miền) trên chính máy tính của bạn. Khi máy tính của bạn bắt đầu kết nối với một DNS trên Internet thì nó sẽ đọc file hosts trước để xem đã có sẵn chưa, nếu có sẵn nó không cần phải nhờ đến DNS khác.

127.0.0.1 là địa chỉ IP mặc định của máy tính hiện tại bạn đang sử dụng, nếu file hosts chỉ sang địa chỉ này thì nó sẽ không kết nối đi đâu cả :)

Dòng 127.0.0.1 vn.insider.msg.yahoo.com có ý nghĩa: Nếu như YM của bạn (hoặc bất kỳ ứng dụng nào) kết nối đến địa chỉ vn.insider.msg.yahoo.com thì nó sẽ … không kết nối đi đâu cả, mà chỉ ở lại trên máy tính của bạn. Địa chỉ trên là địa chỉ mà YM tải phần quảng cáo xuống, như vậy quảng cáo sẽ không tải được, và sẽ không hiển thị quảng cáo.

Do đặc tính này của file hosts nên một số virus đã sửa đổi nội dung của file này để máy tính của bạn không thể kết nối với máy chủ của các hãng viết phần mềm diệt virus, do đó các phần mềm diệt virus trên máy tính của bạn sẽ không cập nhật được các mẫu virus mới nhất. Cũng nhờ đặc tính này của file host mà đã có nhiều cách để tạo cache cho DNS hoặc các thủ thật khác…

Được rồi, bây giờ bạn thử tắt Yahoo! Messenger (nếu đang sử dụng nó) rồi bật lại phần mềm này, có thể phần quảng cáo phía dưới của Yahoo! Messenger sẽ không còn nữa.

Ngoài cách trên, khi tìm trên Google mình còn thấy có một phần mềm nhỏ chuyên dùng cho việc loại bỏ các quảng cáo trên Yahoo! Messenger, đó là Ad Banner Remover Plus (như bài hướng dẫn sử dụng phần mềm này tại đây). Có lẽ phần mềm này triệt tiêu quảng cáo tốt hơn nhưng mỗi khi có một phiên bản của YM mới thì lại phải cài đặt một phiên bản Ad Banner Remover Plus tương thích cho bản YM đó (mình đã thử tải bản Ad Banner Remover Plus như ở bài hướng dẫn kể trên nhưng nó không hỗ trợ phiên bản YM 10.0.0.1258 hiện tại nên không dùng được, sau đó tìm ra một bản mới hơn hỗ trợ bản này thì muốn tải nó lại phải đăng ký nên đã bỏ qua ^^).

Trương Mạnh An (04/2010)

_______________________________________

Phần dưới đây là nội dung mà mình tìm được qua Google, chép lại ra đây để bạn tham khảo hoặc thực hiện theo cách còn lại (cách 3).

Tuy phần dưới đây có 3 cách nhưng bạn không nên thực hiện theo cách 1 (phần chữ bị gạch đi, mà mình cũng bỏ các link ở trong đó) bởi chúng có nguy cơ chứa mã độc hoặc làm YM hoạt động không ổn định bởi file bị sửa chữa.

Cách 3 tuy được giới thiệu là hiệu quả hơn nhưng nó chứa nhiều rủi ro nếu như bạn không hiểu mình đang làm gì hoặc tác hại của nó (ví dụ việc chuyển định dạng từ FAT sang NTFS, xoá url có thể không vào room được…).

~~Cách 1: Gỡ bỏ hoàn toàn quảng cáo trên Yahoo Messenger 10 (Patch)~~

Tải bộ cài đặt Yahoo Messenger 10 offline install tại: Yahoo Messenger 10 Beta Download và tiến hành cài đặt Yahoo Messenger 10 Beta
Tải file này về: Patch Yahoo Messenger 10.exe
Copy file vừa tải được vào C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\ đè vào file gốc (Nhớ Backup file gốc trước khi copy đè đề fòng trường hợp cần restore lại)
Xong xuôi rồi, vào lại chat thử xem còn hiện quảng cáo không nhé
Lưu ý: Vì thay đổi file gốc nên có thể Yahoo sẽ thông báo phiên bản cũ cần nâng cấp

Cách 2: đơn giản và hiệu quả để loại bỏ quảng cáo của Yahoo Messenger mọi phiên bản (cả 9x, 10x)
Ưu điểm:

1. Không cần sửa registry: sửa registry luôn phải chạy theo phiên bản YM mới Click the image to open in full size.
2. Không cần file patch (có thể có virus, trojan...)
3. Chỉ cần Notepad

Nguyên tắc:

Chặn server quảng cáo của Yahoo (cái này Yahoo không thể thay đổi liên tục được Click the image to open in full size.)

Hướng dẫn:

1. Dùng Notepad.
2. Mở file sau:
C:\Windows\system32\drivers\etc\hosts
3. Thêm dòng sau vào cuối file:
127.0.0.1 insider.msg.yahoo.com #chan server quang cao yahoo
4. Save lại, restart YM nếu đang bật -> đã xong \^^/

Cách 3 (Hiệu quả hơn)
Yahoo! Messenger 9 lấy các link quảng cáo từ file cache\urls.xml trong thư mục cài đặt. Vì vậy muốn vô hiệu hoá các đoạn quảng cáo, bạn chỉ cần xoá trắng file này, sau đó đặt thuộc tính sao cho chương trình không thể thay đổi được nội dung của nó. Các bước thực hiện như sau:
- Đầu tiên hãy tắt hẳn chương trình bằng cách click phải vào biểu tượng của YM trên Task Bar, chọn Exit.
- Giả sử thư mục cài đặt của Yahoo! Messenger nằm trong ổ C, hãy vào C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\cache > click chuột phải vào file urls.xml > Open With, chọn Notepad, sau đó xoá trắng toàn bộ file này và đóng lại.
Khuyên: Dòng nào có chữ ad thì xóa đi. Mấy dòng kia nên giữ lại
- Tiếp theo hãy khoá file urls.xml đã được xoá nội dung. Để làm điều này ổ C cần phải ở định dạng NTFS. Nếu ổ C đang ở định dạng FAT, hãy ấn tổ hợp Windows + R > gõ vào cmd > Enter để mở Command Line rồi nhập lệnh convert C: /fs:ntfs để chuyển định dạng ổ C sang NTFS.

Di chuyển vào thư mục cache bằng dòng lệnh cd C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\cache, sau đó nhập lệnh cacls urls.xml /D Everyone để khoá file urls.xml. Chương trình sẽ hỏi lại xem bạn có chắc chắn muốn khoá file urls.xml không, gõ y và Enter để xác nhận.

Sau khi thực hiện các bước trên, mở lại Yahoo! Messenger sẽ thấy quảng cáo biến mất.

____________________

Có thể bạn nên xem thêm những bài liên quan đến Yahoo! Messenger:

Dùng Outlook gửi và nhận email

2010-03-23T15:50:00.006+07:00

Dùng Microsoft Outlook hay một trình quản lý email ở client nào đó là điều bình thường ở những người sử dụng máy tính lâu năm. Gấu nhà mình cũng dùng máy tính lâu năm để soạn giáo án điện tử, nhưng không biết làm điều đó. Viết entry này có vẻ như là viết lại những cái ‘biết rồi’ nhưng chắc rằng nó không thừa đối với gấu nhà mình hoặc cho những ai chưa biết về nó.

Ở entry này mình chỉ nói về Microsoft Outlook (chứ không phải Outlook Express được cài kèm với Windows XP trở về trước), và cách viết theo kiểu hướng dẫn chi tiết cho người chưa biết gì về nó. Một số trình quản lý email khác cho client thì mình có thể sẽ có dịp viết về nó.

Outlook là một phần trong bộ phần mềm Microsoft Office. Thông thường Microsoft Outlook được cài đặt cùng với Word, Excel, PowerPoint trên nhiều máy tính. Phiên bản thông dụng nhất hiện nay là bản 2003, bản mới hơn là 2007 và 2010 (nhưng cho đến hiện tại thì ở Việt Nam chúng ít thông dụng bằng bản 2003).

Có hai cách để khởi động Microsoft Outlook nếu như máy tính của bạn đã được cài đặt nó cùng với bộ phần mềm Microsoft Office. Cách 1: Từ Start, vào Programs, vào Microsoft Office, bấm vào Microsoft Outlook như hình minh hoạ dưới. Cách 2: Nếu trên desktop của bạn có một biểu tượng của Microsoft Outlook thì bạn click đúp chuột vào đó.

Giao diện sử dụng của Microsoft Outlook như hình dưới đây, theo mặc định chúng cho 3 cột, trong đó: Cột bên trái chứa các thư mục email, cột ở giữa chứa các thông tin ngắn gọn về các email đã được tải về, cột bên phải chứa nội dung email tương ứng khi ta bấm vào email ở cột giữa. Ba cột này có thể được điều chỉnh bởi người sử dụng sao cho kích thước bề rộng các cột được phù hợp với kích thước màn hình.

Microsoft Outlook (cũng như các trình quản lý email ở client khác) có thể quản lý email ở chế độ offline, có nghĩa là không cần phải kết nối với Internet thì người sử dụng vẫn có thể tạo ra một email mới hoặc xem lại các email đã tải về trước đó. Có được điều này là do phương thức làm việc của Microsoft Outlook: chúng tải toàn bộ email về lưu trữ trên máy tính của người sử dụng.

Tuy nhiên Microsoft Outlook không phải là hỗ trợ toàn bộ các địa chỉ email bởi còn phụ thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ email của bạn có cho phép hay không. Một số nhà cung cấp dịch vụ email đã không hỗ trợ phương thức truy cập POP hay IMAP thì Microsoft Outlook sẽ sử dụng được. Tại sao nhà cung cấp là không hỗ trợ POP hay IMAP? Bởi vì như vậy lượng ngườ dùng sử dụng email trực tiếp trên website của nhà cung cấp sẽ ít đi, cơ hội quảng cáo trên webmail do đó mà giảm đi. Hiện nay ở một số nhà cung cấp dịch vụ email lớn thì Gmail cho phép sử dụng POP hay IMAP một cách tự do, Yahoo! Mail chỉ cung cấp dịch vụ POP cho người sử dụng trả phí…Tuỳ thuộc vào nhà cung cấp email của bạn mà bạn có thể sử dụng Microsoft Outlook được hay không.

Để bắt đầu sử dụng Microsoft Outlook, cần phải nhập thông số các tài khoản email vào nó. Bấm ‘Tools’, chọn ‘E-mail Accounts…’ như hình dưới đây:

Một hộp hiển thị ra (như hình), chọn vào ô ‘Add a new e-mail account’ rồi bấm Next.

Ở phần tiếp theo, bạn chọn vào phần ‘POP3’ nếu như nhà cung cấp dịch vụ email của bạn hỗ trợ giao thức này. Nếu là Gmail hoặc Yahoo! Mail (Yahoo! Mail cho một số địa phương sẽ miễn phí cho sự truy cập POP, bạn có thể đọc entry này về thiết lập POP với Yahoo! Mail) thì bạn chọn POP. Sau bước này, bạn bấm Next để tiếp tục.

Đến bước này thì cần điền các thông tin về tài khoản email, hãy điền các thông số phù hợp vào các ô nội dung như hình minh hoạ phía dưới. Trong hình minh hoạ này thì tài khoản email làm mẫu là của Gmail và cụ thể là email của mình. Xin lưu ý rằng nếu bạn dùng Yahoo! Mail thì những thiết đặt dưới đây hoặc tương tự như vậy là không đúng.

Trong mục Incomming mail server (POP3) của tài khoản Gmail, điền dòng pop.gmail.com, phần Outgoing mail server (SMTP) điền dòng smtp.gmail.com. Mục Your Name: Điền tên (hoặc nickname) của chủ sở hữu địa chỉ email. Phần E-mail Address cần điền đầy đủ địa chỉ email (bao gồm @ và toàn bộ phần domain phía sau). Trong mục Logon Infomation, phần User Name thông thường sẽ được tự động điền vào khi mà bạn nhập địa chỉ email ở phía trên. Password có thể được nhập ngay từ lúc thiết đặt này hoặc Microsoft Outlook sẽ hỏi mỗi lần bạn kết nối với Internet để tải và gửi email. Nếu bạn không muốn bị nhập lại mật khẩu của hộp thư quá nhiều lần trong phiên làm việc thì nên lưu lại password tại mục này cùng tích lựa chọn vào ô Remember password.

Đó là các thiết đặt thông thường của một tài khoản email hỗ trợ POP, các thông số thiết đặt khác như chế độ kết nối bảo mật, cổng kết nối …. ở thông số mặc định. Tuy nhiên những nhà cung cấp dịch vụ email như Gmail hoặc Yahoo thì lại sử dụng các thông số không như mặc định nên phải tiếp tục thay đổi thiết lập cho Microsoft Outlook trong phần ’More Settings…’ như hình minh hoạ dưới.

Sau khi bấm vào nút More Settings như ở hình trên, vào tab Outgoing Server (như hình dưới), bấm lựa chọn vào ô ‘My outgoing server (SMTP) requires authentication’.

Chuyển đến tab Advanced (như hình dưới), hãy thay đổi các thông số và các thiết đặt như sau (vẫn lưu ý rằng ví dụ minh hoạ này là các thiết đặt cho Gmail):

Incoming server (POP3): 995
Đánh dấu vào mục: ‘This server requires an encrypted connection (SSL)’ ngay sau nó.
Outgoing server (SMTP): 465 hoặc 587
Cũng đánh dấu vào mục: ‘This server requires an encrypted connection (SSL)’ ngay sau nó.

Đến đây là hoàn tất quá trình thiết đặt một tài khoản Gmail ở Microsoft Outlook, từ đây người sử dụng có thể đọc email, lấy email và soạn thảo các email mới mà không cần liên tục phải kết nối với Internet.

Để bắt đầu tải và gửi email, bạn bấm vào nút Send/Receive như trong hình minh hoạ thứ hai ở trên, trạng thái hoạt động của Microsoft Outlook sẽ được thông báo chi tiết bằng một bảng hiện ra như hình dưới.

Để sử dụng được một tài khản Gmail trên Microsoft Outlook thì còn một bước nữa phải thực hiện, đó là thiết lập trong tài khoản Gmail của để cho phép truy cập POP. Để thiết đặt, vào Gmail theo phương thức webmail thông thường (tại địa chỉ http://gmail.com), đăng nhập, vào phần ‘Cài đặt’ như hình minh hoạ phía dưới. Trong phần ‘Cài đặt’, vào mục ‘Chuyển tiếp và POP/IMAP’, click lựa chọn vào phần ‘Bật chức năng tải POP cho tất cả thư (thậm chí cả thư đã được tải xuống)’ nếu như bạn muốn tải toàn bộ email từ Gmail xuống Microsoft Outlook (hoặc một trình quản lý email trên client khác), hoặc lựa chọn vào mục ‘Bật POP cho thư đến từ bây giờ trở đi’ nếu như bạn chỉ muốn tải về các email kể từ thời điểm hiện tại trở đi.

(Phần hướng dẫn bật POP cũng được Google hướng dẫn một cách đơn giản tại đây).

Sau khi thiết lập sự cho phép truy cập POP trên ở tài khoản Gmail, hãy nhớ bấm vào nút ‘Lưu thay đổi’ ở phía dưới để những thay đổi có hiệu lực.

Để tạo một email mới trong Microsoft Outlook, bạn có thể bấm vào nút New (như trong hình minh hoạ dưới đây), tại cửa sổ soạn thảo email này bạn có thể soạn thảo email như soạn thảo một văn bản trên phần mềm Microsot Word thông thường.

Sau khi soạn thảo hoàn tất một email, bạn lựa chọn tên tài khoản email gửi đi bằng nút Accounts (như hình minh hoạ) nếu như sử dụng Microsoft Outlook cho nhiều tài khoản email khác nhau đồng thời. Ví dụ như trong hình minh hoạ bên thì mình dùng Microsoft Outlook cho 4 email: Một của Công ty đang làm việc, hai email của Gmail và một email của Yahoo!Mail. Việc lựa chọn sử dụng địa chỉ email nào gửi đi sẽ được lựa chọn trước khi bấm nút Send để hoàn tất.

***

Khi sử dụng Microsoft Outlook, bạn có thể để Microsoft Outlook hoạt động ở chế độ ‘chạy nền’ tức là hiển thị một icon nhỏ ở khay đồng hồ của hệ thống. Ở chế độ như vậy sau mỗi một thời gian nhất định (do người dùng thiết đặt) thì Microsoft Outlook lại tự động kết nối với Internet để gửi các email đã soạn, nhận các email mới.

_______

Microsoft Outlook thì sử dụng khá thuận tiện cho việc quản lý email cá nhân, nếu chưa có tài khoản Gmail, bạn hãy đăng ký một tài khoản và sử dụng thử, biết đâu bạn sẽ chẳng bao giờ muốn sử dụng email trên nền web nữa :).

Trương Mạnh An (03/2010)

Esse Việt Nam

2010-03-22T14:24:00.002+07:00

Mình hút thuốc lá, điều đó là không tốt, mình biết. Mình cũng không khuyên người khác không hút thuốc lá bởi vì lời khuyên đó mình cũng chưa thấy thành công đối với mình, tuy vậy nếu hút thuốc lá thì có thể làm hạn chế được tác hại của nó nhờ một số loại thuốc có hàm lượng nicotin nhẹ hơn.

Ngày trước mình hút Vinataba, có thời điểm mỗi ngày hết 2 bao. Sau chuyển sang Mild Seven thấy nhẹ hơn, rồi một thời gian nữa thì thấy một số người hút loại thuốc màu trắng, nhỏ như đầu đũa là Esse của Hàn Quốc, thế là chuyển sang nó.

Esse cũng có vài loại khác nhau từ loại nhẹ, bạc hà đến loại có hàm lượng cao hơn. Ví dụ về hàm lượng nicotin và tar (hắc ín) của một vài loại như sau:

Esse Light: Hàm lượng Nicotin: 0,45 mg/điếu; Tar: 4,5 mg/điếu
Esse Blue: Hàm lượng tương tự Esse Light
Esse …gì đó màu đỏ: Nicotin: 0,60 mg/điếu; Tar: 6,0 mg/điếu.

Ngoài ra còn một số loại Esse khác nữa, tuy nhiên ở thị trường Việt Nam ít thấy xuất hiện như Esse Menthol…

Thuốc lá Esse có đặc điểm là hàm lượng nicotin thường thấp hơn so với đa số các loại thuốc thông dụng khác trên thị trường. Ở phần lọc của điếu thuốc có 4 hàng lỗ để lấy không khí ngay từ lọc, luồng khói vào phổi người hút vì thế mà là sự pha trộn giữa khói thuốc được đốt cháy từ sợi thuốc lá và không khí thông thường. Chính vì thế mà hút Esse có cảm giác khá nhẹ, người nghiện thuốc nặng sẽ khó chấp nhận hút loại thuốc này bởi không đủ ‘phê’ đối với họ, nhưng sau khi chuyển sang hút Esse thì đa số họ sẽ cảm thấy giảm mệt mỏi và sức khoẻ cải thiện hơn so với trước - chính vì Esse nhẹ và có hàm lượng nicotin thấp như đã nói.

Một số người có thắc mắc về lượng hắc ín (tar) có trong thuốc lá Esse? Có lẽ do quen với tư duy rằng trong thuốc lá có thành phần độc hại chính là nicotin, tuy nhiên thuốc lá còn có khoảng vài ngàn chất khác có thể gây độc hại. Hắc ín được công bố hàm lượng trên vỏ bao Esse chỉ là một trong số các chất độc hại đó, nó là một thành phần được khống chế về lượng trong mỗi điếu thuốc Esse. Tuy không biết chắc chắn rằng các loại thuốc còn lại có hàm lượng hắc ín là bao nhiêu, nhưng tôi nghĩ rằng nó sẽ lớn hơn so với hàm lượng có trong mỗi điếu thuốc Esse.

Esse tuy có phần đầu lọc màu trắng nhưng không có nghĩa là chúng có chứa bạc hà như nhiều người nhầm tưởng. Đúng là nhiều loại có lọc màu trắng thường chứa vị bạc hà như Everest, nhưng Esse chứa bạc hà thì chỉ có trong loại Esse Menthol. Mình cũng mở ngoặc ra rằng không nên hút các loại thuốc có bạc hà bởi bạc hà cùng các hương liệu khác được tẩm vào sợi thuốc khiến tăng thêm các thành phần độc hại trong khói thuốc. Một số người cho rằng hút thuốc có chứa bạc hà gây yếu sinh lý, vô sinh.

Esse ‘trúc’ là loại thuốc được nhiều người sử dụng

Trước đây số người hút thuốc lá Esse không nhiều nên việc mua loại thuốc loại này không phải dễ dàng, các đại lý nhỏ hoặc quán bán lẻ hầu như không có, các đại lý lớn hơn thì hiếm khi có hàng. Theo thời gian thì Esse trở thành phổ biến hơn, hình ảnh một người nào đó ngậm điếu thuốc nhỏ màu trắng đã gặp nhiều hơn. Khi mà có nhiều người sử dụng một sản phẩm nào đó thì có thể nguy cơ xuất hiện hàng giả, Esse cũng vậy, người ta cho rằng Esse đã bắt đầu có hàng giả từ Trung Quốc sang.

Người đầu tiên nói rằng Esse là hàng Trung Quốc là một anh trong phòng mình (anh này trước đây hút Vina nhưng được mình khuyên chuyển sang Esse cho nhẹ nên đã chuyển). Nghe được mấy người nói chuyện với nhau về nguồn gốc nhập hàng từ Trung Quốc nên đã hỏi một người quen làm đại lý bánh kẹo-thuốc lá và được xác nhận điều đó là đúng. Ông anh này chuyển sang hút Thăng Long (loại vỏ kim loại) với lý giải ‘Bây giờ Vina cũng bị giả nhiều, chỉ còn Thăng Long là loại thuốc thật thôi’. Quả thật thì mình cũng bắt đầu thấy nghi ngờ về chất lượng thuốc Esse mà mình đang hút bởi vì cũng có cảm giác rằng thuốc hiện nay không thơm và nhẹ như hồi mới chuyển sang hút thuốc này. Nghi ngờ là vậy nhưng mình cũng không biết chuyển sang hút loại thuốc khác bởi sau khi đã dùng quen đối với loại thuốc nhỏ, chuyển sang hút thuốc lá điếu thông thường cảm thấy như ngậm một cái gì đó rất to – rất khó chịu ^^.

Trung Quốc thì có gì xấu? Hic, đừng nói câu này rồi đưa lên Internet bởi rất có thể sẽ bị ném đá tới tàn tật. Chỉ cần nghe những chuyện về những hàng giả và cách chế tạo cũng như chế biến chúng thì sẽ có cảm giác cảnh giác luôn với hàng Trung Quốc. Thuốc lá giả thì sao, mình nghe được tin rằng thuốc giả được sản xuất từ nguyên liệu là giấy vụn. Hic. Mình cũng bóc thử vài điếu ra xem ruột của nó, nhưng vẫn cảm thấy đó là những sợi thái ra từ lá thuốc lá chứ không phải giấy vụn. Chợt hãi khi có lần bị đứt tay rồi bóc ra một điếu để dịt vào cầm máu :(.

Đang còn lưỡng lự giữa việc tiếp tục hút Esse mà có nguy cơ cao về sự ‘mua nhầm vào loại thuốc giả’ hay chuyển sang một loại thuốc lá nào đó khác mà chất lượng đảm bảo hơn thì chợt thấy cửa hàng nơi mình hay mua thuốc có loại thuốc Esse có dán tem nhập khẩu của Việt Nam. Mua ngay một bao về hút thử!

Nói là Esse Việt Nam thì không phải bởi không giống như Mild Seven (thuốc Nhật, nhưng sản xuất tại Việt Nam) bởi nhìn kỹ bao thuốc thì thấy vẫn ghi ‘Sản xuất tại Hàn Quốc’ tem Nhập khẩu có ghi ‘Thuốc lá điếu nhập khẩu’. Như vậy Esse Việt Nam có điếu được sản xuất tại Hàn Quốc, nhập về Việt Nam dưới dạng điếu, đóng gói tại Việt Nam trên vỏ bao được in bằng tiếng Việt.

Vậy vỏ bao có được sản xuất tại Hàn Quốc không? Mình nghĩ là không, bởi vì dòng khuyến cáo ‘Hút thuốc lá có thể gây ung thư phổi’ không phải dạng dán thêm vào như một số loại thuốc khác, mà được in trực tiếp trên vỏ bao.

Sau khi hút thử Esse Việt Nam, mình chuyển ngay sang loại này. Dù sao thì Esse đóng gói tại Việt Nam cũng sẽ khó có hàng giả ngay được bởi nếu có hàng giả chỉ khi chúng chiếm lĩnh một thị trường rộng (như Vinataba chẳng hạn) với đa số người hút thuốc lá dùng nó.

Esse Việt Nam trên vỏ không thấy ghi hàm lượng nicotin nhưng có vẻ như nó không khác so với loại Esse Blue cũng đang được bán trên thị trường. Về giá bán trên thị trường thì Esse Việt Nam có giá cũng tương tự như hai loại Esse Light và Esse Blue.

Dưới đây là các hình ảnh so sánh loại Esse Việt Nam và hai loại anh em với nó thông qua các chú thích bằng hình ảnh.

Về hình dáng, kích thước của bao Esse Việt Nam: Chúng cũng tương tự như Esse trước đây:

Hàm lượng các chất trong thuốc lá được ghi ở cạnh bên của vỏ bao, tuy nhiên loại thuốc Esse của Việt Nam đóng gói thì không thấy ghi về hàm lượng này, có lẽ Việt Nam không bắt buộc phải ghi hàm lượng các chất trong thuốc lá tại vỏ bao nên Vinataba đã bỏ qua không ghi gì cả:

Một mặt của ba bao thuốc: Tất cả đều ghi dòng chữ ‘Sản xuất tại Hàn Quốc’:

Vậy cả entry này mình chỉ muốn nói là: Dù sao thì cũng không nên hút thuốc, mà đã hút thuốc thì nên chuyển sang loại Esse, mà đã hút Esse thì theo mình là nên chuyển sang Esse được đóng gói tại Việt Nam – nếu như bạn không có nguồn thuốc lá chuẩn từ Hàn Quốc.

Trương Mạnh An (03/2010)

Mời xem webcam trên YM 10

2010-03-19T13:19:00.001+07:00

Yahoo! Messenger 10 có nhiều cải tiến so với phiên bản 9 trước đó đáng để bạn nên tải về dùng, tuy nhiên có một số thay đổi trong giao diện khiến cho người sử dụng phải loay hoay tìm kiếm.

Thực tế là trong những lần sử dụng Yahoo! Messenger 10 đầu tiên, tôi đã bối rối khi không sử dụng được chức năng “Mời xem webcam” (để cho người cùng hội thoại xem webcam của mình) bởi khi bấm vào hình webcam thì không thực hiện được. Lần mò một hồi mới tìm ra tính năng này. Hôm nay nhân việc sử dụng lại tính năng webcam trên Yahoo! Messenger (cũng với một người sử dụng phiên bản cũ) thì tôi muốn viết nhanh vài dòng về cách thức này để có thể một lúc nào đó giúp đỡ bạn bè mình được tiện hơn (thông qua một linh đến blog này ^^).

Để thực hiện chia sẻ webcam (mà không sử dụng tính năng ‘Gọi video’), tại khung hội thoại, vào phần ‘Thao tác’, chọn ‘Thao tác khác’ rồi chọn ‘Mời xem webcam’ như hình minh hoạ dưới:

Còn một cách khác để mời người khác xem webcam của mình: Trong phần ‘Danh bạ’, bấm chuột phải vào địa chỉ mà mình muốn mời xem webcam, chọn ‘Thao tác khác’ và tiếp tục chọn ‘Mời xem webcam’ như hình minh hoạ dưới đây:

Có lẽ rằng Yahoo không khuyến khích người sử dụng Yahoo! Messenger dùng chức năng chia sẻ webcam như trước đây nữa, thay vào đó là sử dụng chức năng ‘Gọi video’ mới và có nhiều ưu điểm hơn nên đã dấu chức năng cũ đi như vậy.

(Chức năng ‘Gọi video’ của Yahoo! Messenger 10 có nhiều cải tiến tốt hơn so với tính năng chia sẻ webcam của các phiên bản YM trước đây. Khi thực hiện chức năng này video đẹp, rõ và không giật, âm thanh hội thoại rõ ràng. Có lẽ thay vì truyền tải video từ các webcam thông qua máy chủ của Yahoo trước đây bằng cách kết nối trực tiếp giữa các máy tính với nhau nên chất lượng video được tốt hơn.

Khi một trong hai người không sử dụng bản Yahoo! Messenger 10 thì không thể thực hiện chức năng này nên chia sẻ webcam theo cách cũ)

Trương Mạnh An (03/2010)

Download bản Yahoo! Messenger cài đặt offline

2010-03-18T12:48:00.001+07:00

Yahoo! Messenger là phần mềm nhắn tin tức thời được khá nhiều người sử dụng ở Việt Nam nên được coi là phần mềm thông dụng được cài đặt trên nhiều máy tính. Thông thường thì cách cài đặt phần mềm này là vào trang web của Yahoo! Messenger để tải về, tuy nhiên khi tải tại đây thì bạn chỉ tải về một tập tin dung lượng khoảng 500 Kb rồi quá trình cài đặt tiến hành khi máy tính kết nối Internet – tức là vừa cài vừa tải về.

Mặc dù rằng đã dùng Yahoo! Messenger thì phải kết nối với Internet nên việc cài đặt online cũng là một tất yếu, tuy nhiên có nhiều trường hợp mà bạn cần thiết cài đặt Yahoo! Messenger khi không có kết nối với Internet, chẳng hạn:

Trong quá trình cài đặt Windows mới nhưng chưa thể kết nối với Internet;
Quá trình cài đặt cho hàng loạt máy tính: Chỉ cần tải một lần rồi dùng file đó để cài cho các máy tính khác nhau (tất nhiên là không phải cách dùng ghost nhé, vì ghost thì không tốt cho các máy tính có cấu hình phần cưng khác nhau)
Giảm thời gian trong quá trình cài đặt.
Không muốn bị tự động cài đặt thêm các ứng dụng không cần thiết mà quá trình cài đặt online của Yahoo tự động thêm vào mà không hỏi ý kiến của người sử dụng (chẳng hạn Yahoo! Toolbar).

Bản cài đầy đủ của Yahoo! Messenger thường không được hiển thị một cách chính thức trên website của Yahoo, mặc dù vậy thì bằng một cách nào đó vẫn có thể biết được địa chỉ liên kết của tập tin cài đặt Yahoo! Messenger trên máy chủ của Yahoo. Đường dẫn đó là:

http://download.yimg.com/ycs/msg/dl/msgr10/vn/ymsgr1000_1270_vn.exe

Đây là phiên bản Yahoo! Messenger bằng tiếng Việt, muốn dùng bản tiếng Anh, chỉ cần tay hai ký tự vn bằng us trong link trên, sẽ được:

http://download.yimg.com/ycs/msg/dl/msgr10/us/ymsgr1000_1270_us.exe

Những đường dẫn trên là các phiên bản mới nhất của Yahoo! Messenger cho đến thời điểm hiện tại, sau này có thể Yahoo sẽ cho ra các phiên bản Yahoo! Messenger mới hơn và cũng có thể tải được các phiên bản mới nhất đó bằng cách thay đổi các thông số trong đường link trên.

Để biết được phiên bản mới nhất của Yahoo! Messenger, bạn có thể sử dụng tính năng “Kiểm tra phiên bản cập nhật” của Yahoo! Messenger. Nếu không tìm được phần đó, bạn thử vào link này để xem các thông số của phiên bản mới nhất hiện có. Giả sử bạn đang dùng bản Yahoo! Messenger 10.0.0.1264 thì bản mới hơn sẽ là 10.0.0.1270, bạn lấy các thông số 1270 để thay vào link tải bản cài đặt offline (sau này con số 1270 bị thay đổi bằng số khác tương ứng với các phiên bản mới nhất thì bạn cũng làm như vậy để tải được bản mới nhất đó).

(Lưu ý là trong hình trên, nếu bạn bấm vào nút “Cập nhật ngay” thì bạn sẽ cập nhật Yahoo! Messenger theo phương thức cài đặt online như đã nói ở phần đầu).

Đây không phải là cách thức mới, nhiều nơi đã chia sẻ cách thức tải bản Yahoo! Messenger để cài đặt offline này, tôi chỉ bổ sung một chút thủ thuật để tải phiên bản mới nhất của nó mà thôi.

Trương Mạnh An (18/3/2010)

F1 viết nhật ký

2010-03-17T15:20:00.001+07:00

Một hôm thấy F1 lớn nhà mình hí hoáy viết vào một cuốn sổ nhỏ, tưởng nó vẽ linh tinh như mọi lần nên không quan tâm lắm, hoá ra nó viết nhật ký! Hỏi sao lại viết nhật ký, nó bảo là cô giáo bảo phải chịu khó viết nhật ký.

F1 lớn học lớp 1 nên có lẽ cô giáo nó muốn học sinh viết nhật ký để giúp tăng kỹ năng đọc và viết. Không hiểu đây là chủ trương của ngành Giáo dục, của trường hay là tự cô giáo nghĩ ra nhưng mình thấy thế cũng hay.

Nhật ký của F1 không mang tính bí mật vì sau khi viết xong là đưa cho Gấu nhà mình đọc. Mình đọc thấy có đoạn: “… mẹ em giặt một chậu quần áo đầy…”. Lạ quá, gấu nhà mình có mấy khi khi giặt quần áo bằng tay bởi toàn dùng máy giặt. Vậy F1 lấy mẫu nhật ký của bạn hoặc viết theo lời gợi ý của cô giáo mà không viết đúng thực tế rồi! Hỏng hỏng, trẻ con mà đã bắt đầu biết “hư cấu” từ nhỏ tuổi thế này ư?!

Tuy chỉ vài dòng trong một ngày, nhưng nhật ký của F1 lớn có dòng kể về các bạn này bạn kia đánh nó đã làm gấu và mình lưu tâm. Gấu tra hỏi lý do mà bạn khác đánh F1 để rồi sẽ báo với cô giáo chủ nhiệm lớp để cô giáo nhắc nhở các học sinh của mình. Mình còn phân vân để đưa ra cách xử lý tình huống đó đối với F1 bởi theo cách của gấu cũng chưa phải là đã hợp lý bởi sẽ tạo ra một đứa trẻ không tự lực, có thể không hoà đồng với bạn bè bởi bạn bè nếu hơi có chuyện một chút là mách cô giáo… Liệt kê ra các giải pháp cho F1 sẽ như thế này:

F1 đánh lại bạn: Không được, F1 sẽ trở thành người cục cằn, thô lỗ, bạo lực (và sau này dễ đầu gấu đầu mèo lắm).
Nhẫn nhịn, chịu đựng để giữ hoà khí: Không ổn, trước mắt F1 sẽ tiếp tục bị đánh, sau này F1 sẽ trở thành người nhu nhược, cam chịu.
Hoà nhã giải quyết mâu thuẫn (theo kiểu: đối thoại chứ không đối đầu): Đây là cách hợp lý nhất, tuy nhiên không phải lúc nào cũng thành công khi mà đứa đánh con mình là đứa ngỗ ngược, hung hăng, một mặt khác thì lứa tuổi như F1 thường chưa đủ khôn ngoan để ‘đối thoại’ thành công (mà cách này thì người lớn khôn ngoan rồi mà cũng khó đối thoại được khi gặp phải xã hội đen ^^).

Suy đi tính lại thì cũng chỉ áp dụng cách cuối mà thôi, phần nào thành công là do F1, phần còn lại là hi vọng sự giáo dục của gia đình những đứa trẻ kia, ngành Giáo dục và đạo đức của xã hội nói chung. Nói vậy bởi F1 còn một khoảng thời gian dài trước mắt còn phải tiếp xúc với thế giới bên ngoài mà thoát khỏi sự kiểm soát của gia đình mỗi khi ra khỏi cổng, nếu như nó may mắn nên người thì lúc đó giảm tải phải lo mối lo với F2 như mình đang lo cho nó.

***

Dù có đôi chút suy nghĩ khi F1 hư cấu nhật ký, nhưng lợi ích của sự viết nhật ký này ngoài công dụng luyện kỹ năng viết, viết văn, viết đúng chính tả thì nó còn là nơi mà cha mẹ tiếp cận được những điều mà các F không nói ra. Đến chừng nào F1 còn công khai nhật ký với cha mẹ thì chừng ấy cha mẹ có thể phần nào biết được tâm tư, khúc mắc hay hành động của F1 mỗi khi bước khỏi nhà để đi vào thế giới bên ngoài đầy sự tác động đến chúng. Vậy hãy khuyến khích F1 viết nhật ký và dạy chúng đức tính trung thực cả trong cuộc sống và trong viết nhật ký.

Trương Mạnh An (17/3/2010)

Ghi chú: F1 tức là con đấy :). Ảnh trên là F1 lớn nhà tớ.

Phần mềm diệt virus giả mạo

2010-03-16T13:11:00.001+07:00

Hôm thứ bảy vừa rồi đứa bạn gọi điện nhờ sửa hộ cái máy tính với triệu chứng không thể chạy được bất cứ phần mềm nào hoặc mở được file tài liệu gì hết. Chủ nhật sắp xếp được thời gian đến nhà nó sửa giúp mới gặp một trường hợp máy bị cài phần mềm diệt virus giả mạo.

Hiện tượng là mặc dù máy tính khởi động vào được Windows một cách bình thường nhưng khi chạy bất kỳ phần mềm hoặc mở các tập tin tài liệu (như Word, Excel….) đều không thực thi được đồng thời hiện ra một thông báo: ‘File … bị nhiễm virus … nào đó, có muốn diệt hay không’. Nếu bấm Yes thì thấy hiện ra một phần mềm diệt virus rồi quét quét một hồi, phát hiện ra một số virus, nhưng thay vì diệt virus thì phần mềm này nói rằng đó chỉ là phiên bản dùng thử, nếu muốn loại bỏ virus thì phải mua bản chính thức của nó. Hình thức mua bằng cách trả tiền vào tài khoản … thông qua thẻ thanh toán quốc tế.

Sơ bộ ban đầu kết luận rằng máy bị nhiễm virus!. Thật tệ là máy đã được cài Bkav Pro nhưng vẫn không giúp ích gì được trong trường hợp này. Mở Bkav thấy bản quyền còn đến tháng 9/2010, hỏi thằng bạn: ‘Sao mày dùng phần mềm này?’ nó bảo ‘thấy quảng cáo, dùng từ năm ngoái’, mình khuyên nên dùng Kaspersky thì thấy nó nói ở cơ quan cũng dùng Kaspersky, quét phát hiện ra nhiều virus nhưng khi mang USB về nhà thì Bkav còn phát hiện ra vài con nữa. Mình hỏi thế nếu mang từ nhà đến cơ quan thì có phát hiện ra virus nữa không, nó bảo không thấy, vậy thì cố dùng hết cho đến tháng 9 đi, rồi dùng cái khác cho đảm bảo hơn.

Theo cách xử lý thông thường thì tôi sẽ cài đặt Kaspersky Antivirus (hoặc Kaspersky Internet Security) bản dùng thử 30 ngày vào máy tính đang bị nhiễm virus rồi quét loại bỏ các virus hiện đang bị nhiễm. Thực hiện điều này bởi Kaspersky có thể bảo vệ được quá trình cài đặt chính phần mềm của nó nên quá trình cài đặt thường thành công. So với một số phần mềm khác (như Symantec Antivirus bản 10) hay một số phần mềm của hãng khác thì virus thường không cho phép cài đặt những phần mềm này. Tuy nhiên trong trường hợp này thì tôi không thể cài đặt Kaspersky Antivirus bởi phần mềm virus giả mạo đã không cho phép tôi chạy bất kỳ file cài đặt nào.

Tôi nghĩ đến cách vô hiệu hoá phần mềm diệt virus giả mạo đã được cài vào máy. Đánh các lệnh regedit, msconfig… nhưng đều không được. Vào Add/Remove Program của Windows cũng không nhìn thấy bất kỳ phần mềm nào lạ lạ được cài đặt vào Windows trước đó. Có mấy tool nhỏ kiểu như TweakUI để cho phép hoặc xoá bỏ các ứng dụng sẽ khởi động nhưng đều không thể chạy được. Coi như bó tay trong Windows! Có lẽ phải cài đặt lại hệ điều hành mất thôi, mà như vậy thì mất thời gian lắm.

Thử với chế độ Safe Mode xem có cứu vãn được không. Khởi động lại máy, bấm F8 và chọn Safe Mode ở các dòng lựa chọn. Tại màn hình Welcome có hai tài khoản lựa chọn để đăng nhập: Admin và Administrator, chọn tài khoản Administrator để đăng nhập thì thật may mắn là mật khẩu tài khoản này bỏ trống, và có thể chạy được các chương trình. Từ đây tôi có thể kiểm soát được các ứng dụng khởi động cùng Windows, tuy nhiên không phát hiện ra phần mềm giả mạo này có khoá nào trong Registry cả. Tiến hành sao lưu toàn bộ các file trong My Document (ôi giời, đến 2 GB, dại thế khi mà để dữ liệu làm việc trong phân vùng C) sang một phân vùng khác và USB flash để đề phòng rồi xoá tài khoản đã bị cài phần mềm virus giả mạo đi (lựa chọn xoá toàn bộ các file bởi đã sao lưu được dữ liệu rồi). Tạo một tài khoản mới (không dùng tài khoản quản trị hệ thống là Administrator) để thằng bạn sử dụng rồi khởi động lại máy. Thế là đã giải quyết xong, phần mềm virus giả mạo đã biến mất.

Giờ thì mới đến lúc quét virus trong máy tính. Định cài Kaspersky Antivirus thì bản dùng thử mới chỉ cho 30 ngày, nếu sau 30 ngày mà không mua bản quyền thì phần mềm sẽ vô hiệu hoá, do đó bỏ ý định cài đặt phần dùng thử cho một người không rành về máy tính. Cài Norton Internet Security bản dùng thử 90 ngày cho được ‘dài hơi’ hơn – mà sản phẩm của Symantec và Kaspersky Lab theo cảm nhận cá nhân là có mức độ bảo vệ tương đương nhau. Cài đặt xong chạy Live Update cho lên phiên bản mới, dữ liệu nhận dạng virus mới rồi quét virus cho toàn bộ hệ thống. Thế là xong, đi về!

Chẳng biết quá trình quét virus trong máy tính của thằng bạn mất bao lâu bởi không có thời gian mà chờ đợi, tuy nhiên chắc chắn là máy nó nhiễm vài loại virus – biết điều này bởi dữ liệu vô tình còn chứa trên USB flash của mình khi sao lưu 2 GB dữ liệu của nó đã bị phát hiện có virus cũng bằng phần mềm Norton Internet Security ở máy tính ở nhà.

PS. Sau khi post bài, tìm trên Internet cách xử lý phần mềm diệt virus giả mạo thì gặp một bài có tiêu đề: ‘Gặp phần mềm diệt virus giả mạo – Giải quyết sao?’, nhưng cách giải quyết của mình có vẻ khác so bài trên.

Trương Mạnh An (16/03/2009)

Làm thẻ ATM của Agribank

2010-03-15T16:04:00.000+07:00

Hồi tháng trước công ty có chương trình làm thẻ ATM miễn phí cho nhân viên ngay tại chỗ (bên Agribank đến tận nơi làm), mình cũng làm một cái.

Trước kia cũng làm một cái thẻ ATM của Vietcombank, sau khi dùng một thời gian thấy cũng chẳng cần thiết lắm, lại thấy sự bất tiện khi mà các cây ATM có mật độ còn thưa thớt nên bỏ bẵng chẳng dùng. Lần này cũng không muốn làm thêm một cái thẻ của ngân hàng khác, nhưng nghe nói rằng công ty sẽ trả lương qua tài khoản ATM nên đành lập thêm tài khoản.

Được vài hôm phòng Tài chính kế toán lại thông báo ai có làm thêm hợp đồng ATM thấu chi thì lấy mẫu hợp đồng về làm, thế là có cuộc tranh cãi cũng khá vui về nó. Sếp trưởng phòng bảo: Ngay sau khi làm hợp đồng thẻ thấu chi thì cũng có nghĩa rằng mình đã vay ngân hàng tiền để cho vào tài khoản ATM. Điều này nghe vô lý nhưng cũng có lý bởi nếu như ngân hàng chuyển tiền vào tài khoản thì mới có thể rút tiền ra bất kỳ lúc nào, như vậy thì coi như mình đã vay tiền ngân hàng ở mức độ thấu chi đó (chẳng hạn như 10 triệu, 20 triệu….tuỳ theo mức lương được hưởng ở cty). Điều cảm thấy vô lý là nếu như vậy thì chẳng ai muốn làm hợp đồng kiểu này. Một anh trong phòng gọi điện cho đứa em gái làm ở NHNN hỏi thì thấy bảo rằng không phải thế, mà chỉ chịu lãi kể từ thời điểm rút tiền (quá tài khoản hiện có) cho đến thời điểm trả tiền vào tài khoản mà thôi. Vẫn chưa tin lắm nên hỏi trực tiếp nhân viên ở chi nhánh Agribank: Cũng thấy vậy là đúng. Vẫn còn bán tín bán nghi khi mà mà anh cùng phòng ở cơ quan đi rút thử 50.000 thì tài khoản thấy còn lại 19.500.000 đồng – trong khi đó mình không rút thử thấu chi thì không thấy ghi lượng tài khoản còn lại như ông ấy?

Được cái cũng hay, coi như lúc nào cũng có thể vay nóng được tiền miễn là gần đó có một cột ATM của Agribank (so với thời sinh viên thì muốn có tiền ngay để làm gì đó khi cạn túi là phải mang cái gì đó ra hiệu cầm đồ với lãi suất cực cao). Chẳng hạn thế này nhé: lúc góp tiền nhậu (kiểu cam-pu-chia) mà mở ví lại không còn tiền thì chữa thẹn được ngay “Đợi tao chút ra ATM rút tiền! Thời này chẳng mấy khi cầm tiền trong ví để cho vợ nó lục ví rồi lấy hết!!!”

(PS. Sau khi làm thẻ, có thể kiểm soát tài khoản của mình bằng cách đăng ký dịch vụ kiểm tra tài khoản, nạp tiền điện thoại, chuyển khoản…qua điện thoại di động, có tài liệu dạng PDF hướng dẫn mình post lên SkyDrive tại đây: Agribank_MobiBank.pdf, Vietcombank)

Trương Mạnh An

Lập thêm một blog ở Yahoo! 360Plus nhưng lỗi quá!

2010-03-11T15:49:00.001+07:00

Do ở Việt Nam thường sử dụng Yahoo! Messenger nhiều hơn so với các IM khác nên ngoài tạo một blog ở Blogspot mình làm thêm một cái ở Yahoo! 360Plus cho dễ tạo liên kết từ YM. Ngay sau khi tạo một blog, mình cảm thấy đúng như nhiều người đã phàn nàn: Yahoo! 360Plus có nhiều lỗi, chạy chậm và sử dụng phức tạp hơn nhiều so với các nền tảng khác (như WordPress, Blogspot…)

- Trong quá trình thiết đặt, tinh chỉnh themes: Gặp lỗi không thực hiện được.

- RSS của các blog ở đây thì hiển thị chữ liên tục mà không xuống dòng, điều này khiến cho người theo dõi rất khó đọc trên các trình quản lý RSS như Google Reader chẳng hạn.

- Viết một entry, gửi lên blog thì xuất hiện thông báo rằng “Đang xử lý”, chờ mãi mà cái thông báo này không biến mất…đến lúc không chờ được nữa, tắt đi, mở lại Y360 thì lại thấy entry đã viết nằm trên đó rồi. (Mình gặp điều này mới lý giải được việc tại sao một số blog lại xuất hiện nhiều entry có nội dung giống nhau trên Google Reader).

Thảo nào Yahoo! 360Plus vẫn lẹt đẹt mãi mà không phát triển được bằng một phần của Yahoo! 360 ngày xưa!

Hướng dẫn cài đặt và sử dụng TeamViewer

2009-04-05T22:32:00.002+07:00

Một ngày người quen của tôi đã nhờ tôi giúp đỡ việc sửa chữa sự cố máy tính cho họ, tuy nhiên rằng khoảng cách địa lý giữa chúng tôi rất xa khiến cho tôi không thể đến được. Tôi đã hướng dẫn họ cài đặt phần mềm TeamViewer để có thể sửa chữa, khắc phục sự cố do virus, lỗi các thiết đặt trên đó bằng một phần mềm rất đơn giản là TeamViewer. Không những thế, đối với phần mềm này thì lúc đi làm tôi cũng có thể truy cập được đối với chiếc máy tính ở nhà đang được bật của mình, và ở nhà thì cũng truy cập được chiếc máy tính ở cơ quan mặc dù đã rời khỏi công sở.

Và cũng xin thú thực rằng ngoài sự giới thiệu tới bạn một phần mềm khá hay để dùng trong trường hợp cần thiết, tôi cũng viết bài này để có thể chỉ cho một người nào đó bạn tôi cũng có lúc cần thiết nhờ tôi tiếp tục hỗ trợ thì chỉ cần đọc bài viết này để biết cách cài đặt TeamViewer, rồi sau đó cung cấp ID và password cho tôi được dễ dàng mà không cần hướng dẫn nhiều :).

MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG

Mặc dù đã nói sơ bộ ở trên, nhưng tôi vẫn muốn nhắc lại về mục đích sử dụng của TeamViewer một cách kỹ lưỡng hơn trước khi bạn muốn đọc bài hoặc thấy thú vị mà cài đặt nó vào máy tính của mình. Ở đây có thể có các liệt kê về trường hợp sử dụng hoặc các kịch bản như sau:

Khi cần hỗ trợ từ xa

Đó là trường hợp mà tôi đã nói ở phần đâu tiên của bài này. Khi mà tôi muốn giúp đỡ một người bạn về việc thiết lập vài thứ trên máy tính của họ trong điều kiện hai máy tính rất xa nhau (giả sử như ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đi, cho đỡ đến được), tôi có thể thực hiện theo cách truyền thống thông thường: Gọi điện thoại cho bạn tôi và nói cách thao tác. Hic, cách này không ổn cho lắm khi mà tôi không thể nhìn thấy người bạn tôi đã thực hiện theo cách tôi hướng dẫn như thế nào do đó kết quả không đạt được. Không những thế, những trường hợp khác xảy ra không như tôi nghĩ đối với một chiếc máy tính xa lạ mà tôi chưa lường trước được nên không thể hiểu được thông báo lỗi hay những gì đang diễn ra trên chiếc máy tính đó.

Vậy thì tốt nhất là gì? Đến máy tính đó và làm những gì mình muốn - Nhưng điều đó không ổn vì khoảng cách quá xa. Không sao, có một cách nữa là kết nối và điều khiển từ xa chiếc máy tính đó.

Kiểm soát máy tính từ xa

TeamViewer dùng để điều khiển từ xa, nhưng nếu như bạn không điều khiển vào chúng nữa mà chỉ dùng nó để xem người sử dụng máy tính ở xa đang sử dụng máy tính với các ứng dụng nào, duyệt các trang web nào...là cách mà kiểm soát máy tính từ xa. Như vậy bạn có thể kiểm soát con cái mình sử dụng máy tính làm gì ... với điều kiện là chúng ít hiểu biết về tin học để có thể biết rằng có người đang theo dõi chúng.

Khi mà bạn đang làm việc ở công sở lại muốn lấy một tập tin ở nhà mình thì sao? Có thể nhờ một người nào đó ở nhà hiểu biết đôi chút về máy tính rồi, tuy nhiên lúc đó nhỡ không có ai ở nhà mà có thể rành về gửi mail tập tin cho bạn được? Vậy là tốt nhất chỉ nhờ việc bấm một nút Power của máy tính, nhập mật khẩu, khởi động phần mềm TeamViewer cho bạn lấy tập tin một cách dễ dàng - việc đó thì có thể chắc rằng người khác cũng làm được.

...Một số điểm hay ở TeamViewer

Đó là những phần lý do mà bạn có thể sử dụng TeamViewer cho mục đích của mình, còn nếu như bạn còn thắc mắc rằng tại sao lại sử dụng TeamViewer, có các phần mềm nào khác nữa hay không cho việc điều khiển từ xa như vậy? Dưới đây là một số đặc điểm có được của TeamViewer mà có lẽ qua đó bạn sẽ thấy một số ưu điểm của nó so với phần mềm khác có tính năng tương tự.

Có phiên bản miễn phí với những tính năng cơ bản được đáp ứng - đó là một lợi thế số một so sánh với một số phần mềm khác có cùng chức năng. Thông thường thì một số phần mềm có một số phiên bản: bản thương mại với đầy đủ tính năng, bản dùng thử chỉ được sử dụng giới hạn trong một thời gian ngắn và bản miễn phí (nếu có) thì giới hạn nhiều tính năng. Với TeamViewer thì bản miễn phí đã đáp ứng được rất tốt đối với những người sử dụng thông thường.
TeamViewer dễ dàng điều khiển đối với những máy tính được nằm sau tường lửa (firewall) hoặc các proxy. Đây là một sự khác biệt khá rõ nét đối với các phần mềm điều khiển máy tính từ xa khác: Thay vì phải khai báo hoặc thiết lập trong hệ thống tường lửa của máy tính được điều khiển (hoặc hệ thống bảo mật của hệ thống công ty/doanh nghiệp) để các phần mềm điều khiển từ xa hoạt động thì TeamViewer có thể hoạt động xuyên qua chúng, do đó rất phù hợp đối với những người sử dụng không chuyên, có ít kiến thức về hệ thống mạng máy tính.
Có thể truyền tập tin giữa hai máy tính (file transfer).
TeamViewer không những cho phép bạn chỉ điều khiển trên cùng một hệ thống tương tự (ví dụ như máy điều khiển sử dụng hệ điều hành Windows, máy bị điều khiển cũng tương tự như vậy mà sử dụng hệ điều hành Windows) mà còn cho phép điều khiển giữa các hệ điều hành khác nhau: Như máy tính điều khiển sử dụng Windows, nhưng máy tính bị điều khiển lại đang sử dụng Mac^[1]. Tuy nhiên tính năng điều khiển đối với đa hệ điều hành khác nhau này chỉ có ở các phiên bản thương mại (trả phí sử dụng).

Những phần trên chỉ là một vài ý chính, TeamViewer còn nhiều tính năng nhiều hơn như thế nữa.

CÀI ĐẶT TEAM VIEWER

Chữ ký điện tử của tập tin cài đặt TeamViewer khẳng định nó là tập tin đúng, không bị sửa đổi

Có lẽ rằng mục này chuyên dành cho người không thạo máy tính: Việc cài đặt thường đơn giản đối với những người đã sử dụng nhiều, có kinh nghiệm đối với những hành động như thế. Phần này sẽ có ích đối với tôi khi mà tôi bảo bạn tôi rằng hãy đọc bài này, ở địa chỉ này và nếu không có thời gian đọc từ phần đầu tiên ở trên thì có thể nhảy cóc đến mục này mà đọc cách thực hiện. Đơn giản thế thôi, và phần này tôi thề rằng sẽ không nói dông dài như phần trên đâu.

Trước hết là bạn tải về phiên bản TeamViewer mới nhất từ website của hãng sản xuất. Không có gì khó khăn cả, chỉ việc truy cập vào website của hãng tại http://www.teamviewer.com/index.aspx, trong trang này sẽ có phần tải về cài đặt cho TeamViewer. Bạn có thể tìm thấy một nút "Download now, It's free!" hoặc "Start Full version - It's Free!" hoặc cũng là liên kết đó, bạn tải theo liên kết này: http://www.teamviewer.com/download/TeamViewer_Setup.exe. Để đảm bảo tính an toàn, tốt nhất bạn nên tải TeamViewer tại đúng đường dẫn liên quan đến trang http://www.teamviewer.com mà không nên tải từ các địa chỉ khác (mà điều này cũng nên áp dụng đối với tất cả các phần mềm của hãng khác nữa).

Tập tin cài đặt TeamViewer có dung lượng khoảng gần 2 MB. Các tập tin bộ cài đặt của TeamViewer đều có chữ ký điện tử (Digital Signature). Để kiểm tra về chữ ký điện tử này bạn chọn chuột phải vào tập tin, chọn Properties, bạn sẽ thấy cửa sổ Properties của tập tin hiện ra như hình minh hoạ bên phải, ở đây bạn vào tab Digital Signature, đó chính là chữ ký điện tử. Nếu như tập tin nào không có chữ ký điện tử (tức là không thấy tab Digital Signature) thì tập tin đó hoặc là không được hãng phần mềm đăng ký chữ ký điện tử hoặc là chúng đã bị làm giả (bung ra sửa đổi rồi đóng gói lại).

Có nhiều tập tin của hệ điều hành Windows cũng như các phần mềm quan trọng đều được đính chữ ký điện tử, bạn có thể kiểm tra mức độ an toàn khi mà có các chứng nhận này.

Hoạt động cài đặt bắt đầu được tiến hành theo các bước như sau:

1. Chạy tập tin TeamViewer_Setup.exe tại thư mục mà bạn vừa tải về, khi này một cửa sổ hiện ra như hình dưới đây:

Trong phần Usage có hai lựa chọn:

Install: Dùng cho cài đặt, bạn đang thực hiện theo cách này như hướng dẫn, tuy nhiên trong một số trường hợp khác thì không nhất thiết phải lựa chọn (trường hợp như phần dưới).
Run: Dùng cho việc trực tiếp chạy mà không cần cài đặt, nó giống như việc dùng một lần rồi bỏ.

Nếu như lựa chọn cài đặt, bạn nên đánh dấu vào ô kiểm "Show advanced settings" để có thêm các lựa chọn mở rộng trong lần cài đặt này. Sau khi thiết lập xong ở trang này, bạn bấm Next để tiếp tục.

2. Thiết đặt về người sử dụng:

Phần này nói đến thiết lập về người sử dụng, chúng khá quan trọng bởi vì nó liên quan đến việc bạn dùng TeamViewer cho mục đích nào và có phải trả chi phí cho nó hay không.

Trong phần thiết đặt này có ba lựa chọn để trả lời câu hỏi "How do you want to user TeamViewer":

Company/Commercial use: Dùng trong công ty, doanh nghiệp: Với lựa chọn này bạn cần trả tiền cho sự sử dụng TeamViewer bởi vì có thể thông qua việc sử dụng phần mềm này đã làm trực tiếp hoặc gián tiếp phát sinh lợi nhuận cho công ty/doanh nghiệp. Giá thành của lựa chọn này là khá cao: 249 USD cho thời gian sử dụng 6 tháng!^[2].
Personal/Non-Commercial user: Dùng cho cá nhân, không thương mại. Với lựa chọn này bạn có thể dụng TeamViewer một cách miễn phí. Tất nhiên rằng khi bạn sử dụng TeamViewer miễn phí thì một số tinh năng sẽ bị hạn chế hơn so với phiên bản thương mại.
Both of the above: Cả hai lựa chọn trên: Có nghĩa rằng bạn có thể dùng cho công ty và cả việc dùng cho cá nhân không phát sinh lợi nhuận. Tôi không rõ lắm về lựa chọn này, tuy nhiên chúng chắc chắn rằng vẫn phải trả phí rồi!

Nếu đúng là bạn sử dụng TeamViewer cho mục đích nghiệp dư, tìm hiểu, giúp đỡ bạn bè....tức là không hành nghề của mình thông qua phần mềm này, không sử dụng nó tạo ra lợi nhuận đáng kể thì bạn chọn lựa chọn thứ 2 (Personal/Non-Commercial user). Sau lựa chọn này bạn bấm Next.

3. Thoả thuận về điều khoản sử dụng

Trong bất kỳ phần mềm nào cũng có sự thoả thuận sử dụng hoặc các điều kiện sử dụng, cấp phép bản quyền ... gì đó trước khi tiến hành sử dụng. Bạn cần đọc kỹ chúng để xem có nên tiếp tục sử dụng phần mềm này hay không. Đa phần rằng chúng ta coi thường các hành động này, nếu chẳng may có một sự cố hoặc thiệt hại xảy ra đối với việc sử dụng bạn sẽ không thể kiện được hãng cung cấp phần mềm bởi vì đã chấp nhận các điều kiện sử dụng đối với nó.

Do phần trước đó bạn có thể đã chọn vào mục đích sử dụng cho cá nhân, phi lợi nhuận nên ở đây ngoài chấp nhận theo giấy phép thoả thuận, bạn còn phải chấp nhận một lần nữa về việc sử dụng cho cá nhân và phi lợi nhuận.

Nếu bạn chấp nhận, bạn click chuột vào hai ô "I accept the terms in the License Agreement" và "I agree that I will only use TeamViewer for non-commercial and private use" rồi tiếp tục bấm vào nút Next.

4. Kiểu cài đặt

Phần Installation Type này có hai lựa chọn:

Normal installation: Đây là chế độ mặc định. Đây là cách cài đặt cho việc sử dụng TeamViewer không thường xuyên, phù hợp với sự hỗ trợ trong thời gian không liên tục trong thời gian ngắn. Ở chế độ này mỗi lần sử dụng TeamViewer, phần mềm sẽ tự tạo ra một mật khẩu bằng 4 con số để mời sự hỗ trợ từ xa.
Start automatically with Windows: Chế độ cài đặt không mặc định cho mục đích sử dụng TeamViewer một cách liên tục. Chế độ này không sử dụng mật khẩu ngẫu nhiên bằng số được phát sinh do máy chủ của TeamViewer mà sử dụng mật khẩu cố định đặt trước do người sử dụng. Chế độ cài đặt này bạn cần nhập mật khẩu định trước đó. Khi đặt mật khẩu lưu ý đến độ mạnh của chúng để đảm bảo cho việc bảo mật được tốt hơn, tránh rò ra mật khẩu.

Sau khi thiết đặt một trong hai chế độ cài đặt trên hoàn thành, bạn bấm Next.

5. Cài đặt VPN adapter

Phần này dành cho việc cài đặt một VPN adapter. Bạn không cần cài đặt phần này cũng có thể làm việc tốt với TeamViewer.

Nếu không muốn sử dụng VPN adapter, bạn không đánh dấu vào phần "Use TeamViewer VPN" (mặc định nó cũng không được đánh dấu). Để tiếp tục, bấm Next.

6. Lựa chọn thư mục cài đặt và hoàn thiện quá trình cài đặt

Những phần này không quan trọng lắm trong quá trình cài đặt, nó chỉ là thủ tục mà thôi.

Tiếp sau bước trên, bạn sẽ được hỏi rằng cài đặt đường dẫn đến chương trình (tức là cái shostcut) vào thư mục nào trên menu Start của Windows. Theo mặc định nó sẽ cài đặt vào phần Start/Programs như mọi phần mềm khác, tuy nhiên nếu như bạn muốn shotcut nằm kỹ hơn trong một thư mục nào đó thì có thể lựa chọn lại trong quá trình này.

Lưu ý rằng đây chỉ là nơi chứa những shotcut của nó mà thôi, các tập tin cài đặt quan trọng sẽ được cài đặt tại thư mục X:\Program Files\TeamViewer\Version4 (trong đó X là tên ký tự gán cho phân vùng chứa hệ điều hành của bạn).

Sau khi hoàn tất quá trình này (nếu muốn), bạn bấm nút Install cho quá trình cài đặt tiến hành. Thời gian cài đặt của TeamViewer rất ngắn, hầu như trong một lát là hoàn thành, và sau đó bạn chỉ việc thực hiện công việc cuối cùng cho quá trình cài đặt: Bấm nút Finish.

SỦ DỤNG TEAMVIEWER

Sau khi cài đặt TeamViewer, bạn khởi động chương trình và sẽ thấy khung điều khiển chính của nó như sau:

Ở đây bạn lưu ý hai phần dành cho các mục đích riêng:

Phần khung bên trái, tức là mục Wait for session chứa thông số về chính máy tính được cài để mời người khác đến điều khiển mình. Ở đây có hai thông số quan trọng là ID và Password được hiển thị trong khung như hình minh hoạ. Riêng ID được cung cấp ngẫu nhiên thông qua máy chủ của TeamViewer, còn password thì phụ thuộc vào chế độ cài đặt lúc trước: Nếu như bạn cài đặt theo mặc định ở bước 4 thì password lúc này là bốn con số được sinh ra ngẫu nhiên, nếu như bạn đặt password cho TeamViewer thì pass bị ẩn đi và nó chính là những gì bạn đặt.

Phần khung bên phải: Create session là dùng để điều khiển máy khác. Ở đây cũng có nhiều lựa chọn:

Remote support dùng để điều khiển máy khác
Presentation: Trình chiếu, dùng cho máy khác có thể xem mọi thao tác màn hình của máy của bạn. Lựa chọn này hơi ngược một chút so với khung này. Có thể nói là mời máy khác xem các thao tác diễn ra trên màn hình của mày tính cài đặt TeamViewer này.
File transfer: Dùng để chuyển đổi các tập tin giữa hai máy cài TeamViewer.
VPN: Mạng riêng ảo.

Tuy nhiên phải khi nào bạn kết nối được với Internet thì mới có thể kết nối đến các máy tính ở xa hoặc mời một kết nối đến được. Liên quan đến vấn đề này là sự thông qua máy chủ của TeamViewer, mỗi một máy được cài TeamViewer đều phải kết nối đối với máy chủ để biết được trạng thái ID nào online, ở IP nào...nhờ sự dẫn dắt này của máy chủ mà hầu như việc cài đặt với password cố định, bạn có thể kết nối với máy tính ở xa mà không cần có người nào đó ngồi trên máy tính đó.

Để biết chắc rằng TeamViewer đã được kết nối đến máy chủ hay chưa, bạn xem biểu tượng ở góc dưới bên trái (mà tôi có khoanh tròn đỏ), nếu như trạng thái kết nối đến máy chủ tốt thì nó hiện thành dấu một chữ V với dòng chữ "Ready to connect (secure connection)". Trong trường hợp không kết nối được nó sẽ là một chữ X màu đỏ với dòng chữ "Only LAN connections are possible" (chỉ có thể kết nối trong mạng LAN nội bộ). Trong trường hợp mạng LAN nội bộ thì ID thay thế bằng IP của máy được điều khiển trong mạng nội bộ.

Kết nối và điều khiển máy tính khác

Để kết nối điều khiển máy tính khác dùng TeamViewer thì điều kiện cần thiết nhất là máy được điều khiển phải được cài đặt TeamViewer, máy tính kết nối Internet và biết được ID của chiếc máy tính đó cùng password tạm thời (hay lâu dài) của nó.

Để chuẩn bị cho việc này, bạn cần hướng dẫn người sử dụng máy tính được điều khiển cài đặt phần mềm TeamViewer, đọc ID và password hiện ra trên phần mềm này cho bạn. Đây là một công việc khó khăn đối với những người không thành thạo với máy tính hoặc với Internet, mà đây cũng là nguyên nhận khiến cho tôi viết entry này để một lúc nào đó chỉ cần copy link gửi tin nhắn qua IM hoặc SMS cho họ thực hiện việc cài đặt, còn lại chỉ việc thực hiện công việc còn lại là kết nối và hỗ trợ mà thôi.

Sau khi có các thông số về ID và password bạn tiến hành như sau:

Từ giao diện chính, trong phần Create session bạn đánh ID của máy được điều khiển ô ID, chọn kiểu kết nối (với sự kết nối điều khiển, bạn chọn Remote support như mặc định đã được chọn sẵn), bấm vào nút Connect to partner. Sau đó chờ một thời gian để TeamViewer kết nối với máy chủ của nó, xác lập một kết nối bảo mật đến máy được điều khiển.

Sau khi TeamViewer thực hiện các thủ tục một cách tự động, một cửa sổ hiển thị màn hình của máy tính được điều khiển sẽ xuất hiện như hình dưới đây:

Và cho đến đây thì việc muốn điều khiển như thế nào thì đó là do ý bạn. Tất cả bây giờ như bạn đang ngồi trước chiếc màn hình của máy tính ở xa mà bạn muốn điều khiển.

Hình trên đây là một ví dụ minh hoạ về sự điều khiển từ xa đối với hai chiếc máy tính của tôi. Máy điều khiển là laptop có màn hình độ phân giải 1280x800 dùng ADSL của MegaVNN, máy được điều khiển có màn hình phân giải 1440x900 dùng mạng theo dịch vụ ADSL của Viettel. Bạn có thể thấy rằng trong khung điều khiển này thì màn hình có kích cỡ lớn hơn sẽ nằm trong một khung hình vừa đối với màn hình nhỏ hơn, do đó về việc khung hình thì có thể thấy nó không đáng ngại đối với bất kỳ loại kích cỡ màn hình nào của máy được điều khiển.

Trong hình trên bạn sẽ nhận thấy có hai Taskbar, trong đó thì taskbar phía trên là cua rmáy được điều khiển, phía dưới là của máy điều khiển và con trỏ chuột có thể làm việc với phần mềm đang mở trên máy được điều khiển. Bây giờ bạn sẽ cảm nhận thấy rằng việc điều khiển một máy tính từ xa không hề khó khăn chút nào - chúng chỉ là một màn hình trong một cửa sổ vậy thôi.

Có một điều lưu ý rằng để tối ưu sự kết nối thì hình ảnh của máy được điều khiển chỉ hiển thị trên máy điền khiển ở độ sâu màu khoảng 8bit, như vậy là chất lượng hình ảnh sẽ xấu tệ, bạn khó có thể xem một hình ảnh 16/24/32bit trên máy bị điều khiển một cách hoàn hảo, thay vào đó nó giống một sơ đồ nhiệt độ toả nhiệt với loang lổ màu vì ở chế độ 8bit màu. Ngoài điều này ra thì cũng do sự tối ưu kết nối, máy tính bị điều khiển sẽ bị vô hiệu hoá wallpaper (thành chế độ màu mặc định) cho đến khi thoát khỏi TeamViewer được cài trên máy bị điều khiển.

Truyền các tập tin

Như phần giới thiệu đã nói, TeamViewer có chức năng chuyển các tập tin giữa hai máy tính, thao tác thực hiện như sau:

Bạn để ý thấy ở bản TeamViewer 4 phía trên của khung hình hiển thị màn hình máy bị điều khiển có một thanh công cụ. Để chuyển các tập tin, bạn bấm vào nút File transfer, một cửa sổ sẽ hiện ra như hình minh hoạ. Trong hình này thì phụ thuộc vào tốc độ Internet mà các phân vùng, thư mục ở cọc bên phải sẽ hiển thị chậm hơm một chút nên bạn cần lưu ý tránh cho rằng sự trao đổi tập tin không thành công.

Quá trình chuyển tập tin này có thể thực hiện theo cả hai chiều: Chiều từ máy điều khiển đến máy bị điều khiển và ngược lại. Bạn cần mở các thư mục ở phía nguồn, bấm vào đó rồi mở phần thư mục ở phía đích sự di chuyển tập tin. Để chuyển các tập tin, bạn chỉ cần chọn vào chúng và bấm vào nút có hình hai mũi tên lồng vào nhau (được khoanh tròn ở hình) theo hướng cần chuyển của chúng.

Trong khung thao tác còn có các nút lệnh khác như: Làm tươi trang, Xoá, Tạo thư mục mới....(như hình).

Trong quá trình truyền các tập tin giữa hai máy, một cửa sổ tại máy bị điều khiển sẽ xuất hiện về trạng thái trên máy tính bị điều khiển. Có lẽ sự xuất hiện này nhằm giúp chủ nhân của chiếc máy tính bị điều khiển biết được có các tập tin nào được sao chép tới hoặc được copy đi.

Kết hợp với thông tin về các quá trình thực hiện trên TeamViewer được ghi lại trên các tập tin log thì có lẽ rằng máy tính được điều khiển sẽ biết được mình được điều khiển từ những ID nào, trong thời gian nào và trong bao nhiêu phút....Như vậy thì TeamViewer rất công khai mọi sự điều khiển, truy cập vào máy tính từ xa, do đó hạn chế những sự truy cập không mong muốn hoặc sử dụng vào mục đích không trong sáng (tuy nhiên đòi hỏi người sử dụng không quá còn non nớt trong sử dụng phần mềm và máy tính để hiểu được những thông tin được ghi lại trong tập tin log này).

Nhận biết thời điểm máy tính mình bị điều khiển

Nếu bạn dễ dàng điều khiển một máy tính khác thì cũng có lúc bạn sẽ đặt ra câu hỏi rằng khi nào máy tính của mình bị điều khiển nếu như đã cài đặt TeamViewer? Một trường hợp khác: Nếu như bạn nhìn thấy phần mềm TeamViewer đã được cài đặt trong máy tính của bạn, nó cũng đã chạy ở trong hệ thống (thông qua biểu tượng của nó đã xuất hiện trong khay đồng hồ) thì có thể nào biết được rằng lúc đó có ai đang điều khiển máy tính của bạn hay không? Có ai đang xem màn hình của bạn đang hiển thị những gì mà lẽ ra chỉ mình bạn nhìn thấy hay không (trong trường hợp người điều khiển từ xa chỉ có ý muốn xem bạn làm gì mà không điều khiển thì sẽ khó phát hiện sự di chuyển chuột trên màn hình). Những trường hợp này không phải là không có lý do để lo lắng, bởi vì có thể một người nào đó muốn quan tâm hơn đến việc bạn đang làm gì thì cũng nên phải biết điều đó.

Để biết được TeamViewer đang chạy có đang được một máy tính nào đó điều khiển hay không, bạn hãy xem hình dưới đây:

Khi mà TeamViewer được một máy tính khác ở xa điều khiển, trong những giai đoạn thiết lập kết nối và điều khiển ban đầu nó sẽ hiển thị một bảng thông báo ở phía trên của khay đồng hồ. Quá trình này có thể diễn ra trong một thời gian ngắn, sau đó bảng sẽ thu lại xuống phía mép của Taskbar (hình trên, bên phải). Để xem máy tính mình có đang bị điều khiển hay không, bạn chỉ cần nhìn vào phần khay đồng hồ này.

Dấu hiệu trên cho bạn biết được thời điểm nào máy tính bạn bị điều khiển, do đó TeamViewer sẽ dùng cho mục đích công khai, tránh được hiện tượng cài đặt trên các máy tính của những người ít hiểu biết về tin học để giám sát màn hình của họ mà họ không hề hay biết. Nếu bạn mời một sự hỗ trợ từ xa thì bạn cũng căn cứ vào các dấu hiệu trên để biết được một phiên kết nối đã kết thúc hay chưa để có thể tiếp tục làm công việc của mình trên máy tính mà không e ngại rằng người nào đó đang nhòm ngó bạn. Để đảm bảo hơn, bạn nên tắt hẳn TeamViewer đi bằng cách chuột phải vào biểu tượng TeamViewer và chọn Exit.

TeamViewer Update

Cũng như các phần mềm khác thì bạn cũng nên thường xuyên kiểm tra các phiên bản mới của TeamViewer. Phiên bản mới của phần mềm thì thông thường sẽ hoạt động tốt hơn so với phiên bản cũ, hỗ trợ hệ điều hành mới hoặc sửa chữa các lỗi, sự cố xuất hiện, tăng cường tính bảo mật, hoặc làm tăng thêm tính tương thích....

Để kiểm tra xem bạn đã sử dụng phiên bản mới nhất hay chưa, bạn chỉ cần vào phần Help (như trong hình minh hoạ bên phải), click chuột trái vào phần "Check for new version". Nếu như phiên bản của bạn đang lỗi thời thì có thể một bảng thông báo như sau xuất hiện:

Trong bảng này TeamViewer thông báo rằng có một phiên bản mới (cụ thể như trong hình trên là phiên bản 4.0.5769 mới nhất) đang sẵn sàng, còn phiên bản được cài đặt trên máy tính hiện tại là 4.0.5671, và bạn có muốn cài đặt phiên bản mới hay không. Tất nhiên rằng tôi sẽ khuyên bạn nên nâng cấp lên phiên bản mới, khi này bạn chỉ việc bấm vào nút Yes để TeamViewer tự động tải về phiên bản mới và cài đặt. Sau khi cài đặt hoàn thành, bạn khởi động lại phần mềm TeamViewer để các phiên làm việc tiếp sau đó sẽ thực hiện trên phiên bản mới.

Còn nếu như bạn kiểm tra như trên, gặp thông báo "You version of TeamViewer is up-to-date..." thì có nghĩa rằng phiên bản hiện tại của bạn đã là mới nhất

CHÚ THÍCH

1^. TeamViewer (Beta) review, trên TechRada.

2^. Thông tin trên website của TeamViewer.

XEM THÊM

Hướng dẫn sử dụng Team Viewer cơ bản!, Hùng Cường, trên diễn đàn HauOnline. Bạn xem thêm để có thể bổ sung thêm những gì còn thiếu nếu chưa có ở đây :). Lưu ý rằng ở phần này người viết đã sử dụng phiên bản trước đây của TeamViewer nên có thể hơi khác biệt đôi chút so với phiên bản TeamViewer 4 mà tôi đang trình bày ở đây.

TeamViewer, mục từ trên Wikipedia tiếng Anh.

TeamViewer Manual, hướng dẫn bằng tiếng Anh, tập tin PDF trên website của TeamViewer.

Trương Mạnh An (2009)

Thiết lập khổ giấy in trong máy in và ứng dụng

2009-02-20T20:13:00.002+07:00

Có thể nhiều người gặp tình trạng in một tài liệu nào đó ra máy in nhưng chúng lại hiển thị không giống như nhìn thấy trên màn hình soạn thảo. Cụ thể rằng trường hợp bạn nhìn thấy trong trình soạn thảo Microsoft Word là một trang nhưng khi in ra kết quả lại là hai trang, các trường hợp khác như một tập tài liệu khoảng 30 trang nhưng khi in lại thành 32, 33 trang - trong đó có nhiều hình minh hoạ, bảng biểu bị dời sang trang sau gây ra một bố cục không đẹp. Nguyên nhân sự lộn xộn trên là do sự thiết đặt mặc định của trình soạn thảo văn bản và máy in, trong bài này tôi xin hướng dẫn cách khắc phục điều đó.

Khổ giấy in theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ tính theo inch

Khổ giấy theo tiêu chuẩn quốc tế (ISO) tính theo mm và có khác biệt đối với kích cỡ theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ

Xuất phát do trong thời gian trước đây tôi cần in một loạt các quy trình quản lý chất lượng (ISO-9001:2000) cho phòng. Trong quá trình in tôi nhận thấy có hiện tượng di chuyển trang lộn xộn như trên không những ở máy tính và máy in của tôi mà hàng loạt máy khác. Do như vậy nên các văn bản, tài liệu in ra không đúng như thiết lập theo quy định của công ty (ví dụ lề trái 3,5 cm, phải 2 cm...)

HIỆN TƯỢNG

Như phần trên tôi đã nêu thêm một số hiện tượng cụ thể để bạn hiểu thêm tôi lại nêu ra một số thắc mắc mà các bạn đã gặp phải trên Internet như sau:

Một bạn viết: "Các bác ạh. Em có máy in HP Laser 1150, cứ in Word hoặc Exel là lề dưới cứ rộng thênh thang, cho dù em vào Page Setup cho lề dưới còn bé hơn lề trên mà khi in ra giấy lại rộng hơn"^[1]

Bạn có thể thấy rằng lề rộng là một sự lãng phí giấy in, một mặt khác thì chúng nhìn không cân xứng đối với văn bản: Các chữ được soạn thảo giả sử trên cỡ 14 thì ra máy in lại như cỡ 13. Phiền toái hơn là nếu như bạn đã cố điều chỉnh văn bản để chữ ký của người duyệt văn bản ở cuối trang thì nó lại nhảy sang trang thứ hai.

Đối với các văn bản dài (giả sử như một đồ án tốt nghiệp, các luận văn, báo cáo khoa học....) thường trong đó có thể chứa các hình minh hoạ hoặc bảng biểu. Nếu như sự thiết đặt bố cục đã được sắp xếp sao cho hợp lý nhất (ví dụ như một bảng nhỏ chỉ chiếm trong một trang mà không ở tình trạng cuối trang trước lan sang đầu trang sau, các hình ảnh được đưa vào vị trí còn trống...) thì khi in có thể bị nhảy sang các vị trí không được đẹp, thiếu thẩm mỹ.

Không chỉ đối với Word mà cả đối với bảng tính Excel cũng cần phải thiết lập đối với định dạng giấy bởi chúng sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến kết quả khi in ra.

Quả thực là trên 3/4 số máy tính mà tôi gặp đều không được thiết lập đúng kích thước cỡ giấy và máy in, có lẽ rằng một phần do chưa chú ý đến chúng để tìm cách khắc phục, một phần khác người nào cài đặt hệ điều hành cùng các ứng dụng khác cho máy tính đã quên mất thực hiện việc thiết lập này. Do vậy tôi đề nghị bạn kiểm tra lại thiết đặt này trong máy tính của mình, nếu thấy chưa có sự thay đổi kích thước giấy in thì hãy điều chỉnh ngay.

NGUYÊN NHÂN

Hai nguyên nhân gây ra bản in không được như ý muốn như trên là do phần mềm và các trình điều khiển của máy in được lấy theo khổ giấy theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ (xem hình minh hoạ bên và so sánh kích thước tiêu chuẩn của các khổ giấy khác nhau). Ở Microsoft Word sau khi bạn cài đặt thì mặc định một văn bản (Word) hoặc một bảng tính (Excel) sẽ được mặc định đặt là khổ giấy Letter theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ.

Bạn có thể nhìn vào hình bên để thấy hai chuẩn về khổ giấy đang được sử dụng nhiều hiên nay: Đối với tiêu chuẩn Bắc Mỹ (mà bao gồm chính là Hoa Kỳ và Canada) họ phân chia ra thành các cỡ giấy: A, B, C, D, E với đơn vị kích thước được tính theo inch (ký hiệu là ", mỗi inch bằng 25,4 mm, màn hình máy tính hoặc TV đều tính theo kích thước này - nó là kích thước đường chéo của màn hình) . Đối với tiêu chuẩn ISO được châu Âu và các nước khác (tất nhiên là bao gồm cả Việt Nam rồi) sử dụng lại tính theo kích cỡ từ A8 cho đến A0 (hình dưới).

Hai cỡ giấy thường được sử dụng phổ thông nhất trong hai tiêu chuẩn trên là khổ A4 theo chuẩn ISO và khổ Letter theo chuẩn Bắc Mỹ. Vì sự thông dụng nên các máy in thường lấy mặc định là tiêu chuẩn này (và tối thiểu cũng phải in được cỡ giấy này tính theo chiều rộng của mỗi chuẩn, tôi chưa thấy loại máy in được dùng trong văn phòng nào mà chỉ in được kích thước cỡ giấy nhỏ hơn chúng).

Có một lý do nào đó khiến cho các máy in và bộ phần mềm soạn thảo văn bản MS Word được bán ở Việt Nam đều lấy theo chuẩn Bắc Mỹ khiến cho mọi thiết đặt mặc định của khổ giấy cho chúng là khổ Letter. Hai kích cỡ mặc định này lại không giống nhau (khổ Letter hẹp và dài hơn so với khổ A4) nên chúng mới gây ra hiện tượng các bản in giấy hiển thị sai so với những gì nhìn thấy trong cửa sổ soạn thảo văn bản mà bạn nhìn thấy.

KHẮC PHỤC

Sau khi xác định được nguyên nhân gây ra sự lệch lạc của bản in ta có thể khắc phục, sửa chữa chúng. Dưới đây là hai chế độ cài đặt các tham số đối với phần mềm Microsoft và của các trình điều khiển của các hãng sản xuất phần cứng máy in.

Nếu như máy tính của bạn không được gắn máy in thì sao? Bạn có cần phải thiết lập lại chế độ soạn thảo theo đúng khổ A4 hay không? Có, bởi vì nếu như bạn đã soạn thảo một văn bản nào đó để có thể in ra thì cần phải thiết lập các phần có thể thiết lập được như ở dưới đây (còn lại phần thiết lập đối với máy in có thể không cần thiết, nhưng với việc cài đặt máy in ảo thì vẫn nên thiết lập đối với chúng).

Thiết lập trong cỡ giấy trong phần mềm Microsoft Word

Trước hết bạn cần thiết lập về chế độ giấy in phù hợp đối với loại giấy sử dụng cho máy in của bạn. Ở đây thì tôi nghĩ rằng phần lớn người sử dụng máy in đọc bài này sẽ sử dụng loại giấy A4 ở Việt Nam nên có hướng dẫn thay đổi như phần dưới dây (còn nếu bạn đang ở Hoa Kỳ, sử dụng loại giấy khổ Letter thì đừng thay đổi gì cả ^^).

Để thiết lập khổ giấy A4 và các liên quan đến trang soạn thảo bạn vào mục Page Setup. Để vào mục này chỉ cần vào phần File trên thanh công cụ, một menu thả xuống bạn sẽ thấy phần Page Setup. Nếu như không nhìn thấy phần này ở Microsoft Word (trong bộ Office 2003 trở lại) thì có thể phần này ít được sử dụng nên đã được tự động thu ẩn đi, lúc này bạn chỉ cần giữ chuột tại nguyên vị trí đó và chờ trong chốc lát để menu hiển thị hết cho toàn bộ các mục.

Để vào mục thiết đặt trang soạn thảo Page Setup, bạn chỉ cần vào phần File, sau đó chọn Page Setup..	Hình trên là phần thiết đặt lề, hình dưới là phần thiết đặt cỡ giấy.

Trong Page Setup, phần đầu tiên là Margins, bạn sẽ nhìn thấy phần thiết lập lề của trang. Phần này thiết đặt lề trang để các dòng chữ và nội dung được giới hạn lại theo thiết lập này. Phần này bạn có thể quay trở lại sau bởi bây giờ điều quan tâm hơn là cần thiết lập kích cỡ giấy mặc định để in là A4.

Để vào phần thiết lập kích cỡ trang giấy, bạn bấm vào tab có ghi Paper ở phía trên. Trong tab Paper bạn có thể dễ dàng nhìn thấy mục Paper size đang được lựa chọn là khổ giấy nào. Nếu như sau khi cài đặt hệ thống, người ta không thiết lập lại cho bạn là khổ giấy A4 thì nó vẫn nguyên là Letter theo mặc định của bộ phần mềm Microsoft Office.

Bạn dễ dàng thay đổi thiết lập này bằng cách bấm vào nút thả xuống ở bên cạnh sau đó chọn khổ giấy A4. Sau đó bạn quay lại tab Margins để điều chỉnh lại đôi chút về các kích thước của các lề (trên, dưới, trái, phải) rồi bấm vào nút Default để cho mọi văn bản mới được khởi tạo sau này cũng được giữ nguyên thiết đặt này.

Lưu ý rằng thiết đặt mới này không ảnh hưởng đối với các văn bản đã được soạn thảo trước đó theo khổ giấy Letter bởi vì chúng chỉ có hiệu lực đối với các tập tin document (*.doc) hiện hành và trở về sau này (nếu bấm vào nút Default) mà thôi. Như vậy gặp các văn bản cũ mà bạn mở lại thì bạn cũng cần làm như trên để định dạng lại khổ giấy.

Sau khi định dạng khổ giấy như vậy thì các trình bày bên trong văn bản của bạn sẽ thay đổi. Tuỳ thuộc vào nội dung (dài hay ngắn, có nhiều bảng và hình ảnh hay không) và cách trình bày trước đây mà mức độ thay đổi sẽ như thế nào. Thông thường tôi nghĩ rằng số trang văn bản sẽ dài ra và bạn cần điều chỉnh lại chúng đôi chút để bố cục của văn bản được hợp lý hơn.

Như vậy là bạn đã thiết lập xong phần cỡ giấy in trong Microsoft Word, tuy nhiên điều này vẫn chưa giúp cho bạn có thể in ra đúng như những gì đã nhìn thấy, bởi vì còn lại một phần thiết lập nữa trong máy in mà bạn cũng cần thực hiện tiếp như phần dưới đây.

Lưu ý: Trong phần minh hoạ về tab Margins đơn vị tính cho các lề mặc định được tín theo inch, tuy nhiên trong hình minh hoạ này đang hiển thị là cm. Bạn có thể điều chỉnh đơn vị đo kích thước sang hệ mét quen thuộc bằng cách: Vào mục Tools, Options, ở tab General phần Measurement Units bạn đổi từ Inches sang Centimeter hoặc Milimeters để sử dụng theo hệ đơn vị Mét quen thuộc hơn đối với bạn.

Thiết lập trong cỡ giấy trong máy in

Nếu như ở trên bạn đã thiết lập khổ giấy A4 cho các hoạt động soạn thảo của mình thì có nghĩa rằng bạn đã nhìn thấy trong khung soạn thảo một khổ giấy có tỷ lệ đối với khổ giấy A4 thông dụng. Tuy nhiên đó không phải là điều mà bạn tin tưởng rằng máy in sẽ in ra như những gì bạn thấy bởi vì ở máy in vẫn còn thiết lập một khổ giấy riêng của chúng mà bộ Office (đến phiên bản 2003, còn 2007 vì tôi không dùng nên không rõ) không có cơ chế đồng bộ kích cỡ giấy đối với các máy in mà nó sử dụng.

Không những chỉ áp dụng cho Word, Excel mà cỡ giấy trong máy in còn ảnh hưởng đến các phần mềm khác có liên quan đến in ấn. Một trường hợp mà nhiều người làm việc văn phòng thường gặp phải là khi họ sử dụng các loại phần mềm kế toán, quản lý nhân sự, lập dự toán,...(các phần mềm nội địa chuyên nghành) khi xuất bản in cũng có liên quan đến các thiết lập này.

Máy in thì luôn hoạt động đối với các khổ giấy phù hợp đối với nó. Bạn có thể biết rằng các máy in chỉ hoạt động trong giới hạn về kích thước của nó ngay từ ban đầu để tránh hiện tượng in tràn lề gây ra mực bám vào các phần không có giấy dẫn đến giảm chất lượng đối với bản in sau nó (với máy in laser) hoặc đâm vào các phần không có giấy (với máy in kim) hay như phun mực vào ống cuộn (đối với máy in phun)... Do đó máy in luôn phải có chế độ thiết lập khổ giấy cho bản in để phù hợp với loại giấy đang có sẵn trong khay máy in.

Để đến được phần máy in trong hệ thống của bạn hoặc thông qua sự chia sẻ máy in tại các máy tính khác (hoặc print server) ở Windows XP (hoặc các phiên bản Windows khác trước đó) bạn có thể bấm vào nút Start, đến phần Settings, mục Printers and Faxers và chọn vào máy in mà bạn muốn điều chỉnh (xem hình minh hoạ).

Trong phần trên bạn có thể thấy máy tính của bạn có chỉ duy nhất một máy in hoặc hai hay nhiều hơn là do phần này không chỉ liệt kê các máy in được nối với máy tính của bạn mà chúng còn được gắn trên các máy tính khác trong cùng mạng mà bạn có quyền ra lệnh in tại đó. Nếu bạn bối rối khi mà có quá nhiều máy in được hiển thị tại đây (do có thể chỉ cần bạn có lần kết nối với một máy tính khác trong mạng LAN thì cũng có thể máy in tại máy tính đó được tự động hiển thị tại phần này) thì hãy chú ý đến máy in mặc định của máy tính của bạn. Máy in mặc định được phân biệt bằng một dấu hình chữ V trong vòng đen như hình minh hoạ. Nếu bạn không rõ còn cần thiết in tại các máy khác hay không thì chỉ cần điều chỉnh tại máy in đó bởi vì mỗi lần bạn ra lệnh in, lệnh sẽ được gửi đến máy tính đó nếu không có lựa chọn chỉ định vào máy tính khác.

Và đến đây thì tôi không thể biết được rằng bạn đang dùng chiếc máy in có thương hiệu gì (HP, Canon...) và model của chúng là gì nên phần hướng dẫn dưới đây có thể không giống với những gì mà bạn sắp thực hiện, tuy nhiên tôi nghĩ rằng phần nhiều là bạn có thể tự suy luận ra cách thực hiện đối với chiếc máy in riêng mặc định của bạn.

Ở đây tôi đang có hai chiếc máy in thường sử dụng: Một chiếc HP Lj1200 vốn thông dụng trong thời điểm vài năm trước đây và một chiếc HP Lj 5200 có cỡ giấy tối đa A3. Xin hướng dẫn về cách thiết lập đối với hai chiếc máy này, còn lại đối với các loại máy khác có thể được cập nhận dần nếu tôi được tiếp xúc với các máy in khác (có lẽ chỉ cần một vài hình ảnh cách thiết lập là được).

Ở máy in HP Lj 1200 sau khi bấm vào phần tên của nó trong mục Printers and Faxers như đã nói ở trên, bạn sẽ thấy một cửa sổ chứa trạng thái in của máy này. Bạn vào mục Printer để chọn phần "Printing Preferences..." để mở ra trang về các thiết lập của máy in này. Ở trang này bạn tiếp tục bấm vào nút "Advanced..." để mở ra một cửa sổ lựa chọn mới "HP Laser Jet 1200 Series PLC Advanced Document Setting".

Ở đây bạn dễ dàng nhìn ra trong mục Paper/Output, phần Page Size đang được đặt cỡ giấy là Letter. Để thay đổi thành cỡ giấy A4 bạn chỉ cần lựa chọn lại bằng cách bấm vào lựa chọn A4 trong menu thả xuống. Sau đó bạn bấm OK vài lần (cho đến khi đóng hết các cửa sổ) để thiết đặt có hiệu lực.

Sau khi thiết đặt như vậy, máy in sẽ hoạt động với cỡ giấy A4 và đồng bộ với thiết đặt do phần mềm Microsoft Word đã được bạn thiết đặt như đã nói ở trên. Và đến đây bạn đã thực hiện xong hai sự thiết đặt để có thể có bản in đúng, chính xác khi sử dụng phần mềm MS Word của Microsoft.

Xin lưu ý rằng mặc dù cùng là máy in HP 1200 nhưng không phải là mọi phần thiết lập ở các máy tính khác nhau đối với loại máy này đều như nhau (phức tạp ghê). Đối với hình minh hoạ này tôi đã sử dụng bộ trình điều khiển (driver) mặc định của Windows XP mà chúng lại có giao diện khác đối với trình điều khiển của hãng sản xuất (kèm theo đĩa CD-ROM khi mua máy in hoặc trình điều khiển mới nhất được tải về từ website của hãng sản xuất).

Còn dưới đây là phần thiết đặt đối với một máy in khác - máy in HP Lj 5200. Bạn có thể thấy cách thức thiết lập khác hơn so với loại HP Lj 1200 đã trình bày ở trên.

Ở đây trong phần "Printing Preferences..." bạn sẽ thấy mục Page Size (cỡ giấy) lại nằm ở tab Printing Shortcut. Ở đây bạn cũng chọn khổ giấy A4 thay cho khổ giấy Letter được thiết lập mặc định. Bạn lại chỉ cần thực hiện

Đối với các loại máy in khác thì quá trình tìm vị trí để thay đổi cỡ giấy chắc cũng không phải là điều khó khăn đối với bạn. Hầu như chỉ quanh quẩn một số nút, liên kết ở các trang thiết đặt là bạn có thể tìm thấy nơi chứa Page size của máy in.

Thiết lập đối với Excel

Đối với bảng tính Excel trong bộ Microsoft Office cũng cần thiết lập lại cỡ giấy để có thể in ra đúng cách. Vẫn là trong phần Page Setup (bằng cách vào File -> Page Setup giống như ở Word) nhưng hộp thiết đặt này có vẻ hơi khác một chút (như hình minh hoạ).

Phần này bạn cũng tìm thấy một ô lựa chọn kích thước khổ giấy in, theo mặc định thì nó vẫn là khổ giấy Letter. Để thay đổi cỡ giấy thành A4 (hoặc các cỡ giấy khác phù hợp với máy in và nhu cầu xuất bảng tính của bạn như A3 chẳng hạn) thì có thể lựa chọn từ các cỡ có thể thả xuống như hình minh hoạ.

Bạn cũng biết rằng ở Word thì có thể chấp nhận không cần cài đặt máy in cho máy tính cài bộ Microsoft Office mà bạn vẫn có thể nhìn trước bản in (Print Preview) để có thể tự bố cục trang văn bản tài liệu được cho phù hợp, nhưng ở Excel thì không như vậy. Tính năng xem trước ở Print Preview của Excel sẽ bị vô hiệu hoá (nút này bị mờ đi) nếu như nó không nhận thấy hệ thống của bạn không được cài đặt máy in. Chính phiền toái này khiến cho nhiều người đã tìm ra một thủ thuật để xem được bản xem trước là cài đặt giả một máy in. Thật may là từ phiên bản Office 2003 trở đi tôi thấy Microsoft đã tự cài đặt một máy in theo dạng khác nên bản xem trước khi in ở Excel đã có thể hiển thị được. Và điều đó giúp bạn có thể làm việc với bảng tính Excel trên một máy tính không nối đến máy in nhưng vẫn in rất chính xác trên một máy in ở máy tính khác.

Một vài thiết đặt nữa mà tiện đây tôi muốn giới thiệu thêm đối với thiết đặt trong trang Page Setup của Excel sau đây sẽ giúp bạn có thể tinh chỉnh thêm cho bản in được hợp lý hơn trong các trường hợp có quá nhiều cột muốn thu hẹp phù hợp đối với trang in:

- Lựa chọn chiều in của giấy trong mục Orientation: Bạn có thể chọn kiểu đứng (Portrait) hoặc kiểu in nằm ngang (Landscape) cho phù hợp với chiều rộng. Nếu như có quá nhiều cột để chiều rộng khổ giấy không đầy đủ, bạn hãy chọn sang kiểu ngang.

- Nếu như số cột quá dài khiến cho bảng in ra không nằm gọn trong khổ giấy (kể cả chiều ngang), bạn có thể điều chỉnh lại kích thước của bản in nhỏ lại bằng cách thiết lập trong "Adjust to". Ở đây con số mặc định là 100%, có nghĩa là bản in sẽ in hoàn toàn theo thiết đặt (100% normal size). Bạn có thể co nhỏ lại bằng cách hạ thấp số % này xuống cho phù hợp. Khi hạ thấp xuống theo từng nấc, hãy thử bấm nút Print Preview để xem bản in đã phù hợp hay chưa.

- Cũng với lý do trên (làm phù hợp bản in), bạn có thể thiết đặt toàn bộ bản in nằm trong bao nhiêu trang in ra bằng thiết lập ở phần Fit to: .... page wide by ... tall. Bạn cũng nên bấm nút Print Preview để xem trước khi quết định lựa chọn.

LƯU Ý THÊM

- Việc thiết lập đối với máy in chỉ cần thực hiện một lần đối với mỗi máy in. Nếu cũng là máy in đó nhưng bạn cài đặt lại hệ điều hành hoặc cài đặt lại trình điều khiển máy in thì cũng phải thiết lập lại bởi các thiết lập đã quay trở lại khổ giấy mặc định. Nếu như máy tính có nhiều máy in (có thể là một máy in cục bộ - nối trực tiếp với máy tính đó và các máy in còn lại trong mạng nội bộ) thì cũng phải thiết lập khổ giấy cho lần lượt các máy in đó (nếu như muốn in trên máy in cần thiết lập lại).

- Một máy in được sử dụng chung trên mạng nội bộ thì mỗi người tự phải thiết lập khổ giấy in cho mình bởi trình điều khiển lúc đó được cài đặt riêng trên từng máy tính sử dụng máy in đó. Nhiều người có thể nghĩ rằng máy in được gắn trên máy nào thì chỉ cần máy tính đó thiết lập khổ giấy trở thành A4, còn lại các máy khác in thông qua máy tính kết nối trực tiếp đến máy in đó sẽ lấy theo thiết lập đó, nhưng thực tế đối với một mạng nội bộ (không có Print server) thì không đúng như vậy - mỗi người tự chọn khổ giấy cho mình.

- Đối với các tập tin Word hoặc Excel thì bạn có thể thiết lập cỡ giấy của bản in cho chúng tại máy tính soạn thảo (tức là máy tính không nhất thiết phải in ra từ đó) nhưng sau đó nếu như muốn in ra ở máy tính khác thì bạn vẫn tiếp tục phải thực hiện việc thiết lập lại cỡ giấy ở máy in đó. Nói một cách đơn giản hơn là nếu như bạn làm việc với các tập tin Word, Excel ở máy A, máy A cũng có máy in và bạn cũng đã thực hiện thiết lập cho cả Word, Excel lẫn trên máy in rồi nhưng sau đó bạn copy văn bản hay bảng tính đó đến máy B thì cũng phải thiết lập lại khổ giấy trên máy in ở máy B mới có thể cho bản in chuẩn xác.

CHÚ THÍCH

1^. Lỗi in lề dưới không đúng định dạng (thắc mắc trao đổi trên forum HocIT)

XEM THÊM

* Paper size, mục từ trên Wikipedia tiếng Anh: Bạn có thể tra cứu các loại khổ giấy theo tiêu chuẩn khác nhau thông qua các bảng ở mục từ này.

* Thiết lập trang in trong Word (trên Echip)

Trương Mạnh An (20/2/2009)

_________________________

GIẢI ĐÁP THẮC MẮC

Một bạn hỏi về cách thiết lập của máy in HP P2015 về khổ A4 như thế nào, tôi thì không sử dụng máy in này, nhưng để giải đáp thắc mắc của bạn đó, tôi đã tải trình điều khiển của máy in này về để cài đặt (giả) vào máy tính của mình. Phần dưới đây là cách thực hiện việc thiết lập lại khổ A4 cho máy in này:

Bạn sẽ thấy hình này:

Ở đây bạn chọn chuột phải vào nút Printer, trong menu thả xuống, bạn chọn Printing Preferences...

Và sau đó, không có khó khăn gì hơn nữa khi mà trong phần Printing Preferences có mục lựa chọn như hình dưới đây:

Sau khi chọn khổ giấy A4 thay cho khổ Letter, bạn bấm OK là từ đây máy in đã được thiết lập chạy ở khổ giấy A4, chỉ còn chỉnh lại trong Word hoặc các phần mềm soạn thảo văn bản khác của bạn (như hướng dẫn ở trên) nữa là hoàn tất.

Trương Mạnh An