Dùng Yahoo! Mail với Microsoft Outlook ?!

Hôm trước trong một entry về Microsoft Outlook thì mình viết rằng có thể dùng Yahoo! Mail với Microsoft Outlook (hoặc với Outlook Express được cài sẵn với một số phiên bản Windows). Hôm nay nhân nhận được một email hỏi về điều này nên thay vì trả lời mail, mình viết luôn vài dòng về vấn đề này.

Trả lời câu hỏi Yahoo! Mail có hỗ trợ POP miễn phí (hay nói một cách khác là hỗ trợ các phần mềm quản lý email tại máy cá nhân của người sử dụng như Microsoft Outlook, Outlook Express, Thunderbird… một cách nhanh hơn) hay không, mình thấy rằng Yahoo! Mail tại từng quốc gia khác nhau thì sẽ được phép sử dụng POP miễn phí hoặc không. Đối với phiên bản trả phí thì chắc chắn rằng bạn sẽ luôn luôn được hỗ trợ POP.

Vậy đối với địa phương nào thì được sử dụng POP với Yahoo! Mail miễn phí? Trước đây mình biết là có Yahoo! Mail tại Anh (với đuôi email dạng abcdef @ yahoo.co.uk) và sử dụng một tài khoản này cho thuận tiện, sau đó mình lại được biết bản Yahoo! Mail tại Úc cũng vậy.

Nếu bạn đang sử dụng Yahoo! Mail tại Mỹ hay bản ở Việt Nam thì sao?, chắc chắn là đến thời điểm năm 2010 bạn sẽ không truy cập được bằng POP nếu không trả phí. Có một điều đáng quan tâm là: với các địa chỉ email đã tồn tại như vậy rồi thì có thể “đổi” sang các địa phương khác như Úc để có thể truy cập POP miễn phí hay không? Mình đã thử tìm mọi cách thay đổi điều này – nhưng cho dù việc chuyển địa phương thành công thì vẫn không truy cập được POP một cách miễn phí. Vậy chỉ còn cách lập một tài khoản email mới với khai báo tại Úc thì mới có thể truy cập được POP miễn phí mà thôi, nhưng đã lập tài khoản mới để thông báo cho bạn bè/đối tác của mình việc thay đổi địa chỉ email thì mình khuyên rằng nên sử dụng Gmail của Google với nhiều ưu điểm nổi trội hơn Yahoo! Mail.

Để đăng ký tài khoản email tại Úc, bạn truy cập vào trang Yahoo!7 có địa chỉ tại http://au.yahoo.com/ , ở đây bạn sẽ thấy có dòng Sign in và bấm vào đó, sau đó thực hiện các cách thức đăng ký thông thường. Trong trường hợp bạn vào liên kết Yahoo!7 nhưng lại bị tự động chuyển về các trang Yahoo khác (như Mỹ hay Việt Nam…) thì rất có thể trước đó bạn đã đăng nhập vào các tài khoản khác ngoài Yahoo!7, bạn cần thoát" khỏi các tài khoản cũ và xoá hết các cookie đi và vào lại từ đầu. Nếu bạn truy cập đúng, trang Yahoo!7 có hình như sau:

 

Tại phần đăng ký (sign in) của Yahoo!7 bạn có thể lựa chọn dạng domain của hộp thư của mình là yahoo.com.au, y7mail.com, yahoo.com, ymail.com, rocketmail.com (xem hình dưới). Việc cho phép đăng ký domain dạng @yahoo.com là một lợi thế khá tốt so với việc đăng ký ở một số Yahoo địa phương khác.

Bây giờ coi như xong phần đăng ký, vậy để thiết lập Microsoft Outlook có thể gửi và nhận email (mà không cần vào web) thì làm thế nào. Xin đọc lại một số đoạn trong bài trước bởi chỉ cần thay đổi lại một vài thông số là bạn có thể sử dụng Yahoo!7 với Microsoft Outlook.

Trong phần Email Accounts, phần Server Infomation của Y!7 Mail thì địa chỉ POP3 là: pop.mail.yahoo.com.au, SMTP bạn điền: smtp.mail.yahoo.com.au như hình minh hoạ (lưu ý rằng địa chỉ này dành cho Yahoo!7 Mail, còn các địa phương khác thì bạn thử thay đổi lại phần đuôi, chẳng hạn tại UK thì thay au bằng uk). Trong phần “More Settings”, bạn cũng phải thiết đặt các thông số các cổng là 995, 465 và SSL (như hình).

Lưu ý rằng do đặt server tại Úc nên nếu bạn ở Việt Nam thì việc check mail bị chậm hơn một chút (so với các tài khoản khác đang được thiết đặt trong Outlook của bạn - chẳng hạn mình thấy chậm hơn hẳn so với dùng POP miễn phí của Gmail), đôi khi có thời điểm không thể lấy mail từ server, phải chờ một vài phút sau và check lại mới được.

Trương Mạnh An

Yahoo!Messenger 10: Bỏ quảng cáo

Ngày xưa mình cài đặt phần mềm Symantec Client Security (v10.1.9000.9) thì có thiết đặt loại bỏ tất cả các quảng cáo hiển thị trong trình duyệt, do đó mà khi dùng Yahoo! Messenger không thấy hiển thị các quảng cáo rối mắt. Hôm nay cảm thấy nhức mắt vì quảng cáo nhấp nháy trên Yahoo! Messenger nên muốn tìm cách loại bỏ nó đi. Cái lại phần mềm bảo mật cũ thì không được vì bản hiện tại tốt hơn, đành tìm trên Google xem có cách nào thực hiện lại điều này. Kết quả tìm kiếm của Google đã cho ra một số cách mà không cần thay đổi phần mềm bảo mật đang cài, cũng không cần cài đặt các phần mềm khác, cách mà mình lựa chọn như trình bày dưới đây.

Cách thức này là sửa file host của Windows, thực hiện được trên Windows XP, còn lại với Windows Vista và Windows 7 thì mình chưa thử thực hiện nên chưa rõ nó có tương thích hay không

Bước 1: Mở file hosts của Windows

Tìm file hosts của Windows bằng cách: Mở Windows Explorer, vào thư mục cài đặt Windows (thông thường ở phân vùng C của máy tính), thư mục chứa file hosts này thông thường sẽ có đường dẫn:

C:\Windows\System32\drivers\etc

(có thể copy đường dẫn trên và dán vào Windows Explorer cũng được)

Tại thư mục này, bạn sẽ thấy có khoảng 5 file, chỉ cần chú ý đến file tên là hosts (không có phần mở rộng). Chuột phải vào file này và chọn Open.

Bước 2: Sửa đổi file hosts của Windows

Bởi vì file hosts này không có phần mở rộng nên Windows không biết nó được mở với phần mềm nào cả, do đó một bảng thông báo sau sẽ xuất hiện. Bảng này hỏi bạn sử dụng các phần mềm/ứng dụng nào đã được cài đặt vào Windows để mở file đó.

File hosts của Windows chứa nội dung text là chủ yếu, do đó bạn chọn trong hộp trên để mở file này bằng Notepat. Sau khi chọn, bấm OK sẽ mở file này bằng Notepad (như hình dưới).

Phần lớn nội dung của file host là phần hướng dẫn, chỉ có một dòng duy nhất mà đằng trước nó không có dẫu # là có ý nghĩa, đó là dòng 127.0.0.1 localhost (nếu có thêm nhiều dòng nữa có nghĩa là file này trong Windows của bạn đã bị thay đổi, có thể thay đổi theo hướng tích cực hoặc có hại bởi virus).

Tuỳ theo phiên bản Yahoo! Messenger đang sử dụng mà bạn thêm một dòng text vào cuối cùng:

Nếu bạn sử dụng phiên bản Yahoo! Messenger tiếng Việt, bạn thêm dòng này:

127.0.0.1 vn.insider.msg.yahoo.com

Nếu là bản YM tiếng Anh, bạn thêm dòng này vào cuối

127.0.0.1 insider.msg.yahoo.com

Sau đó bấm Ctrl + S để ghi lại file hosts

File hosts của Windows có công dụng như một DNS (hệ thống phân giải tên miền) trên chính máy tính của bạn. Khi máy tính của bạn bắt đầu kết nối với một DNS trên Internet thì nó sẽ đọc file hosts trước để xem đã có sẵn chưa, nếu có sẵn nó không cần phải nhờ đến DNS khác. 127.0.0.1 là địa chỉ IP mặc định của máy tính hiện tại bạn đang sử dụng, nếu file hosts chỉ sang địa chỉ này thì nó sẽ không kết nối đi đâu cả :) Dòng 127.0.0.1 vn.insider.msg.yahoo.com có ý nghĩa: Nếu như YM của bạn (hoặc bất kỳ ứng dụng nào) kết nối đến địa chỉ vn.insider.msg.yahoo.com thì nó sẽ … không kết nối đi đâu cả, mà chỉ ở lại trên máy tính của bạn. Địa chỉ trên là địa chỉ mà YM tải phần quảng cáo xuống, như vậy quảng cáo sẽ không tải được, và sẽ không hiển thị quảng cáo. Do đặc tính này của file hosts nên một số virus đã sửa đổi nội dung của file này để máy tính của bạn không thể kết nối với máy chủ của các hãng viết phần mềm diệt virus, do đó các phần mềm diệt virus trên máy tính của bạn sẽ không cập nhật được các mẫu virus mới nhất. Cũng nhờ đặc tính này của file host mà đã có nhiều cách để tạo cache cho DNS hoặc các thủ thật khác…

Được rồi, bây giờ bạn thử tắt Yahoo! Messenger (nếu đang sử dụng nó) rồi bật lại phần mềm này, có thể phần quảng cáo phía dưới của Yahoo! Messenger sẽ không còn nữa.

Ngoài cách trên, khi tìm trên Google mình còn thấy có một phần mềm nhỏ chuyên dùng cho việc loại bỏ các quảng cáo trên Yahoo! Messenger, đó là Ad Banner Remover Plus (như bài hướng dẫn sử dụng phần mềm này tại đây). Có lẽ phần mềm này triệt tiêu quảng cáo tốt hơn nhưng mỗi khi có một phiên bản của YM mới thì lại phải cài đặt một phiên bản Ad Banner Remover Plus tương thích cho bản YM đó (mình đã thử tải bản Ad Banner Remover Plus như ở bài hướng dẫn kể trên nhưng nó không hỗ trợ phiên bản YM 10.0.0.1258 hiện tại nên không dùng được, sau đó tìm ra một bản mới hơn hỗ trợ bản này thì muốn tải nó lại phải đăng ký nên đã bỏ qua ^^).

Trương Mạnh An (04/2010)

_______________________________________

Phần dưới đây là nội dung mà mình tìm được qua Google, chép lại ra đây để bạn tham khảo hoặc thực hiện theo cách còn lại (cách 3).

Tuy phần dưới đây có 3 cách nhưng bạn không nên thực hiện theo cách 1 (phần chữ bị gạch đi, mà mình cũng bỏ các link ở trong đó) bởi chúng có nguy cơ chứa mã độc hoặc làm YM hoạt động không ổn định bởi file bị sửa chữa.

Cách 3 tuy được giới thiệu là hiệu quả hơn nhưng nó chứa nhiều rủi ro nếu như bạn không hiểu mình đang làm gì hoặc tác hại của nó (ví dụ việc chuyển định dạng từ FAT sang NTFS, xoá url có thể không vào room được…).

Cách 1: Gỡ bỏ hoàn toàn quảng cáo trên Yahoo Messenger 10 (Patch) Tải bộ cài đặt Yahoo Messenger 10 offline install tại: Yahoo Messenger 10 Beta Download và tiến hành cài đặt Yahoo Messenger 10 Beta Tải file này về: Patch Yahoo Messenger 10.exe Copy file vừa tải được vào C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\ đè vào file gốc (Nhớ Backup file gốc trước khi copy đè đề fòng trường hợp cần restore lại) Xong xuôi rồi, vào lại chat thử xem còn hiện quảng cáo không nhé Lưu ý: Vì thay đổi file gốc nên có thể Yahoo sẽ thông báo phiên bản cũ cần nâng cấp Cách 2: đơn giản và hiệu quả để loại bỏ quảng cáo của Yahoo Messenger mọi phiên bản (cả 9x, 10x) Ưu điểm: 1. Không cần sửa registry: sửa registry luôn phải chạy theo phiên bản YM mới Click the image to open in full size. 2. Không cần file patch (có thể có virus, trojan...) 3. Chỉ cần Notepad Nguyên tắc: Chặn server quảng cáo của Yahoo (cái này Yahoo không thể thay đổi liên tục được Click the image to open in full size.) Hướng dẫn: 1. Dùng Notepad. 2. Mở file sau: C:\Windows\system32\drivers\etc\hosts 3. Thêm dòng sau vào cuối file: 127.0.0.1 insider.msg.yahoo.com #chan server quang cao yahoo 4. Save lại, restart YM nếu đang bật -> đã xong \^^/ Cách 3 (Hiệu quả hơn) Yahoo! Messenger 9 lấy các link quảng cáo từ file cache\urls.xml trong thư mục cài đặt. Vì vậy muốn vô hiệu hoá các đoạn quảng cáo, bạn chỉ cần xoá trắng file này, sau đó đặt thuộc tính sao cho chương trình không thể thay đổi được nội dung của nó. Các bước thực hiện như sau: - Đầu tiên hãy tắt hẳn chương trình bằng cách click phải vào biểu tượng của YM trên Task Bar, chọn Exit. - Giả sử thư mục cài đặt của Yahoo! Messenger nằm trong ổ C, hãy vào C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\cache > click chuột phải vào file urls.xml > Open With, chọn Notepad, sau đó xoá trắng toàn bộ file này và đóng lại. Khuyên: Dòng nào có chữ ad thì xóa đi. Mấy dòng kia nên giữ lại - Tiếp theo hãy khoá file urls.xml đã được xoá nội dung. Để làm điều này ổ C cần phải ở định dạng NTFS. Nếu ổ C đang ở định dạng FAT, hãy ấn tổ hợp Windows + R > gõ vào cmd > Enter để mở Command Line rồi nhập lệnh convert C: /fs:ntfs để chuyển định dạng ổ C sang NTFS. Di chuyển vào thư mục cache bằng dòng lệnh cd C:\Program Files\Yahoo!\Messenger\cache, sau đó nhập lệnh cacls urls.xml /D Everyone để khoá file urls.xml. Chương trình sẽ hỏi lại xem bạn có chắc chắn muốn khoá file urls.xml không, gõ y và Enter để xác nhận. Sau khi thực hiện các bước trên, mở lại Yahoo! Messenger sẽ thấy quảng cáo biến mất.

____________________

Có thể bạn nên xem thêm những bài liên quan đến Yahoo! Messenger:

• Mời xem webcam trên YM 10
• Download bản Yahoo! Messenger cài đặt offline

Mời xem webcam trên YM 10

Yahoo! Messenger 10 có nhiều cải tiến so với phiên bản 9 trước đó đáng để bạn nên tải về dùng, tuy nhiên có một số thay đổi trong giao diện khiến cho người sử dụng phải loay hoay tìm kiếm.

Thực tế là trong những lần sử dụng Yahoo! Messenger 10 đầu tiên, tôi đã bối rối khi không sử dụng được chức năng “Mời xem webcam” (để cho người cùng hội thoại xem webcam của mình) bởi khi bấm vào hình webcam thì không thực hiện được. Lần mò một hồi mới tìm ra tính năng này. Hôm nay nhân việc sử dụng lại tính năng webcam trên Yahoo! Messenger (cũng với một người sử dụng phiên bản cũ) thì tôi muốn viết nhanh vài dòng về cách thức này để có thể một lúc nào đó giúp đỡ bạn bè mình được tiện hơn (thông qua một linh đến blog này ^^).

Để thực hiện chia sẻ webcam (mà không sử dụng tính năng ‘Gọi video’), tại khung hội thoại, vào phần ‘Thao tác’, chọn ‘Thao tác khác’ rồi chọn ‘Mời xem webcam’ như hình minh hoạ dưới:

Còn một cách khác để mời người khác xem webcam của mình: Trong phần ‘Danh bạ’, bấm chuột phải vào địa chỉ mà mình muốn mời xem webcam, chọn ‘Thao tác khác’ và tiếp tục chọn ‘Mời xem webcam’ như hình minh hoạ dưới đây:

 

Có lẽ rằng Yahoo không khuyến khích người sử dụng Yahoo! Messenger dùng chức năng chia sẻ webcam như trước đây nữa, thay vào đó là sử dụng chức năng ‘Gọi video’ mới và có nhiều ưu điểm hơn nên đã dấu chức năng cũ đi như vậy.

(Chức năng ‘Gọi video’ của Yahoo! Messenger 10 có nhiều cải tiến tốt hơn so với tính năng chia sẻ webcam của các phiên bản YM trước đây. Khi thực hiện chức năng này video đẹp, rõ và không giật, âm thanh hội thoại rõ ràng. Có lẽ thay vì truyền tải video từ các webcam thông qua máy chủ của Yahoo trước đây bằng cách kết nối trực tiếp giữa các máy tính với nhau nên chất lượng video được tốt hơn.

Khi một trong hai người không sử dụng bản Yahoo! Messenger 10 thì không thể thực hiện chức năng này nên chia sẻ webcam theo cách cũ)

Trương Mạnh An (03/2010)

Download bản Yahoo! Messenger cài đặt offline

Yahoo! Messenger là phần mềm nhắn tin tức thời được khá nhiều người sử dụng ở Việt Nam nên được coi là phần mềm thông dụng được cài đặt trên nhiều máy tính. Thông thường thì cách cài đặt phần mềm này là vào trang web của Yahoo! Messenger để tải về, tuy nhiên khi tải tại đây thì bạn chỉ tải về một tập tin dung lượng khoảng 500 Kb rồi quá trình cài đặt tiến hành khi máy tính kết nối Internet – tức là vừa cài vừa tải về.

Mặc dù rằng đã dùng Yahoo! Messenger thì phải kết nối với Internet nên việc cài đặt online cũng là một tất yếu, tuy nhiên có nhiều trường hợp mà bạn cần thiết cài đặt Yahoo! Messenger khi không có kết nối với Internet, chẳng hạn:

• Trong quá trình cài đặt Windows mới nhưng chưa thể kết nối với Internet;
• Quá trình cài đặt cho hàng loạt máy tính: Chỉ cần tải một lần rồi dùng file đó để cài cho các máy tính khác nhau (tất nhiên là không phải cách dùng ghost nhé, vì ghost thì không tốt cho các máy tính có cấu hình phần cưng khác nhau)
• Giảm thời gian trong quá trình cài đặt.
• Không muốn bị tự động cài đặt thêm các ứng dụng không cần thiết mà quá trình cài đặt online của Yahoo tự động thêm vào mà không hỏi ý kiến của người sử dụng (chẳng hạn Yahoo! Toolbar).

Bản cài đầy đủ của Yahoo! Messenger thường không được hiển thị một cách chính thức trên website của Yahoo, mặc dù vậy thì bằng một cách nào đó vẫn có thể biết được địa chỉ liên kết của tập tin cài đặt Yahoo! Messenger trên máy chủ của Yahoo. Đường dẫn đó là:

http://download.yimg.com/ycs/msg/dl/msgr10/vn/ymsgr1000_1270_vn.exe

Đây là phiên bản Yahoo! Messenger bằng tiếng Việt, muốn dùng bản tiếng Anh, chỉ cần tay hai ký tự vn bằng us trong link trên, sẽ được:

http://download.yimg.com/ycs/msg/dl/msgr10/us/ymsgr1000_1270_us.exe

Những đường dẫn trên là các phiên bản mới nhất của Yahoo! Messenger cho đến thời điểm hiện tại, sau này có thể Yahoo sẽ cho ra các phiên bản Yahoo! Messenger mới hơn và cũng có thể tải được các phiên bản mới nhất đó bằng cách thay đổi các thông số trong đường link trên.

Để biết được phiên bản mới nhất của Yahoo! Messenger, bạn có thể sử dụng tính năng “Kiểm tra phiên bản cập nhật” của Yahoo! Messenger. Nếu không tìm được phần đó, bạn thử vào link này để xem các thông số của phiên bản mới nhất hiện có. Giả sử bạn đang dùng bản Yahoo! Messenger 10.0.0.1264 thì bản mới hơn sẽ là 10.0.0.1270, bạn lấy các thông số 1270 để thay vào link tải bản cài đặt offline (sau này con số 1270 bị thay đổi bằng số khác tương ứng với các phiên bản mới nhất thì bạn cũng làm như vậy để tải được bản mới nhất đó).

(Lưu ý là trong hình trên, nếu bạn bấm vào nút “Cập nhật ngay” thì bạn sẽ cập nhật Yahoo! Messenger theo phương thức cài đặt online như đã nói ở phần đầu).

Đây không phải là cách thức mới, nhiều nơi đã chia sẻ cách thức tải bản Yahoo! Messenger để cài đặt offline này, tôi chỉ bổ sung một chút thủ thuật để tải phiên bản mới nhất của nó mà thôi.

Trương Mạnh An (18/3/2010)

Lập thêm một blog ở Yahoo! 360Plus nhưng lỗi quá!

Do ở Việt Nam thường sử dụng Yahoo! Messenger nhiều hơn so với các IM khác nên ngoài tạo một blog ở Blogspot mình làm thêm một cái ở Yahoo! 360Plus cho dễ tạo liên kết từ YM. Ngay sau khi tạo một blog, mình cảm thấy đúng như nhiều người đã phàn nàn: Yahoo! 360Plus có nhiều lỗi, chạy chậm và sử dụng phức tạp hơn nhiều so với các nền tảng khác (như WordPress, Blogspot…)

- Trong quá trình thiết đặt, tinh chỉnh themes: Gặp lỗi không thực hiện được.

- RSS của các blog ở đây thì hiển thị chữ liên tục mà không xuống dòng, điều này khiến cho người theo dõi rất khó đọc trên các trình quản lý RSS như Google Reader chẳng hạn.

- Viết một entry, gửi lên blog thì xuất hiện thông báo rằng “Đang xử lý”, chờ mãi mà cái thông báo này không biến mất…đến lúc không chờ được nữa, tắt đi, mở lại Y360 thì lại thấy entry đã viết nằm trên đó rồi. (Mình gặp điều này mới lý giải được việc tại sao một số blog lại xuất hiện nhiều entry có nội dung giống nhau trên Google Reader).

Thảo nào Yahoo! 360Plus vẫn lẹt đẹt mãi mà không phát triển được bằng một phần của Yahoo! 360 ngày xưa!

Làm quen với Wikipedia tiếng Việt và tri thức mở

Wikipedia là một bộ từ điển bách khoa toàn thư mở mà trong đó cho phép mọi người có thể cùng tham gia biên soạn, chỉnh sửa nó theo nguyên tắc dựa trên những gì đã công bố và sự đồng thuận của mọi người. Bạn là người tham khảo, tra cứu và cũng chính là người có thể biên tập chỉnh sửa, bảo vệ và quản lý nó nhằm đảm bảo cho tri thức được đúng đắn hơn. Mặc dù thì tôi hiện nay ít còn thời gian viết cho Wikipeidia và cũng có một vài suy nghĩ khác so với trước, nhưng qua quá trình làm quen, viết, chỉnh sửa với Wikipedia đã có chút kinh nghiệm để chia sẻ với mọi người.

Trong bài này, do quen thuộc vào có một thời gian đã tham gia Wikipedia tiếng Việt nên tôi chỉ nói về nó. Những nhận xét, tình trạng trong bài đều chỉ nói về Wikipedia tiếng Việt. Xin lưu ý rằng Wikipedia tiếng Việt không phải là một đại diện có thể nói chung đến Wikipedia các phiên bản ngôn ngữ khác, do đó những gì tôi viết ở đây không có nghĩa là tôi đã gặp chúng ở Wikipedia tiếng Anh hay các ngôn ngữ khác.

Trước hết thì Wikipedia là gì?

Bởi vì trên Wikipedia đã có những phần giới thiệu về nó nên tôi nghĩ rằng không phải viết nhiều tại phần này. Bạn hãy thử đọc phần Sách hướng dẫn này để hiểu về Wikipedia là gì. Nó như một lời giới thiệu và được viết khá lâu trước đây mà tôi nghĩ là tạm để bạn hiểu được đôi chút. Còn lại để hiểu thêm về chúng thì bạn có thể đọc những phần ở dưới đây và chính thực tế trải nghiệm của bạn đối với nó.

Hãy luôn nhớ Wikipedia không có những người điều hành, không có một nhóm người kiểm duyệt, không ai được trả lương khi viết hoặc làm bất kỳ điều gì cho nó, do đó nó là sự tự do phát triển theo cách mà các thành viên đang và sẽ làm - trong đó có thể có cả bạn.

LÝ DO ĐỂ LÀM QUEN VỚI WIKIPEDIA

Tại sao nên làm quen với Wikipedia?

Hiểu được Wikipedia là giúp cho bạn có thể mở mang được kiến thức từ nó một cách đúng đắn, biết nhận thức, phân biệt được tri thức đúng và sai, hiểu được sự biên tập là như thế nào và từ đó bạn sẽ thấy mình có một tầm nhìn khác hơn so với trước. Nếu bạn là người tiếp thu nhanh thì chỉ sau một thời gian bạn sẽ có những tiến bộ khá lớn trong tầm nhận thức của mình về tri thức.

Có thể bạn sẽ thấy khó hiểu những điều nói trên? Tôi sẽ trình bày lý do của tôi để nói những điều đó theo những suy nghĩ của tôi.

Sự mở mang kiến thức là điều chắc là không cần nói nhiều khi bạn biết đến Wikipedia: Nếu bạn là người ham học hỏi, bạn có thể bị chìm đắm trong Wikipedia bởi các mục từ và sự liên kết đến các mục từ khác liên quan nếu bạn chưa hiểu được về nó, do đó kiến thức sẽ được bạn tiếp nhận, biến thành kiến thức của bạn để phục vụ cho công việc cũng như nâng cao tầm hiểu biết. Cũng như việc học tập, nếu bạn thấy hứng thú một môn nào đó thì bạn sẽ cảm thấy việc học môn đó rất dễ "vào", ở WP cũng vậy - bởi vì bạn đã thích thú một vấn đề nào đó thì chắc rằng nó dễ ăn sâu vào bạn!

Tuy nhiên, đôi khi bạn sẽ nhận ra một số những điều vô lý khi đọc các mục từ trên Wikipedia. Có một số mục từ nào đó đã nói những vấn đề trái với nhận thức của bạn, trái với những gì bạn nghĩ trong thời gian trước đây. Tôi nói rằng điều đó thường xảy ra và thường xuyên xảy ra đối với tri thức viết trên Wikipedia; Tại sao lại như thế? Bởi vì Wikipedia không phải do những giáo sư/tiến sĩ hoặc những người có chuyên môn cao nào đó viết ra để đảm bảo tính chính xác của tri thức. Wikipedia được viết bởi những thành viên có thể là những người bình thường, đó là tôi, đó là bạn và đó là những người khác, những người có thể có chuyên môn liên quan đến mục từ trên đó hoặc rằng họ không biết một chút nào về mục từ mà họ đang viết. Chính vì thế mà Wikipedia cũng chứa những điều trái với suy nhận thức của bạn về một vấn đề nào đó.

Khi bạn viết một mục từ trên Wikipedia và theo dõi nó thay đổi như thế nào bởi các thành viên khác, bạn sẽ thấy cách thức biên tập một mục từ là như thế nào. Khi bạn viết về một vấn đề không phải là quá mới hoặc là quá đặc biệt để những người khác không hiểu gì về nó, bạn sẽ thấy có rất nhiều người cũng sẽ cũng viết với bạn (và đôi khi khiến cho sự soạn thảo này trở thành mâu thuẫn). Một vài tiêu bản thông báo về sự "Cần wiki hoá" hoặc cần chỉnh sửa thành văn phong theo wiki sẽ khiến cho bạn lúc đầu cảm thấy khó chịu, sau đó bạn sẽ thấy quen dần với văn phong của wiki (bởi theo dõi sự thay đổi của mục từ hoặc tham khảo các cách viết của các mục từ khác). Sự quen với "giọng viết" của Wikipedia là điều rất lợi đối với bạn, bởi vì nó thì gần giống với cách thức trình bày một bài viết, bài báo một cách khoa học, không rườm rà, biết cách bố cục theo từng phần mục sao cho dễ hiểu với cách trình bày hợp lý. Với những cách viết này thì tôi nghĩ bạn dễ dàng có thể trình bày tốt cho các luận văn hoặc các bài luận, báo cáo trong học tập hoặc trong công việc. Nếu như bạn không viết hoặc sửa chữa các mục từ trên Wikipedia mà chỉ đọc thì có lẽ rằng chúng cũng sẽ ảnh hưởng phần nào đến văn phong của bạn khi cần phải viết.

Wikipedia cần nguồn kiểm chứng, do đó bạn sẽ học được cách thức tìm kiếm nhiều nguồn thông tin khác nhau về một vấn đề nào đó để có thể lấy làm dẫn chứng, kiểm chứng cho nó (đôi khi cũng có các báo chí lấy Wikipedia làm nguồn cho họ, nhưng tôi thấy điều này khác lạ lùng hoặc do người viết bài báo đó hoặc là sự sao chép hoặc không hiểu về Wikipedia^[1]). Nhiều người có thói quen rằng rất tin tưởng ở một bài báo nào đó nói về một vấn đề nào đó, hoặc tin tưởng vào những lời người khác nói ra, trong khi đó lại thiếu tự tin vào mình và khả năng tìm hiểu của mình. Như vậy thì thói quen về sự kiểm chứng khi tham gia Wikipedia sẽ giúp bạn tốt hơn trên con đường học tập và làm việc của mình.

Riêng về vấn đề cần các nguồn kiểm chứng tôi có một suy nghĩ thế này: Một bài báo nếu được gọi là ra hồn nếu như người viết có chuyên môn về vấn đề mà bài báo viết ra, ban biên tập của báo đó có chuyên môn về vấn đề đó - Nếu không bài báo đó không đáng tin cậy, có thể chứa một tầm nhìn hẹp hoặc những suy nghĩ cảm tính. Tiếc thay rằng các báo điện tử ở Việt Nam mọc nên như nấm với đầy những chuyên môn khác nhau, chấp nhận nhiều người viết ở đủ các thành phần khác nhau nên trở thành mất uy tín (ví dụ bạn có thể thấy báo nào cũng có bài về tin học, thủ thuật tin học mà trong đó viết nhiều vấn đề chứa đựng những điều sai, hình ảnh minh hoạ không đúng và tựa như mang tính mỹ thuật nhiều hơn là xác thực). Nếu như bạn viết được hợp lý với Wikipedia thì bạn cần phải tìm nhiều nguồn thông tin khác nhau và có thể sẽ đạt đến một sự tư duy được những điều đúng và sai trên những tờ báo điện tử thuộc dạng "viết về đủ thứ".

Wikipedia không viết thái quá, không thể hiện biểu cảm cá nhân một cách lộ liễu do đó bạn sẽ có thể sẽ được ảnh hưởng tốt của điều này. Trong những năm trước đây và cho đến hiện nay (có giảm) đa phần các bài viết trên báo chí được viết theo một phương thức hơi thái quá so với thực tế. Những nhân vật, chủ thể được tôn vinh một cách quá mức, đôi khi thiếu dẫn chứng cụ thể mà do sự truyền miệng, nghe tin...về những thành tích nào đó của những người viết với lối đề cao, ca ngợi hơi thái quá khiến cho nhiều bài viết giống như những bài quảng cáo nhiều hơn là sự thực. Với Wikipedia bạn hiếm thấy những cụm từ như "tuyệt vời", "cực kỳ"... và do đó bạn sẽ học được cách đánh giá một cách khắt khe hơn so với những bài viết ca ngợi quá lời để rồi sau đó một thời gian lại thấy con người đó (một doanh nhân hoặc một doanh nghiệp chẳng hạn) có tin trong một bài báo vi phạm pháp luật, trốn thuế hay tham nhũng gì đó...(điều này tôi đọc trên một bài trên một báo điện tử nào đó rằng "Cứ chú ý đến một con người giỏi được đăng trên báo thì một thời gian nào đó lại thấy con người đó được đăng lên báo nhưng là phạm tội" ^_^).

Bạn sẽ học được tính kiên nhẫn, kìm nén cảm xúc và sự đồng thuận theo những thành viên khác nếu như đi cùng với nó trong thời gian dài (khoảng vài ba tháng đến một năm - tuỳ theo sự "va chạm" của bạn đối với những thành viên khác và tuỳ theo tính cách và khả năng của bạn. Có lẽ rằng đây là một điều tích cực đối với bạn mặc dù nó thì có vẻ như là hơi hài hước một chút. Cách tốt nhất mà bạn nên tích luỹ cho mình một cách tích cực là không thực hiện giống như người khác - nếu thấy tính cách và hành động của họ không được như bình thường.

Wikipedia luôn tuân theo sự đồng thuận và theo số đông, tuy nhiên sự đồng thuận và số đông lại không phải lúc nào cũng được coi là chân lý, do đó có nhiều mâu thuẫn xảy ra. Ví dụ một điều rằng bạn là một người trẻ tuổi, có chính kiến riêng về chính trị của mình thì bạn sẽ khó mà chấp nhận một số lượng đông người còn lại viết các mục từ theo chính kiến chính trị của họ. Mặc dù rằng Wikipedia luôn lấy theo những nguồn đã viết, nhưng nguồn dẫn thì sẽ có nhiều loại nguồn cùng chiều và trái chiều đối với bạn, mà sự ảnh hưởng của tư tưởng mỗi người sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến nội dung của các mục từ. Do đó tôi nghĩ rằng sẽ luôn có mâu thuẫn, va chạm xảy ra ở Wikipedia.

Nếu bạn viết tốt được trên Wikipedia để có thể được nhiều người chấp nhận, tôi nghĩ rằng bạn có thể sẽ còn khá hơn một số biên tập viên của các báo điện tử theo thể loại "biết tất cả" hiện nay. Những điều đó chắc chắn rằng sẽ không phải là không giúp ích được bạn trên con đường học tập hoặc làm việc của bạn.

Tại sao cần chia sẻ tri thức của bạn?

Wikipedia sẽ không còn là Wikipedia nếu không có người viết nó. Như trên đã nói, Wikipedia không có một tập thể biên soạn được hưởng lương - thậm chí cả những người bảo quản viên (sysop: người được quyền xoá mục từ, cấm thành viên phá hoại hoặc có một số quyền can thiệp vào hệ thống hoặc liên quan đến sự vận hành của Wikipedia) tất cả mọi người đều là tình nguyện đóng góp tri thức.

Những người viết trên Wikipedia không phải lúc nào cũng hiểu được mọi vấn đề, không phải biết tất cả chuyên môn mà đặc biệt là các chuyên môn mà bạn đang có. Nhiều người nhiệt tình nhưng họ đã cạn kiệt những sự đóng góp bởi vì giới hạn về khả năng chuyên môn, họ chỉ còn chuyển sang những mục từ thuộc lĩnh vực tin tức-xã hội hoặc chính trị (với sẵn có những định kiến trong họ chẳng hạn), dù mảng này cũng là một phần nhưng không phải là những vấn đề chính của Wikipedia. Với ý nghĩa việc dịch sang tiếng việt Wikipedia là "Bách khoa toàn thư mở" thì cũng có nghĩa rằng Wikipedia chứa được toàn bộ các tri thức của loài người.

Thế nhưng, Wikipedia vẫn còn hổng rất nhiều tri thức và đang chờ được bạn lấp đầy vào nó. Nếu bạn chưa chia sẻ có nghĩa là nó vẫn còn hổng những kiến thức mà bạn biết. Nếu bạn đọc được tri thức và cảm thấy chúng có ích cho mình thì hãy đóng góp tri thức cho cộng đồng cùng được biết tri thức đó.

Đến nay, cho dù đã có một số lượng thành viên khá lớn (95.000 thành viên - tính đến cuối năm 2008), nhưng số thành viên đã đăng ký thực sự đóng góp cho Wikipedia một cách tích cực thì không nhiều. Theo như thống kê một cách tự động thì người đóng góp nhiều nhất là thành viên Mekong Bluesman (một thành viên người Canada không phải là gốc Việt, đang sinh sống tại Canada và hiện nay đã ngoài 60 tuổi) với khoảng 57.000 lượt sửa đổi tính đến cuối năm 2008, người đứng thứ hai là Nguyễn Xuân Minh (người có công khai sinh và phát triển ra Wikipedia tiếng Việt, là con của một người Việt Nam định cư ở Hoa Kỳ, học tiếng Việt và viết cùng cổ vũ cho Wikipedia) với khoảng 43.000 lượt sửa đổi. Những thành viên đứng thứ 500 chỉ có dưới 100 lượt sửa đổi^[2]. Một mặt khác thì tôi nhận thấy rằng trong phần danh sách này có tên thành viên cũ của tôi với đóng góp khoảng hơn 1000 sửa đổi đang đứng ở mức dưới 100, với thời gian dừng lại ở Wikipedia đã gần một năm thì có nghĩa rằng số thành viên tích cực một cách thực sự (và được gọi là mắc chứng "nghiện wikipedia") là không nhiều, khoảng dưới 100 người (tất nhiên là không tính đến những người không đăng nhập mà vẫn tích cực đóng góp cho Wikipedia, nhưng tôi đoán rằng con số này không đến 50 người).

Hình minh hoạ số liệu thống kê 10 thành viên có sửa đổi nhiều nhất và những thành viên sửa đổi thứ nhiều thứ 500 ở Wikipedia tiếng Việt - tính đến 20/12/2008

Và đó là lý do mà bạn nên chia sẻ kiến thức của mình, nếu không có người viết thì Wikipedia vẫn chỉ là một bách khoa toàn thư không đầy đủ.

Nếu bạn không thích Wikipedia

Wikipedia dựa trên một nền tảng mở, điều đó có nghĩa rằng nền wiki có thể được sử dụng ở nhiều dự án học tập và chia sẻ kiến thức khác nhau. Nếu như bạn không thích thú với Wikipedia sau một thời gian sử dụng thì bạn cũng có thể quen thuộc với thể loại wiki để có thể sẵn sàng phục vụ bạn trong các dự án khác, thậm chí chính bạn cũng có thể tạo một website trên nền tảng wiki nếu như thạo về công nghệ thông tin và mã nguồn mở (Meta wiki được cài đặt trên máy chủ chạy Linux).

Tại sao ngay trong phần giới thiệu này tôi lại nghĩ bạn có thể sẽ không thích với Wikipedia? Tôi nghĩ rằng có nhiều lý do mà có thể sau này bạn sẽ gặp nó cũng có thể khiến bạn rời bỏ nó, nhưng không phải là ai cũng có suy nghĩ, tính tình giống nhau nên có thể là bạn, có thể là một người khác cũng đọc dòng chữ này hoặc có thể là một trong số chúng ta ở một thời điểm khác về sau này. Wikipedia có nhiều mặt: phải và trái - tuỳ bạn có nhận ra hay không và có quan tâm hoặc bị ảnh hưởng của các mặt trái của nó hay không mà thôi.

ĐĂNG KÝ MỘT TÀI KHOẢN Ở WIKIPEDIA

Mặc dù Wikipedia không cần phải đăng ký các tài khoản mà vẫn có thể tạo và sửa đổi các mục từ trên Wikipedia, nhưng nếu tạo lập một tài khoản sẽ mang lại nhiều điều thuận lợi hơn đối với bạn trong quá trình đóng góp cho Wikipedia cũng như sử dụng trong việc theo dõi những mục từ mới được cập nhật (những thuận lợi khi bạn thường đọc Wikipedia khi đăng ký một tài khoản bạn sẽ nhận ra ở phần sau của bài viết này ^^)

Để đăng ký một tài khoản, bạn chỉ việc vào trang bất kỳ nào đó của Wikipedia tiếng Việt (ví dụ mở luôn Trang chính của Wikipedia tại: http://vi.wikipedia.org/wiki/Trang_Chính) và để ý ở phía trên, bên phải của trình duyệt của bạn có một liên kết với nội dung: Đăng nhập/Mở tài khoản, bạn click vào liên kết đó đế đến trang đăng nhập của Wikipedia. Trong trang "Đăng nhập/mở tài khoản" bạn bấm vào liên kết "Bạn có thể mở một tài khoản mới ngay bây giờ".

Sau khi click vào liên kết như hình trên, trình duyệt sẽ chuyển đến trang đăng ký như hình dưới

Quá trình đăng ký ở đây rất đơn giản:

• Ô kiểm tra chống spam, bạn đọc những dòng chữ hiển thị ở phía bên trên để gõ xuống bên dưới. So với các loại captcha khác mà tôi gặp thì sự nhận biết chữ ở phần đăng ký này khá dễ nhìn, các từ thường là ghép của các từ có ý nghĩa, không thuộc dạng ngẫu nhiên nên dễ phán đoán.
• Ô Tên hiệu - bạn điền tên nickname của bạn vào đó, ở đây có thể dùng tên thật, tên bút danh hoặc một cái tên dễ nhớ nào đó.
• Phần Mật khẩu: Bạn điền mật khẩu của bạn, nên sử dụng các mật khẩu bao gồm cả chữ và số, dài trên 8 ký tự đễ khó đoán.
• Phần "Gõ lại mật khẩu" Bạn nhập lại từ bàn phím mật khẩu vừa nhập vào trong phần Mật khẩu ở phía trên. Mục đích của điều này nhằm giúp bạn không bị nhầm lẫn khi gõ mật khẩu lần thứ nhất.
• Phần "Địa chỉ thư": Bạn gõ địa chỉ email của bạn.
• Một ô kiểm "Nhớ thông tin đăng nhập của tôi trên máy tính này" chỉ nên sử dụng khi mà bạn dùng riêng máy tính ở nhà hoặc cơ quan, không nên sử dụng khi bạn đang đăng ký tại các tụ điểm truy cập Internet công cộng.

Sau khi hoàn thành phần trên, bạn bấm vào nút "Mở tài khoản" để hoàn tất quá trình đăng ký tài khoản. Ngay sau khi hoàn tất, một thông báo sẽ hiện ra, trong đó có các nội dung như sau:

Hoan nghênh, Minhlinh36! Cám ơn bạn đã mở tài khoản ở đây. Mời bạn vào trang Tùy chọn cá nhân dành cho bạn và tự giới thiệu ở trang cá nhân của bạn. Rất mong bạn đóng góp nhiều vào dự án! Xin chú ý đến những điều này: Bạn nên tham khảo, và xem qua một số bài đã có để biết cách tạo một bài hợp lệ. Dù là viết bài mới hay đóng góp vào những bài đã có, rất mong bạn lưu ý về quyền tác giả và thái độ trung lập. Khi thảo luận, bạn nhớ ký tên bằng cách dùng 4 dấu ngã (~~~~). Xin giữ thái độ văn minh và đừng công kích cá nhân. Trang thảo luận với bạn dành cho mọi người khác trao đổi với bạn. Nếu không có sẵn bộ gõ tiếng Việt (Unikey hoặc Vietkey…) bạn dùng chức năng gõ tiếng Việt ở cột bên trái màn hình.

Tuy nhiên bạn đừng quên mở hộp thư mà bạn vừa sử dụng để đăng ký thành viên, ở đó bạn sẽ nhận được một email đề nghị xác nhận rằng bạn đúng là đã đăng ký tại Wikipedia. Ở email này có một liên kết mà từ đó bạn có thể click chuột vào đó để xác nhận rằng chính bạn là chủ nhân của tài khoản kia. Việc xác nhận tài khoản email sẽ giúp bạn lấy lại được mật khẩu lỡ quên sau này.

Lưu ý: sau khi đăng nhập là trình duyệt của bạn phải cho phép ghi lại cookie, nếu như không cho phép cookie thì Wikipedia sẽ hiển thị một dòng thông báo như sau trong khung màu đỏ: Lỗi đăng nhập Wikipedia sử dụng cookie để nhớ thành viên, nhưng bạn tắt những cookie rồi. Xin bạn bật nó lên lại rồi thử làm lần nữa.

Sau một vài sửa đổi, bạn có thể nhận được lời hoan nghênh, chào mừng từ một số thành viên của Wikipedia. Trước đây lời chào mừng thường được thực hiện bởi một con bot (chương trình tự động), sau này có lẽ nó ít xuất hiện và thường thì sự chào mừng chỉ do một số thành viên nào đó thực hiện tiện thể khi cần có sự trao đổi với bạn mà thôi.

SỬ DỤNG WIKIPEDIA

Thiết đặt tuỳ chọn cá nhân

Sau khi đăng ký một tài khoản thì bạn có các phần tuỳ chọn, ở đây bạn có thể thay đổi email đã đăng ký của bạn thành một email khác, thiết đặt các giao diện mà bạn cần thử cho phù hợp, hoặc các thiết đặt khác đơn giản mà bạn cũng có thể tự suy luận được. Ở đây tôi chỉ lưu ý đến hai phần thiết đặt mà khá quan trọng trong quá trình sử dụng với Wikipedia để bạn có thể thao tác với nó một cách thuận tiện hơn mà thôi.

Trong phần Tuỳ chọn, bạn có thể thấy các nhiều Tab cho bạn thay đổi các thiết đặt mặc định của nó (như hình). Tôi đề cử bạn thay đổi thiết lập trong tab "Thay đổi gần đây" để có thể xuất hiện nhiều chức năng hơn bằng cách bấm dấu chọn vào ô trước dòng chữ "Thay đổi gần đây nhiều chức năng (JavaScrip) để có thể gặp nhiều thuận tiện hơn khi bạn theo dõi trang thay đổi gần đây có nhiều chức năng hơn.

Cùng với thiết đặt trong phần "Công cụ đa năng", Mục "Lướt Wiki", bạn đánh dấu vào phần "Các popup chuyển hướng". Sau khi thiết lập lựa chọn này bạn sẽ có thể có tính năng mở rộng đối với Wikipedia: Khi di chuột đến một liên kết, một cửa sổ nhỏ sẽ xuất hiện để hiển thị tóm tắt một phần của mục từ chứa trong liên kết. Không những thế khi mà sau này quen thuộc với sự giám sát "Thay đổi gần đây" thì bạn sẽ nhận thấy chúng có các công dụng tốt cho việc quan sát những sự thay đổi của các mục từ. Hình minh hoạ dưới đây sẽ cho thấy sự khác nhau giữa hai phiên bản của một mục từ mà một thành viên đã sửa đổi chúng. Nếu có thay đổi phá hoại (xoá, viết linh tinh, làm sai thông tin...) bạn có thể sử dụng các tác vụ và khôi phục riêng phần bị phá hoại một cách rất nhanh chóng.

Sử dụng các lựa chọn nâng cao để quan sát từng sự thay đổi của từng thành viên trong "Thay đổi gần đây". Công cụ này rất thuận tiện cho việc tuần tra mà không cần mất nhiều thời gian mở liên kết "khác" để so sánh

Có một điều nên lưu ý rằng nếu như bạn thấy một mục từ nào đó cần sửa chữa lại trong phần Thay đổi gần đây lại đang được một thành viên nào đó đang sửa đổi liên tục nó thì hãy chờ đợi một thời gian để thành viên đang sửa đổi hoàn tất việc của mình. Điều này nhằm hạn chế sự sửa đổi mâu thuẫn bởi nhiều thành viên khác nhau trong cùng một thời điểm đối với một mục từ. Làm ngược lại điều này đã từng bị một số "thành viên có mức độ tích cực cao" đã từng thực hiện, họ làm cho nhiều người cảm thấy rất khó chịu khi gặp phải sự mâu thuẫn khi sửa đổi bài bởi chính điều sự sốt ruột được đóng góp của họ (nếu bạn có tính này, xin hãy tự chọn các mục từ trong liên kết "Bài ngẫu nhiên" để thấy được một số lượng lớn bài viết mà bạn cũng có thể sửa đổi được chúng.

Một mục từ và những phần liên quan

Khi bạn đọc một mục từ nào đó bạn có thể sẽ chưa chú ý gì đến những phần liên quan đến nó. Phần này tôi xin giới thiệu một chút cơ bản về các liên kết liên quan của một mục từ để bạn dễ làm quen với Wikipedia.

Một mục từ nằm trong trình duyệt bao gồm các phần liên quan chính nếu như loại bỏ đi hai phần: "Phần thành viên" thường hiển thị phía trên, bên phải nếu như bạn đăng nhập với tài khoản của mình với Wikipedia; Phần tiếp theo là cột bên trái của mục từ đó bao gồm từ logo Wikipedia có hình quả cầu khuyết ghép bằng các chữ ngôn ngữ khác nhau trên thế giới cho đến phía dưới nó.

Trong ví dụ dưới đây, tôi lấy mục từ Wikipedia làm ví dụ minh hoạ thì:

Phần "Bài viết" chính là những gì mà bạn quen thuộc và thường nhìn thấy ở mỗi mục từ. Khi bạn tìm kiếm các nội dung trên Internet, nếu kết quả cho về các mục từ trên Wikipedia thì phần nhiều là chúng ở phần "Bài viết" này.

Bên trong bài viết thì hầu như không có gì cần phải giới thiệu thêm (nếu có về các phần mục thì bạn có thể đọc phần gợi ý về cách viết một mục từ), tuy nhiên ở đây có một vài lưu ý khi đọc: Bài viết bao gồm hai loại liên kết: Liên kết đến các bài viết khác bên trong Wikipedia và liên kết đến bài viết ở bên ngoài Wikipedia.

• Liên kết đến các mục từ bên trong Wikipedia sẽ giúp bạn có thể nhanh chóng đến một mục từ khác nếu bạn thấy khó hiểu về chúng - hoặc muốn đọc các phần liên quan theo cách mở rộng. Lưu ý rằng các liên kết bên trong này còn bao gồm một loại liên kết dạng như "chờ sẵn" để người khác có thể viết mục từ đó bởi chúng chưa được viết. Dạng liên kết đến bài chưa được viết được phân biệt bằng liên kết màu đỏ. Cũng chính vì những liên kết chưa được viết này đã tạo ra những sự viết nội dung vô nghĩa do người đọc không hiểu về chúng (cho rằng đã có bài viết rồi), do đó thường hay xuất hiện các mục từ được viết với nội dung mà người ta cho rằng "Viết linh tinh, phá hoại". Tuy nhiên những liên kết màu đỏ này còn có tác dụng tích cực: Nó gợi cho người đọc đã hiểu về Wikipedia chút ít có thể đóng góp cho các mục từ chưa được viết.
• Liên kết đến các trang web ở bên ngoài Wikipedia, thông thường những liên kết này được ký hiệu bằng một dấu mũi tên chếch sang phía trên bên phải ở mỗi cuối dòng liên kết. Nếu như các liên kết bên trong đối với các mục từ ở Wikipedia thì rất an toàn, không có các mã độc hại thì các liên kết bên ngoài có thể tạo ra những nguy hiểm bởi vì độ an toàn của các liên kết đó không được đảm bảo bởi Wikipedia.

Phần "Thảo luận: Mỗi một mục từ đều có một phần thảo luận, tuy nhiên phần thảo luận này không phải là một trang có hầu hết trên các mục từ bởi vì chúng chỉ xuất hiện khi cần có sự trao đổi, thảo luận liên quan đến mục từ mà thôi. Do có nhiều thành viên và đối với mỗi người một ý nên phần thảo luận thường là nơi để mọi người có thể tranh luận với các ý kiến của mình để nhằm thống nhất về một hoặc nhiều chi tiết được viết trong mục từ chính. Bạn nên xem phần thảo luận cho các bài viết nếu chúng đã tồn tại (chữ "Thảo luận" là một liên kết màu xanh).

Khi tham gia vào thảo luận, bạn nhớ viết nội dung và sau đó ký tên bằng cách gõ 4 dấu ngã (~~~~) cho dù bạn sử dụng IP hoặc có đăng nhập vào tài khoản mà mình tạo lập.

Phần Sửa đổi: Cho phép bạn sửa đổi đối với toàn bộ mục từ. Thông thường thì nếu bạn muốn sửa đổi phần nào của một mục từ thì tại mỗi một phần nhỏ ở bên trong mục từ đó đều có một nút "Sửa" và sử dụng các nút này cho việc sửa đổi giới hạn trong một phần nào đó của mục từ sẽ hợp lý hơn so với sử dụng sửa đổi toàn bộ bài viết bởi chúng làm giảm khả năng sửa đổi mâu thuẫn hoặc còn làm tăng tốc độ sửa và tra cứu đối với Wikipedia tiếng Việt.

Phần "Lịch sử": Khi tôi hướng dẫn một người đồng nghiệp của mình đọc một mục từ trên Wikipedia - cụ thể là mục từ "CPU đa nhân" mà tôi đã viết trong thời gian trước đây thì anh ta đã bấm vào liên kết "Lịch sử" và lẩm bẩm rằng "Xem lịch sử của CPU đa nhân phát triển như thế nào" (!!!). Không phải như anh bạn tôi hiểu, phần lịch sử của các mục từ thường ghi lại quá trình thay đổi của mục từ và ghi nhận những người đã đóng góp vào mục từ.

Thông thường người đọc ít khi mở phần lịch sử một mục từ nếu như không quen thuộc đối với Wikipedia, nếu chẳng may mở liên kết lịch sử mục từ thì họ cũng khó hiểu đối với những dòng chữ vô nghĩa và chán ngắt chứa trong nó. Như vậy thì một số thành viên thường thích nhìn ngắm số lượng tên mình xuất hiện trong phần lịch sử này hoặc thích nhìn thấy số lần sửa đổi của mình tăng lên sẽ cảm thấy vô nghĩa cho điều đó nếu biết được hành động của người đọc. Wikipedia là một sự tự nguyện đóng góp tri thức chung cho những người sử dụng khác có thể lấy nó ra kinh doanh, nhưng Wikipedia không ghi nhận tác giả của những sửa đổi, đóng góp trực tiếp trên mục từ giống như các topic trên các diễn đàn.

Lịch sử mục từ có chứa các liên kết nội dung của bài viết ở bất kỳ thời gian nào có sự thay đổi (cho dù nhỏ nhất) kể từ khi nó được tạo lập ra. Điều này có nghĩa rằng mọi thay đổi phá hoại có thể được phục hồi một cách nhanh chóng khi mà ta lấy lại nội dung trước khi sửa đổi. Và đây chính là một trong những đặc điểm nổi bật của nền tảng Wiki so với các nền tảng khác như diễn đàn, blog: Wiki lưu lại toàn bộ, nhưng những blog hoặc diễn đàn nếu như xoá đi là mất nội dung hoặc không thể lấy lại nội dung trước khi mình sửa chữa một entry hay topic nào đó.

Tuy nhiên, lịch sử mục từ cũng chứa nhiều sự phức tạp nếu như có sự phá hoại. Một người nào đó viết những điều thô tục, chửi rủa hoặc nhục mạ cá nhân trên mục từ thì những dấu vết đó sẽ được lưu lại. Đây chính là một bi kịch của Wikipedia tiếng Việt trong thời điểm tết cổ truyền năm ngoái khi mà một người phá hoại nào đó đã liên tục viết những điều tục tĩu trên Wikipedia ở nhiều mục từ, trang thành viên và các trang thảo luận của thành viên ở cả thời điểm giao thừa cũng như những giây phút đầu năm mới. Để hạn chế những dấu vết thô tục được lưu lại, thông thường một bảo quản viên nào đó sẽ xoá hoàn toàn một mục từ, sau đó lại phục hồi lại các phiên bản lịch sử kể từ sau khi phá hoại đến thời điểm hiện tại. Cách này tuy có che đi được những phiên bản phá hoại và các phần tóm tắt phá hoại, nhưng cũng làm cho các phiên bản của mục từ đó trong thời gian trước đây bị mất.

Phần "Di chuyển" không thực sự xuất hiện thường xuyên đối với đa số những người đọc, bởi chúng không tồn tại đối với thành viên sử dụng IP mà không đăng nhập, không xuất hiện đối với các thành viên mới đăng ký một thời gian. Phần này có tác dụng làm thay đổi tiêu đề của một mục từ. Cũng vì bài viết này trên blog mà tôi đã tạo một mục từ có tên "Cầu giao chống rò điện đất", sau đó tôi nhận thấy rằng do viết nhầm, chũ dao thành giao nên đã sử dụng tính năng "Di chuyển" để đổi tên mục từ này thành "Cầu dao chống rò điện đất" để đảm bảo đúng ngữ pháp hơn.

Phần "Theo dõi" có tác dụng giúp bạn thêm một mục từ vào danh sách theo dõi của bạn. Riêng về phần này tôi trình bày một phần riêng.

Minh hoạ về mục từ "Wikipedia" trong Wikipedia tiếng Việt

Cũng không quên nhắc đến phần liên kết đối với mục từ cùng nội dung ở các phiên bản Wikipedia khác, phần này ở dưới cùng của cột bên trái của mỗi mục từ. Nếu như một mục từ nào đó đã được xuất hiện ở các phiên bản ngôn ngữ khác thì chúng được liệt kê với một liên kết ở đây bằng một dòng chữ mang tên chính ngôn ngữ đó. Hiện nay (cuối năm 2008) ngôn ngữ có nhiều bài nhất là Wikipedia tiếng Anh với khoảng gần 2,7 triệu mục từ (trong khi đó phiên bản tiếng Việt có khoảng 70.000 mục từ). Sự phát triển các phiên bản Wikipedia ngôn ngữ khác nhau thông thường được bắt đầu dịch từ Wikipedia tiếng Anh, do đó thời gian đầu rất nhiều các thành viên đã coi các mục từ bên Wikipedia tiếng Anh là một chuẩn mực để so sánh về độ xác thực, nội dung...

Thiết lập theo dõi các mục từ

Việc theo dõi một mục từ có thể do sự cần thiết đến tri thức của bạn, có thể là đó là mục từ mà bạn đóng góp và bạn tự thấy trách nhiệm cần phải theo dõi và bảo vệ nó trước những sửa đổi không chính xác - hay như theo dõi xem nó tiến triển như thế nào nếu như có người nào đó cập nhật thêm nội dung về chúng.

Theo dõi các mục từ là hành động đánh dấu một mục từ nào đó mà bạn thấy quan tâm để có thể thấy chúng mỗi khi có sự sửa đổi trên mục từ đó. Thông thường một mục từ nào đó nếu được sửa chữa, thay đổi nội dung sẽ được phát hiện một cách nhanh nhất bằng cách quan sát "Thay đổi gần đây", tuy nhiên không phải ai cũng có thể online liên tục trong ngày nên có những thay đổi ở một mục từ nào đó mà bạn quan tâm là rất khó khăn. Có một cách khác nữa để thỉnh thoảng xem mục từ nào đó bằng cách xem lịch sử trang của nó để đối chiếu giữa các phiên bản khác nhau và tìm ra ai là người thay đổi những gì, nhưg điều đó là một việc khó khăn nếu nhưu ta cần theo dõi nhiều mục từ. Mục "Theo dõi mục từ" sẽ giúp bạn không mất nhiều thời gian để có thể xem xét sự thay đổi cuối cùng trong danh sách theo từng ngày, do đó bạn có thể phát hiện sự thay đổi một thuận tiện và nhanh chóng nhất.

Các cách để đặt một mục từ vào chế độ theo dõi:

• Khi soạn thảo một mục từ (tạo mới hoặc sửa đổi) bạn đánh dấu vào ô "Theo dõi" ở phía dưới khung soạn thảo.
• Khi đọc một mục từ nào đó thấy hợp lý, bạn bấm vào liên kết "Theo dõi" ở phía trên.

Khi bạn muốn xem các trang mà mình theo dõi, bạn có thể bấm vào liên kết "Trang tôi theo dõi" phía trên, bên phải của trình duyệt sau khi đăng nhập (gần phần "Thảo luận với tôi", "Tuỳ chọn"...). Trang này ghi lại phiên bản mới nhất của các trang đã được bạn đánh dấu theo dõi trước đó. Từ danh sách này bạn sẽ biết được ai là người sửa đổi lần cuối cùng đối với trang này, và bạn biết nội dung sự thay đổi đó khi so sánh lịch sử sửa đổi của trang.

"Trang tôi theo dõi" cũng cho phép bạn quản lý sự theo dõi đối với danh sách, bạn có thể bỏ qua các trang mà bạn cảm thấy không cần thiết phải theo dõi nữa. Nếu như đang xem một mục từ nào đó mà bạn đã theo dõi trước đây, muốn loại bỏ sự theo dõi nó bạn có thể bấm vào liên kết tương ứng vị trí của nó.

Tạo một mục từ mới và làm quen với cách soạn thảo

Tạo một mục từ mới có thể xuất phát từ việc bạn nhìn thấy một liên kết màu đỏ - tức là liên kết với một mục từ khác nhưng chúng chưa được viết. Trường hợp còn lại là bạn muốn viết một mục từ mới mà không thông qua một liên kết có trước. Bởi vì cách thức ban đầu để tạo một mục từ mới có khác nhau, riêng phần tạo một mục từ mới mà chưa có các liên kết là khó tìm hơn, một lý do khác là sự bao hàm nội dung và là một hướng dẫn mang tính chuẩn mực hơn, do đó tôi viết về trường hợp này.

Trước hết, bạn cần xác định xem mục từ mà bạn định viết đã được tồn tại hay chưa, nếu mục từ đã tồn tại thì bạn không cần thiết phải khởi tạo chúng mà chỉ việc sửa đổi bổ sung vào các mục từ đang có sẵn trên Wikipedia. Sau đó bạn nên chú ý đến sự cần thiết của mục từ bằng cách đặt câu hỏi: Liệu một mục từ như vậy có đáng được đặt ở một bộ Từ điển bách khoa toàn thư hay không, đây là cách thức dễ suy đoán đến sự cần thiết của nó nhất - nếu như bạn chưa đọc qua các tiêu chuẩn đưa vào Wikipedia.

Mục từ nói về một cá nhân hoặc tổ chức nào đó là những mục từ thường bị xét nét nhiều nhất về tiêu chuẩn đưa vào hoặc độ nổi bật. Thông thường thì những mục từ này hay bị đưa ra biểu quyết để xoá bởi vì chúng thường được xuất hiện do tính chất hâm mộ, tự quảng cáo bản thân hoặc mang tính quảng cáo về công ty, doanh nghiệp nào đó trên Wikipedia. Phần nhiều người ta nghĩ đơn giản rằng đã là từ điển tự do là có thể viết về chính bản thân mình vào đó để mọi người xem (!).

Nếu bạn cảm thấy khó khăn về việc chọn các mục từ nào để có thể bắt đầu viết với Wikipedia thì tôi khuyên bạn rằng hãy bắt đầu bằng địa phương của bạn đang sống. Wikipedia cho phép bạn viết về các xã, phường, thị trấn trở lên đến quận, huyện và tỉnh. Nếu như mục từ đã tồn tại bạn hãy bổ sung cho nó trở thành đầy đủ hơn. Nếu bạn không biết viết như thế nào thì bạn có thể thử xem một bài về Hà Nội để biết cách viết (tất nhiên là không cần hoàn toàn đầy đủ như mục từ Hà Nội).

Sau khi xác định được mục từ rồi, bạn có thể bắt đầu vào viết nó. Ví dụ như tôi định viết một mục từ mang tên "Cầu giao chống rò điện đất" (hình như sai chính tả thì phải, nhưng không sao sẽ có cách sửa chữa), tôi gõ dòng chữ này vào hộp "Tìm kiếm" ở bên lề trái của Wikipedia, sau đó bấm nút "Xem". Nếu như mục từ đã tồn tại bạn sẽ thấy chúng hiển thị ngay trên trang bên phải, nhưng với cụ thể trường hợp này thì tôi đã không thấy kết quả là một bài viết cần có.

Vẫn chưa chắc chắn rằng không có mục từ có tên y nguyên như tôi viết "Cầu giao chống rò điện đất" thì không có nghĩa là chúng không tồn tại. Để thận trọng hơn thì tôi cũng ngó xuống các dòng kết quả bên dưới để xem rằng có một bài nào đó có nội dung tương tự hay không - không có, và ngay cả từ viết tắt của thiết bị này là ELCB cũng không có.

Đến bây giờ thì tôi bắt đầu viết bài này với liên kết: "Viết bài này" (bạn xem hình dưới)

Trong trường hợp bạn chỉ muốn tìm hiểu về vấn đề đang tìm kiếm trên Wikipedia, bạn có thể tìm mở rộng ra ngoài đối với từ khoá này bằng cách thay đổi máy tìm kiếm (ví dụ chuyển sang Google, Yahoo, Live...). Nếu như vẫn chưa tìm ra kết quả ưng ý, bạn có thể thỉnh cầu người khác viết các mục từ này. Kết quả khẩn cầu có thể mất nhiều thời gian để đáp ứng bởi chúng cần được những người hiểu về vấn đề của bạn có nhã ý muốn viết theo lời thỉnh cầu của bạn.

Trang soạn thảo bài viết mới có nhiều công cụ giúp bạn có thể soạn thảo dễ dàng một mục từ trên Wikipedia và nền tảng Wiki nói chung ở các dự án khác. Nếu như bạn chưa từng tham gia một dự án nào với nền wiki thì có lẽ rằng giờ đây bạn nên phải tìm hiểu với nó.

Phần này tôi xin dẫn một số liên kết dành cho sự làm quen của bạn đối với Wikipedia và các nền wiki khác, sau đó quay trở lại về giới thiệu các mục hoặc những điều tối thiểu khi soạn thảo một bài. Có lẽ nếu như hứng thú với Wikipedia thì phần này không phải là những diễn giải nhanh được, bởi vì chúng hơi mới. Thật may rằng Wikipedia có những trang hướng dẫn và một nơi để cho bạn thoải mái thử viết, sửa đổi mà không gây sự thay đổi cho các mục từ.

Để bắt đầu cách soạn thảo, bạn có thể xem phần hỗ trợ của Wikipedia tiếng Việt, đó là Mục lục các trợ giúp với các bài cụ thể như sau:

• Cú pháp soạn bài Phần trợ giúp này sẽ hỗ trợ cho bạn các cách thức soạn bài. Nên đọc nó đầu tiên để làm quen.
• Cẩm nang về văn phong Cách thức trình bày một bài viết trên Wikipedia, bạn có thể sử dụng bài này như những gợi ý về cách trình bày sao cho văn phong phù hợp với một mục từ trên một bộ Bách khoa toàn thư.
• Dùng hình ảnh trong bài viết Mục từ sẽ trở lên dễ hiểu hơn nếu như sử dụng các hình ảnh cho minh hoạ bài viết. Thật không may rằng Wikipedia không cho phép sử dụng các hình ảnh đang được lưu trữ trên các dịch vụ lưu trữ như Picasa, Photobucket... mà bạn cần tải ảnh lên Wikipedia hoặc kho tư liệu dùng chung Wikimedia Commons. Phần này sẽ hướng dẫn bạn sử dụng ảnh trong bài viết cho đúng cách.
• Cách chú thích nguồn tham khảo Hướng dẫn về cách thức chú thích nguồn tham khảo. Mỗi mục từ trên Wikipedia đều cần phải có phần tham khảo bởi vì Wikipedia chỉ viết dựa trên các thông tin có thể kiểm chứng được, do đó những thông tin mà bạn đưa vào cần phải có nguồn kiểm chứng rằng nó không phải do ý kiến cá nhân của bạn.
• Liên kết đến website bên ngoài Cách thức tạo các liên kết ra các website bên ngoài Wikipedia. Nếu việc dẫn nguồn tham khảo ở trên có thể là dẫn ra số trang, mục trong một tài liệu nào đó được xuất bản dưới dạng in trên giấy thì phần liên kết đến website bên ngoài sẽ hỗ trợ thêm cho kỹ thuật chú thích nguồn gốc bằng các link ở bên ngoài Wikipedia - đây là cách thức dễ dàng chú thích nguồn gốc nhất bởi người đọc có thể tự động kiểm chứng.
• Thử soạn bài kiểu Wikipedia Chỗ thử, dành cho việc thử nghiệm sửa đổi. Bạn có thể thoải máy thay đổi trang này để tập làm quen với Wikipeia. Lưu ý: Đôi khi bạn sẽ gặp những sửa đổi mâu thuẫn tại đây bởi có nhiều người cũng có thể đang thử sửa đổi giống như bạn ở trang này.
• Những câu hỏi thường gặp. Bạn có thể đọc phần trợ giúp này để có thể hiểu thêm về một số điều thắc mắc ở Wikipedia.
• Dùng bộ gõ tiếng Việt
• Tải lên tập tin
• Viết bài mới
• Đặt tên bài
• Chú thích nguồn tham khảo
• Xếp bài vào thể loại
• Tạo liên kết đến Wikipedia ngôn ngữ khác
• Cách dùng tiêu bản
• Thử soạn tiêu bản
• Cách đổi tên trang
• Tạo trang đổi hướng
• Tạo trang định hướng

Tất nhiên là những phần hỗ trợ trên có liên quan đến nhau và có thể bạn phải mất một thời gian mới hiểu hết được chúng (và có lẽ rằng cũng có đến quá nửa số thành viên hiện tại của Wikipedia tiếng Việt chưa thấu đáo về chúng). Trong thời gian viết bài này thì tôi có nhận thấy một số thành viên tích cực hiện cũng đang xây dựng thêm một số quy định và hướng dẫn cho Wikipedia tiếng Việt từ nguồn hướng dẫn của phiên bản tiếng Anh.

Hi vọng rằng sau khi xem qua một số mục ở trên (đặc biệt là các liên kết được in đậm) bạn có thể biết sơ bộ một về cách thức soạn thảo đối với Wikipedia, phần dưới đây tôi chỉ trình bày lại một chút cơ bản thôi:

Trong phần soạn thảo bài viết có một số mục chính cần lưu ý như sau:

Phần intro - tức là phần đầu tiên của bài viết hay một mục từ: Thông thường phần này có nội dung như một sự định nghĩa một cách tóm tắt của mục từ, tuỳ thuộc vào nội dung hoặc thể loại của mục từ mà bạn có thể viết dạng định nghĩa hoặc tóm tắt. Intro cũng có thể chứa toàn bộ nội dung của mục từ và không có các mục từ còn lại nếu như thực sự không có các vấn đề liên quan.

Phần nội dung của mục từ: Chứa toàn bộ các nội dung nói về vấn đề liên quan đến mục từ, phần này không có một khuôn mẫu nhất định để có thể áp dụng cho toàn bộ các mục từ. Tuy nhiên trong một số mục từ thì các phần sau đây thường có: "Lịch sử" tóm tắt lịch sử về vấn đề chứa trong mục từ; "Cấu tạo", "Nguyên lý hoạt động" (nếu là các mục từ thiên về thiết bị, hoặc mang tính kỹ thuật).

Bạn có thể thêm vào các hình ảnh để minh hoạ cho bài viết, tuy nhiên các hình ảnh này phải nằm trên máy chủ của hệ thống Wikipedia từng ngôn ngữ mà bạn đang viết (các hình ảnh ở Wikipedia ngôn ngữ này thì không dùng được cho phiên bản ngôn ngữ khác, ví dụ hình đã tải lên Wikipedia tiếng Anh thì không sử dụng được cho bài viết ở Wikipedia tiếng Việt) hoặc Wikimedia Commons (kho tập tin dùng chung cho toàn bộ các phiên bản Wikipedia ngôn ngữ khác nhau). Nếu như hình ảnh không có sẵn, bạn có thể tải chúng lên và lưu ý đến các tình trạng bản quyền của chúng (nếu bạn tự chụp, tự vẽ thì có thể cấp giấy phép cho ảnh, nếu như ảnh được copy từ nguồn nào đó trên Internet thì có thể chúng không được chấp nhận bởi vấn đề bản quyền không cho phép) để không bị xoá sau khi đưa vào mục từ.

Khi soạn thảo các mục từ, bạn cố gắng hoàn thành những những nội dung tối thiểu để người đọc có thể hình dung được vấn đề nào đó. Đừng nên viết vài dòng rồi để đó chờ các thành viên khác viết tiếp bởi đó là một thói quen rất xấu của một số người ưa thích làm tăng số lượt tạo từ mới hoặc có số lần sửa đổi cao trong cộng đồng Wikipedia. Họ từng nghĩ rằng họ là người khởi tạo ra một mục từ là có một công đóng góp lớn nào đó và thông thường họ ít khi hoàn thiện các mục từ chưa hoàn thiện bởi vì chúng đã được tạo ra bởi một người khác. Tính hiếu danh này trở lên vô nghĩa khi mà người đọc thường là không quan tâm đến ai là người viết mục từ hoặc ai đã có công sửa đổi bởi vì phần đông những người sử dụng không biết cách xem lịch sử sửa đổi của một mục từ.

Trong các đoạn văn mà bạn viết cho mục từ, bạn cố gắng tạo ra các liên kết đến các mục từ khác bằng cách đặt chúng trong các móc vuông kép như thế này [[...]]. Mục đích chính cho điều này có lẽ rằng giúp cho người đọc có thể đễ dàng tra cứu các mục từ tương đương đến nhau. Thông thường đa số các mục từ ở Wikipedia dều được liên kết như vậy đến các mục từ khác, nếu mục từ nào không có bất kỳ một liên kết nào đến trang khác thì được liệt kê vào loại "trang đường cùng". Văn phong Wiki cũng đề nghị tạo ra nhiều liên kết như vậy, tuy nhiên bạn cần cân nhắc nếu tạo ra một liên kết nào đó có chủ đề không hợp lý, không xứng với một mục từ trên wikipedia để tránh chúng trở thành những liên kết vô lý và không bao giờ được tạo ra (ví dụ bạn tạo liên kết kiểu như [[thế này]] hay liên kết [[thế khác]] bởi vì không thể viết một mục từ có chủ đề [[thế này]] hay [[thế khác]]).

Phần dẫn chứng, tài liệu tham khảo: Phần này rất được coi trọng ở Wikipedia. Thông thường mỗi một đoạn văn nào đó ở Wikipedia đều phải có phần chú thích hoặc phần tham khảo ở một nguồn nào đó có uy tín, do đó bạn muốn viết một điều gì đó thì nên chuẩn bị sẵn các nguồn tham khảo. Nếu như không có nguồn tham khảo thì mục từ rất dễ bị đính vào một tiêu bản dạng như "Bài này hoặc phần này hoàn toàn không có nguồn tham khảo nào", như vậy sẽ khiến cho người đọc không tin vào những gì bạn viết.

Phần tham khảo bạn có thể sử dụng các bài báo hoặc trên các website có uy tín để làm dẫn chứng, tuy nhiên do các blog và các diễn đàn ở Việt Nam chưa đủ mức chuyên nghiệp mà người viết có trình độ đủ tin tưởng nên Wikipedia tiếng Việt không chấp nhận những nguồn tham khảo, dẫn chứng (nhưng đối với một số blog ở nước ngoài hoặc các blog công nghệ nổi tiếng thì có thể được chấp nhận). Tuy nhiên cũng có một số trường hợp ngoại lệ mà một số blog của công ty nào đó được chấp nhận ở Wikipedia (tôi nhớ có blog của Nhã Nam được phép chấp nhận làm nguồn tham khảo, xung quanh vấn đề này do có một số thành viên tích cực và là sysop đã có thân tình với công ty này nên đã có ý lăng xê Nhã Nam cùng một số nhân vật đang làm việc cho công ty này ^^. Do có nhiều ngoại lệ về ưu tiên cho những thành viên tí target="_blank"ch cực nên đôi khi Wikipedia tiếng Việt cũng phá quy tắc của nó ^^, nhưng không đơn giản như vậy - thành viên này thường chịu nhiều sự phản đối của các thành viên khác nên đã tự khoá trang thảo luận của mình nhằm chống lại những sự bôi nhọ nặc danh, đây là trường hợp bán khoá trang thảo luận hi hữu ở Wikipedia tiếng Việt).

Tham khảo cũng chấp nhận các tài liệu dạng sách, tuy nhiên bạn nên rõ số trang mà bạn lấy một đoạn dẫn chứng, tên sách, nhà xuất bản, năm xuất bản...Trong một số trường hợp có các tranh cãi xảy ra xung quanh các nguồn tham khảo sử dụng tài liệu trên giấy thì đã có một giải pháp mà tôi gặp ở thành viên DHN thực hiện, đó là chụp hình ảnh của trang dẫn chứng đưa lên Wikipedia dưới dạng tập tin ảnh và kèm ảnh này vào trang không gian con của mục từ.

Có một điều lưu ý là bạn không được viết tên tác giả vào bài viết, bởi ngay sau khi bấm nút đăng bài thì bài đã thuộc về sở hữu chung cho cộng đồng. Ở đây cũng có một vài suy nghĩ và thói quen khá kỳ quặc ở những wikipedian (tên gọi người viết cho Wikipedia): Phần đông người ta cho rằng những ai viết bài thì phải có trách nhiệm với bài đó như: Tìm các dẫn chứng khi người khác yêu cầu, Giải thích những gì mình viết ra... Mâu thuẫn thường thấy là bài viết đã trở thành của cộng đồng, mỗi người có một chút trách nhiệm về chúng, tôn trọng chúng và cùng nhau xây dựng chúng nhưng lại thường cho rằng bài đó là "của" người nào viết ra và phải chịu mọi trách nhiệm về nó. Thông thường thói quen kỳ lạ này xuất phát từ những wikipedian có tính cách nhỏ hẹp, có tính hơn thua cao...họ thường cho rằng những gì họ viết là đúng, còn những gì người khác là chưa đúng (đây cũng là thói quen mà khá nhiều người mắc phải, bởi giới hạn bởi tầm nhìn hẹp của họ).

Phần liên kết tới các Wikipedia khác: Đây là phần liên kết đến các mục từ tương đương ở Wikipedia các ngôn ngữ khác để người đọc có thể tham khảo một vấn đề nào đó được nói trên các mục từ một cách toàn diện hơn, rộng hơn về tri thức. Thông thường thì người ta sẽ lấy phiên bản Wikipedia tiếng Anh để lấy liên kết cho mục từ của mình, sau đó có thể chọn các liên kết tới các phiên bản ngôn ngữ khác còn lại từ mục từ này hoặc chỉ cần chờ một thời gian ngắn là sẽ có một phần mềm tự động nhận dạng interwiki để điền nốt giúp cho bạn.

Tuy không được viết vào phần bài viết chính, nhưng khi thảo luận bạn lại phải ký tên mình vào đó. Để ký tên ở những phần thảo luận, bạn chỉ việc viết vào đó 4 dấu ngã (~~~~), hệ thống sẽ tự động điền tên (hoặc IP nếu bạn chưa đăng ký) và thời điểm thảo luận của bạn vào.

Sau khi soạn thảo có vẻ hoàn tất, bạn hãy bấm vào nút "Xem thử" trước khi bấm vào phần "Lưu trang". Phần xem thử sẽ cho bạn biết được sự trình bày của mình đã được hợp lý hoặc cần chỉnh sửa lại về mặt kỹ thuật soạn thảo. Nếu như bạn không đăng nhập vào tài khoản của mình thì toàn bộ những sự sửa đổi đều bắt buộc phải qua bước "Xem thử" trước khi có thể bấm nút "Lưu trang" chính thức (cho dù bạn cố tình không "Xem thử" cũng không được, bởi vì nút "Lưu trang đã được làm mờ đi). Sự bắt buộc phải "Xem thử" này là do một thời gian trước đây do những mâu thuẫn nội bộ giữa các thành viên nên một số thành viên sử dụng IP (mà không đăng nhập) để phá hoại Wikipedia, cộng đồng wikipedian bản tiếng Việt đã thống nhất chấp nhận biện pháp bắt buộc xem thử này. Một lý do khác nữa là việc đề nghị thành viên chấp nhận "Xem thử" là việc giúp cho hạn chế những sửa đổi vô tình, hoặc những sửa đổi liên tiếp do một phần mềm (bot) nào đó phá hoại đến hệ thống.

Ở phần trước khi "Lưu trang" có ô "Theo dõi trang này" (phần Theo dõi trang, bạn xem mục phía trên đã viết). Phần nội dung cho "Tóm lược sửa đổi" bạn có thể ghi lại một số phần tóm lược đối với những sửa đổi của bạn ở dạng ngắn. Nếu như bạn không viết gì vào đây khi tạo một trang nào đó mới thì Wikipedia sẽ tự động điền vào một số nội dung theo những gì bạn viết. Tuy nhiên nếu như bạn chỉ sửa đổi lần thứ hai trở đi của một mục từ đã tồn tại thì hệ thống không tự động điền nội dung gì vào phần này, do đó bạn cần tự ghi vào đó. Việc ghi tóm lược sửa đổi tuy không phải là sự bắt buộc, nhưng nó giúp cho những thành viên khác tuần tra các sửa đổi có thể nhận thấy nội dung thay đổi dễ dàng hơn và không phải tiếp tục kiểm tra nếu như tên của bạn đã bắt đầu có uy tín.

Trong một số trường hợp khi mà bạn đưa một liên kết ngoài vào Wikipedia, bạn cũng được đề nghị được xác nhận bằng cách gõ lại các chữ có trong captcha. Thường thì điều này chỉ áp dụng đối với những thành viên không đăng nhập muốn đưa các liên kết đến trang web bên ngoài vào Wikipedia, nhưng nó cũng được áp dụng cho các thành viên trong giai đoạn đầu mới đăng ký, sau một thời gian thì có lẽ bạn sẽ không còn gặp điều phiền phức này mỗi khi sửa chữa bài nữa.

Trong phần soạn thảo ở trên, bạn có thấy rằng tôi đã soạn một mục từ "Cầu dao chống rò điện đất" để đăng lên làm minh hoạ cho bài viết này. Hình trong khung trên chính là quá trình soạn thảo của tôi đối với bài viết, bạn có thể thấy rằng nó không giống như các mã HTML. Nếu như bạn đã từng biết HTML hoặc đã viết blog với sự can thiệp tới mã của chúng cho các entry được trình bày tốt hơn thì bạn thấy rằng mã wiki khá đơn giản, còn nếu bạn chưa học HTML thì có lẽ rằng sau này muốn học nó cũng dễ dàng hơn bởi tư duy đã quen với kiểu mã nguồn một trang web sẽ khác với sự trình bày đơn thuần là như thế nào.

Theo dõi "Thay đổi gần đây"

Nếu như bạn đã cạn kiệt các mục từ cần theo dõi, viết bổ sung hoặc viết mới, bạn có thể thực hiện công việc của các thành viên cũng giống như bạn (tức là cùng chưa biết sẽ viết gì, sửa gì nữa) đó là theo dõi trang "Thay đổi gần đây" của Wikipedia.

Thay đổi gần đây là một công cụ của Wikipedia, nó cho phép mọi người có thể theo dõi đến 500 sự thay đổi cho dù là nhỏ nhất đã diễn ra tại Wikipedia ở một phiên bản ngôn ngữ nào đó. Theo dõi những sự thay đổi này thường là theo dõi sự phá hoại các mục từ hoặc nhẹ nhàng hơn là sự sự sửa chữa chưa đúng, chưa chính xác, thiếu dẫn chứng hoặc viết vào mục từ theo cảm tính cá nhân mà không có nguồn tham khảo. Mọi sự thay đổi không hợp lý sẽ được hồi sửa trở lại (tức là làm cho sự thay đổi không được chấp nhận trở lại với những giá trị như chưa bị thay đổi) để đảm bảo mục từ bị sai đi. Giả sử một người nào đó (cho dù chưa làm quen, chưa thạo với Wikipedia) làm hỏng các từ, xoá các nội dung hoặc thêm vào các đoạn được copy y nguyên một nguồn nào đó thì chúng sẽ được một thành viên (đăng ký hoặc không đăng ký cũng có quyền hồi sửa) nào đó hồi sửa lại mục từ như cũ. Chính do theo dõi mục này nên bạn thấy rằng Wikipedia không dễ bị phá hoại như nhiều người lầm tưởng, và cũng chính từ công cụ này mà bạn không thể nào viết một mục từ chỉ để quảng cáo cho một sản phẩm, công ty hoặc quảng cáo cho chính bạn (nếu như bạn tạo ra một mục từ về bạn, mà bạn lại không phải là một cá nhân xuất sắc đến nỗi có một mục từ riêng trên Wikipedia).

Khi thấy những sự thay đổi không hợp lý, tuỳ theo tình trạng của chúng mà bạn có thể thực hiện những việc sau:

• Hồi sửa trở lại so với trước khi bị thay đổi nội dung một mục từ.
• Treo tiêu bản chờ xoá nhanh để một bảo quản viên giúp bạn xoá một mục từ.
• Treo tiêu bản cảnh báo rằng mục từ này chưa hoàn thiện, thiếu dẫn chứng, không trung lập, tầm nhìn hẹp, không đủ tiêu chuẩn đưa vào hoặc các tiêu bản khác phù hợp.
• ...(nhiều trường hợp khác)...

Khi theo dõi thay đổi gần đây bạn có thể sẽ thấy rằng Wikipedia không đơn thuần là một cuốn từ điển chuẩn mực (xét trên khía cạnh quốc tế), có nhiều mục từ mà có thể bạn đang cho rằng chúng rõ ràng mang tính khiêu dâm, kích dục hoặc (được cho là) phản động (một số sự kiện đối lập chính trị trong nước thường được một số thành viên chú ý một cách đặc biệt ở Wikipedia và được tạo thành các mục từ riêng như "vụ này nhà nước cấm xuất bản thơ ông này, vụ nọ như thế kia..." hoặc vấn đề bức xúc nào đó như "nghi án 47.800 đồng"...có rất nhiều những mục từ bắt đầu từ "vụ" như thế với những triết lý của nhiều người viết rằng để phục vụ cho việc tra cứu thuận tiện hơn!!!) hay như trái với thuần phong mỹ tục phương Đông ... nhưng những điều đó lại có thể được chấp nhận ở Wikipedia bởi nó là từ điển mang tính quốc tế và được sự soi xét ở nhiều chiều. Đó là những điều mà người ta sẽ nhận ra rằng Wikipedia không phải lúc nào cũng tốt cho mọi lứa tuổi và mọi thành phần trong một quốc gia nào đó hoặc mục tiêu lý tưởng của một quốc gia. Chính sự đề cập đến nhiều vấn đề, nhiều lĩnh vực đã khiến cho một số quốc gia phải ngăn chặn Wikipedia đến với người dân nước họ - ví dụ như Trung Quốc đã chặn Wikipedia trong một số thời điểm. Nếu như bạn không muốn sớm trở thành những người cảm thấy chản nản về tinh thần của mình dẫn đến một sự bi quan trong cuộc sống và kéo theo nó là những điều xấu đi đối với bạn thì tôi khuyên bạn rằng không nên chú ý đến các mục từ khác ngoài sự tìm hiểu về khoa học kỹ thuật hoặc các tri thức khác cải thiện cho bạn bởi sự bất mãn nào đó (nếu có ở bạn) sẽ chẳng đi đến đâu, chẳng giúp gì cho cuộc sống của bạn và chỉ làm tiêu tốn thời gian và trí lực của bạn, và do đó càng làm bạn mất đi những cơ hội tốt của cuộc đời. Thực sự thì điều này tôi có thể viết thành một bài phân tích dài, nhưng có thể rằng chính bạn sẽ tự trải nghiệm được những điều như vậy mà bạn sẽ là người tự nắm giữ chìa khoá cuộc đời của mình.

...

Khi bạn theo dõi Thay đổi gần đây, bạn có thể sẽ thấy nhiều người có vẻ như chỉ loanh quanh bên trang này, chỉ đặt các tiêu bản trên các mục từ hoặc tìm ra chỗ sai sót ở những mục từ? Đúng vậy, có lẽ hiện nay phần nhiều những thành viên tích cực ở Wikipedia tiếng Việt đang thực hiện điều đó - kể cả thành viên có số lần sửa đổi nhiều nhất. Có lẽ rằng họ không còn điều gì đóng góp mới đối với các mục từ khác? Tôi nghĩ rằng họ đã chọn một con đường hành động với Wikipedia là làm những việc như vậy, và tôi hi vọng rằng bạn không thuộc vào nhóm người thường xuyên theo dõi trang "Thay đổi gần đây" nếu như bạn có các tri thức để đóng góp nhiều hơn cho các mục từ đang còn khuyết.

MỘT VÀI MÂU THUẪN

Ngay khi có ý định viết bài viết này cho ngày đầu tiên của năm 2009 trên blog của mình, tôi cũng có suy nghĩ rằng bài viết sẽ mâu thuẫn với một vài bài viết khác hoặc len lỏi ở đâu đó trong những đoạn viết của tôi. Bài viết có thể mâu thuẫn nhất là "Google Knol vs Wikipedia", mà trong đó có so sánh ở Wikipedia có nhiều điểm không thể bằng ở Knol (của Google). Bạn có thấy mâu thuẫn gì không nếu như với mục đích cùng là khuyến khích bạn học tập và chia sẻ tri thức mở lại không chọn Knol? Có một vài lý do: Một là Knol chưa hỗ trợ tiếng Việt, và nếu nó có hỗ trợ tiếng Việt và có những lợi nhuận giúp cho người viết thêm hăng hái hơn thì vẫn còn một khoảng thời gian nữa để nó có một cộng đồng viết các knol (đơn vị tri thức) để tập hợp thành một nơi hoàn hảo. Thứ hai là Knol hiện tại thường mới tập trung các bài viết mang tính chất chuyên môn cao nên chưa phù hợp với những người mới bắt đầu mà đặc biệt lại là chúng ta - những người chưa quen thuộc với cách viết theo kiểu các bài báo quốc tế với nhiều dẫn chứng, tham khảo (mà chúng ta vẫn quen viết theo cảm tính cá nhân hoặc các phân tích cá nhân, nó hợp với các blog hoặc báo lá cải hơn là với báo chí chuyên môn có uy tín).

Có một mâu thuẫn nữa nếu như bạn hỏi tôi: Vậy người viết bài này có còn đang đóng góp cho Wikipedia không? Tôi sẽ trả lời rằng hiện nay tôi không có nhiều thời gian dành cho Wikipedia nữa, ngay cả với blog này của tôi thì cũng chỉ cố gắng cập nhật được theo chu kỳ mỗi 10 ngày mà thôi. Tuy nhiên đó không phải là duy nhất một lý do, mà đối với tôi cũng còn một vài lý do khác nữa, chẳng hạn như tôi thích viết với các kinh nghiệm cá nhân nhiều hơn là viết một cách chính thống vào một từ điển hoặc những sự cãi vã vô bổ với một vài người trong nhóm người vốn đã ít ỏi đang đóng góp cho Wikipedia tiếng Việt ...

Tôi nghĩ rằng học tập và chia sẻ tri thức thì cho dù ở hình thức nào cũng đáp ứng được, nhưng đối với bạn - nếu như chưa thành thạo với cách viết như những bài trên blog và sự phân tích, tầm nhìn bao quát xung quanh một vấn đề nào đó thì việc tiếp cận Wikipedia sẽ giúp bạn có được những điều đó.

...Nhưng tôi cũng cần phải cảnh báo rằng, tất cả các mục tiêu cần đạt được như ý của bài viết này còn phụ thuộc vào con người - chính là con người bạn với tính cách và nhận thức. Tôi đã gặp nhiều người viết rất nhiều năm ở Wikipedia nhưng họ chưa bao giờ tiến bộ để đạt được những kỳ vọng như tôi đang viết ở đây. Tất nhiên là những điều mâu thuẫn trong bài này bạn có thể nhận ra: Nó không giống như một bài quảng bá cho Wikipedia và mời bạn đến đó viết giống như những bài viết khác tôn vinh tri thức mở - nhất là trong dịp gần đây có ngày Wiki-day - bởi vì đây là một blog và cách viết của nó không giống như trên báo chí nên nó chứa thông tin nhiều chiều xung quanh một vấn đề - đó cũng là cái cách mà tôi vẫn thường viết ở các bài khác trên blog này. (^_^)

Chú thích

1^. Wikipedia tiếng Việt được dùng làm nguồn cho báo chí, mục từ liệt kê các bài báo đã sử dụng Wikipedia tiếng Việt làm nguồn dẫn. Tôi nghĩ rằng đây là một sự tự hào cho Wikipedia tiếng Việt nhưng cũng cảm thấy khá luẩn quẩn bởi thông thường thì Wikipedia chỉ dẫn lại nguồn của báo chí và các nguồn tài liệu khác mà không tự nghiên cứu hoặc có các phóng viên tự viết những điều hoàn toàn mới.

2^. Wikipedia:Danh sách thành viên Wikipedia theo số lần sửa trang, trên Wikipedia tiếng Việt. Trang thống kê do BOT (chương trình máy tính) tự động thống kê và thực hiện cập nhật. Liên kết tính đến ngày 30 tháng 12 năm 2008 do từ năm 2009 thì bot này đã xoá dữ liệu nên không còn bảng danh sách nữa, nếu có sự thay đổi, bạn bấm vào liên kết "Phiên bản hiện hành" để xem sự cập nhật mới nhất.

Xem thêm

Nguyễn Xuân Minh và Wikipedia tiếng Việt, (trên blog này). Nói về một người Việt thế hệ thứ hai đang sống ở Hoa Kỳ, nhưng đã có tinh thần chia sẻ kiến thức rất tốt, anh đã học tiếng Việt và là những người đầu tiên khai sinh ra phiên bản tiếng Việt của Wikipedia.

Wikipedia: Sự thất vọng lớn dần, Vương Quân Hoàng, trên Saga.vn, Trong thời gian tôi đăng ký một tài khoản mới ở Wikipedia để cho việc tìm hiểu viết bài này, tôi đã tham gia tuần tra Thay đổi gần đây và nhận ra có bài viết này trong phần thảo luận. Một sysop (Tmct) đã chuyển nó từ đâu đó sang trang dành riêng cho thảo luận, thành viên Lưu Ly (nam giới, khoảng 35 tuổi chứ không phải nữ giới đâu nhé ^^) đã xoá chúng với lý do vi phạm bản quyền. Tôi nghĩ rằng nó là một quan điểm của một người nên cũng viết vào đây cho rộng đường hiểu thêm về Wikipedia với nền tảng Wiki.

Lời tự bạch của thành viên Trần Thế Trung, Chính là trang thành viên và anh đã viết những lời tự bạch này, tuy nhiên do điều kiện công tác nên anh đã không viết được nhiều và liên tục cho Wikipedia tiếng Việt.

Raw Thought: Who Writes Wikipedia? (tiếng Anh)

Trương Mạnh An (01/01/2009)

Hướng dẫn lập một blog với Blogger

Blog ngày nay thì đã phát triển khá nhanh khiến cho mọi người có thể thực hiện việc xuất bản một trang web cá nhân một cách dễ dàng và miễn phí. Hiện nay có nhiều nhà cung cấp blog miễn phí cho nhu cầu viết blog như: Blogger của Google, Yahoo! 360 Plus của Yahoo, Wordpress ... ở nước ngoài và tất nhiên là các nhà cung cấp khác nữa ở Việt Nam và trên thế giới, nhưng trong bài này tôi chỉ hướng dẫn cách thức lập một blog với nền tảng Blogger của Google. Hi vọng rằng việc trình bày bằng hình ảnh sẽ giúp bạn muốn lập một blog với Blogger một cách đơn giản và dễ hiểu.

Blogger ở đây tên một dịch vụ cung cấp blog của Google, chúng không được hiểu là blogger - tức là người viết blog, do điều này nên trong bài luôn viết hoa chữ "B" trong Blogger.

Trước hết, xin giải thích một chút về lý do mà tôi đang chọn nhà cung cấp dịch vụ là Blogger mà không phải là một nhà cung cấp khác: Khi mà tôi bắt đầu viết blog là một nhà cung cấp của Việt Nam, đó là Sky.vn với nền tảng Wordpress đang rất được nhiều người viết blog chuyên nghiệp lựa chọn (và được giới viết blog có am hiểu về kỹ thuật coi đó là nền tảng số 1 dành cho các blog). Tuy nhiên sau một thời gian thì tôi chuyển sang Blogger bởi vì có nhiều ưu thế hơn so với các nền tảng khác về tốc độ và sự ổn định. Một mặt khác thì Blogger đang là mạng xã hội đứng đầu trong thời điểm hiện nay (trong năm 2008) theo như thống kê của ComScore^[3].

Yếu tố tốc độ ở đây là sự truy cập nhanh, thao tác nhanh đối với các hoạt động làm việc với blog của mình mà không phải chờ lâu (kiểu như đường truyền chậm chạp). Sự ổn định là yếu tố mà tôi rất quan tâm, bởi vì nhiều nhà cung cấp có thể sẽ ngừng cung cấp dịch vụ sau một thời gian do không nhận thấy lợi nhuận (bởi lợi nhuận đến từ các blog cho nhà cung cấp thường là thông qua quảng cáo hoặc các yếu tố lợi nhuận phát sinh sau này chứ không phát sinh trực tiếp), hoặc cung cấp cầm chừng, lấy lệ để đỡ mang tiếng ngừng cung cấp.

Yếu tố đầu tư cho máy móc thiết bị là rất quan trọng, nếu như một nhà cung cấp dịch vụ nào đó chỉ sử dụng một vài máy chủ tầm vừa và nhỏ cho các blog thì việc truy cập, soạn thảo và đăng bài sẽ rất chậm chạp, liên tục xảy ra lỗi nếu đồng thời có nhiều người sử dụng (ví dụ như Yahoo 360 hiện nay đang bị "bỏ bơ vơ" nên gặp nhiều lỗi hoặc chậm chạp khi viết và đọc các entry). Blogger có một hệ thống máy chủ lớn và nhiều của Google sẽ luôn luôn đảm bảo cho blog của bạn lập trên nền tảng này được ổn định - ít nhất là cho đến khi Google phá sản - mà khả năng phá sản của Google thì tôi nghĩ rằng chỉ vài phần triệu mà thôi ^^.

Vậy thì tại sao không chọn Yahoo! 360 Plus? So sánh giữa Blogger với nó như thế nào? Tôi nghĩ rằng Blogger cho phép thay đổi giao diện cùng việc thêm các plug-in cho blog thuận tiện và được hỗ trợ tốt hơn, chúng có một số mẫu template cơ bản và và các template tự do được cung cấp từ các nguồn khác bên ngoài, do đó khả năng thay đổi giao diện và các plug-in hay gadget một cách rất đơn giản khiến cho dễ tạo ra những sự khác biệt nhau giữa các blog của cùng một hãng cung cấp. Một mặt khác thì Blogger đã qua một thời gian thử nghiệm (beta) và được nhiều người viết blog sử dụng sẽ tạo ra một kho kiến thức thủ thuật, kinh nghiệm hay các ứng dụng dành cho nó một cách tốt hơn và sẵn sàng được chia sẻ đối với bạn.

Còn đối với Yahoo! 360 - Mạng xã hội được nhiều người sử dụng ở Việt Nam trong những năm qua thì có lẽ đã bị Yahoo bỏ rơi nên hiện nay hoạt động cầm chừng, gây lên rất nhiều lỗi cho người sử dụng^[1]

Nhà cung cấp dịch vụ blog nào có tình trạng kinh doanh sáng sủa sẽ là nhà cung cấp ổn định trong thời gian dài. Thực tế cho thấy Google sẽ bền vững hơn bất kỳ một nhà cung cấp blog nào khác mà tôi biết: Yahoo, Wordpress và các nhà cung cấp blog trong nước.

Về mức độ chuyên nghiệp như đã được đánh giá của nền tảng Wordpress thì cá nhân tôi cho rằng sự "chuyên nghiệp" ở đây là sự chuyên nghiệp về khả năng thay đổi template, các plug-in để có những người có khả năng về lập trình web có thể thoải mái tuỳ biến theo cách riêng. Tuy nhiên lợi thế này lại không phù hợp đối với người không có chuyên môn về lập trình web (hoặc không thông thạo về công nghệ thông tin). Như vậy thì đối với tôi hoặc có thể đối với cả bạn thì một nền tảng blog mà vừa thoả mãn các yếu tố: Tốc độ, sự ổn định, khả năng tuỳ biến cao phù hợp với khả năng và đặc biệt là miễn phí (hoặc có đầy đủ tính năng mà không phải trả phí) sẽ được lựa chọn sử dụng. Nếu như bạn chưa nhận ra nền tảng nào phù hợp với yếu tố trên thì hãy tin tôi khi mà tôi nói rằng đó là nền tảng Blogger.

Blogger đang thử nghiệm và cho phép bạn có thể xuất toàn bộ blog sang các tập tin dạng XML để lưu trữ hoặc nhập sang dịch vụ cung cấp blog khác (tính năng này tương tự tên nền Wordpress). Bạn cũng có thể lựa chọn các dịch vụ khác của Google để quản lý blog của mình một cách chuyên nghiệp hơn, ví dụ sử dụng Google Analytics để thống kê lượt truy cập của blog một cách rất chi tiết, Google Webmaster Tools để kiểm tra và phát hiện lỗi trên blog của mình hoặc thiết lập tần suất hoạt động boot của Google để đưa kết quả tìm kiếm trên blog của mình đến với cỗ máy tìm kiếm của Google.

Để lập một blog với Blogger bạn chỉ cần có một tài khoản Google, một chút tiếng Anh cơ bản và một chút suy luận. Nếu như bạn chưa hiểu một số từ tiếng Anh thì phần hướng dẫn bằng hình ảnh dưới đây sẽ giúp bạn có thể dễ dàng thực hiện được điều đó.

Trước hết bạn cần có một tài khoản Google để thực hiện các bước theo hướng dẫn. Để đăng ký một tài khoản của Google và sử dụng các dịch vụ của hãng này cung cấp thì bạn chỉ cần có một hộp thư (được cung cấp bởi bất kỳ nhà cung cấp nào), tuy nhiên khuyến cáo bạn sử dụng một hộp thư của Google cung cấp, đó là Gmail.

Nếu như bạn chưa có tài khoản Gmail, bạn có thể đọc bài viết hướng dẫn cách lập một tài khoản Gmail của tôi trên blog này. Tôi nghĩ rằng bài viết đó rất dễ hiểu đối với những ai chưa thành thạo với Internet.

Và bây giờ, từ hộp thư Gmail mà bạn đã tạo lập đó, đây là hình minh hoạ bạn bắt đầu cho quá trình tạo lập một blog, nó đơn giản theo từng bước như thế này:

Bước 1: Bắt đầu từ Gmail

Từ hộp thư Gmail (sau khi đăng nhập), bạn cần chuyển đến một dịch vụ khác của Google để có thể thấy mục My Account của bạn, ở đó thì có nhiều dịch vụ khác miễn phí mà bạn có thể sử dụng. Ở đây tôi chọn vào mục Web, tức là trang tìm kiếm của Google. Để chuyển sang trang Web, bạn chỉ việc bấm vào liên kết Web như hình trên.

Ở trang tìm kiếm này bạn dễ dàng tìm thấy một liên kết đến các dịch vụ của Google cung cấp, đó là My Account (hình trên)

Trong mục My Account này có chứa các dịch vụ, tiện ích khác của Google cung cấp, chúng có các mục: Gmail, Picasa, Reader...và tất nhiên là có mục Blogger. Tuy nhiên, quả thật là tôi không thấy mục Blogger ở đâu cả (?!), có lẽ nó nằm ở trong phần Try Something new chăng? Nhưng hình như cũng không có, vậy thì phải vào theo một cách khác vậy, bởi vì trong trường hợp chưa sử dụng có thể tài khoản của bạn sẽ chưa có Blogger ở danh mục các dịch vụ thường dùng, sau khi đăng ký có lẽ nó sẽ hiện ra thôi (và lúc này chắc là bạn có thể sử dụng bước 1 nếu muốn tạo ra một blog mới ^^).

Bước 2: Bắt đầu đăng ký một blog với Blogger

Đây là trang đăng ký của Blogger, bạn có thể đến trang này theo Bước 1 hoặc bạn có thể gõ vào địa chỉ http://blogger.com để có thể đến được trag này (bỏ qua bước 1 ở trên). Trang này nói rằng bạn có thể tạo một blog đơn giản chỉ qua ba bước: 1. Tạo một tài khoản - 2. Lựa chọn tên blog - 3. Lựa chọn template.

Nếu như bạn đã có một tài khoản Gmail như Bước 1 thì lúc này bạn đã có thể bắt đầu thực hiện theo ba bước để tạo một blog với Blogger.

Trong hình này thì bạn sẽ thấy rằng phần Username đã được điền sẵn bởi vì bạn đã đăng nhập vào tài khoản Gmail và mặc định thì tài khoản Blogger cũng sẽ lấy username này của bạn. Bây giờ bạn chỉ việc nhập password của bạn vào ô Password là hoàn tất bước này. (trong trường hợp chưa đăng nhập vào Gmail thì bạn cần nhập phần tên của email của bạn vào phần Username, nhập password hộp thư của bạn vào phần password của trang này).

Sau bước bày, bạn bấm vào nút Sign in (như hình dưới).

Bây giờ chúng ta bắt đầu vào bước 1: Sign up for Blogger, bạn xem hình dưới đây:

Trong phần này có các mục Email address, Your name đã được điền sẵn địa chỉ email và tên theo tài khoản của bạn. Ở đây Your name được hiển thị là tên thật của bạn, nhưng nếu như bạn muốn hiển thị tên khác sau mỗi bài viết hoặc entry trên blog (có thể gọi là nickname hoặc gọi là "bút danh" cũng được) thì bạn cần nhập vào mục Display name ở trang này. Nếu như bạn muốn tên thật của bạn hiển thị tại đây thì bạn có thể sử dụng trùng với tên được hiển thị ở phần Your name ở trên.

Tiếp đến là bạn cần đọc và chấp nhận thoả thuận sử dụng dịch vụ của Blogger bằng cách bấm vào liên kết Terms of Service ở trên trang này để đọc và click vào ô trống ở trước dòng chữ "I accept the Terms of Service" nếu bạn chấp nhận thoả thuận này (còn nếu bạn không chấp nhận thì cũng không tạo được một blog ở Blogger rồi ^^). Thoả thuận sử dụng dịch vụ là một điều mà khi bạn sử dụng bất kỳ một dịch vụ nào đều phải thực tuân theo nó.

Sau đó bạn bấm vào liên kết Continue có hình mũi tên để hoàn tất phần này.

Phần tiếp theo là bước 2 trong tổng số 3 bước tạo một blog dễ dàng với Blogger, bạn xem hình dưới đây:

Phần này có tên là "Name your blog", có nghĩa là tên blog của bạn.

Phần đầu tiên: Bạn cần nhập tên của blog vào ô "Blog title". Đây là tên sẽ được hiển thị tại mỗi trang bài viết trên blog của bạn, ví dụ như blog này của tôi thì nó là minhlinh36, (còn ở phần minh hoạ trên hình của tôi là minhlinh360, tôi phải lấy khác đi một chút).

Phần "Blog address (URL)" rất quan trọng bởi vì nó là địa chỉ của blog của bạn trên Internet. Địa chỉ này thì duy nhất trên toàn thế giới do đó bạn không thể lựa chọn một địa chỉ trùng với một địa chỉ đã có sẵn. Bạn nên chọn địa chỉ nào đó có liên quan đôi chút đến bạn hoặc các nội dung mà bạn dự định viết trên blog của mình. Địa chỉ blog sẽ luôn có dạng (http://) địa_chỉ_blog.blogspot.com (phần .blogspot.com là không thay đổi được nên bạn chỉ có thể lựa chọn phần địa_chỉ_blog mà thôi).

Có một chút gợi ý về địa chỉ mà bạn chọn cho blog của mình: Nếu như bạn muốn lập một blog như một cuốn nhật ký trực tuyến thì bạn nên chọn theo tên của bạn hoặc biệt danh, biệt hiệu hay một cụm từ nào đó có ý nghĩa đối với bạn. Ví dụ như bạn tên là Nguyễn Văn Hải thì có thể bạn chọn có thể chọn địa chỉ là nguyenvanhai.blogspot.com chẳng hạn. Ví dụ khác: nếu như người ta gọi bạn là Hải "cận" mà bạn muốn đặt địa chỉ blog của bạn theo biệt danh đó, bạn có thể chọn là haican.blogspot.com

Như trên đã nói rằng địa chỉ blog này thì chỉ duy nhất trên toàn thế giới do đó mà bạn cần kiểm tra xem địa chỉ bạn vừa chọn có được chấp nhận hay không (tức là đã có ai dùng địa chỉ của bạn chưa). Để kiểm tra địa chỉ có được chấp nhận hay không, bạn bấm vào liên kết "Check Availability".

Ví dụ như hình minh hoạ trên thì tôi chọn địa chỉ blog của mình là minhlinh360.blogspot.com, tôi bấm vào liên kết kiểm tra này xem có ổn không nào.

Thật buồn, địa chỉ này không được chấp nhận, kết quả kiểm tra như hình trên đã viết rằng "Sorry, this blog address not available" (có nghĩa là: Xin lỗi, địa chỉ blog này không sẵn sàng). Như vậy thì địa chỉ minhlinh360.blogspot.com đã được một người nào đó sử dụng mất rồi!

Bây giờ thì tôi cần phải lựa chọn lại một địa chỉ khác mà thôi. Tôi thử lấy địa chỉ là huongdan360.blogspot và kết quả kiểm tra thông báo rằng "This blog address is available" - OK có nghĩa là nó đã sẵn sàng cho tôi sử dụng. Sau khi đổi địa chỉ này thì tôi cần thấy phải thay đổi tiêu đề blog như ở phần phía trên để phù hợp hơn đối với địa chỉ blog.

Sau phần này thì bạn lại bấm vào nút Continue.

Phần tiếp theo là bước thứ 2 của quá trình tạo blog: Shoose a template, bạn xem hình dưới đây:

Như minh hoạ bằng các template khác nhau trong danh sách lựa chọn ở trang này thì bạn có thể thấy rằng chúng chính là giao diện của trang blog. Bạn có thể chọn một template mà bạn thấy thích nhất để có thể tạo một blog trước đã, sau này bạn có thể đổi sang các template khác cũng trong nhóm danh sách này hoặc sử dụng các template được cung cấp ở các website khác^[2], hay như bạn bè viết ra cho bạn hoặc nếu bạn có khả năng viết thì do chính bạn tạo ra. (Bạn có thể xem thêm các bài viết trên blog khác ở mục "Xem thêm" phía cuối bài viết này để biết cách thay đổi Template sau khi lựa chọn lần này chưa hợp lý đối với bạn)

Như trong minh hoạ, tôi chọn ngẫu nhiên một template mà tôi cảm thấy vừa ý, đó là mẫu Scribe được tạo ra bởi Todd Dominey. Giao diện này có một vẻ gì đó cổ cổ của trang giấy ố vàng, nên nó hấp dẫn tôi một chút thế thôi.

Sau bước này bạn lại bấm vào nút Continue.

Bước 3: Viết blog

Và bây giờ thì việc tạo ra một blog với Blogger đã hoàn tất, bạn có hể bấm vào nút Start Blogging để bắt đầu viết blog.

Sau khi hoàn tất bước đăng ký, tạo lập một blog như đã viết ở phía trên, bây giờ là lúc mà bạn cần viết một entry đầu tiên cho blog của mình. Entry này khá là cần thiết bởi vì một blog bao giờ cũng phải có ít nhất một nội dung tối thiểu nào đó, rất hiếm gặp các blog chỉ có mỗi phần tiêu đề và các thành phần phụ ở bên cạnh. Bạn có thể nhìn vào hình dưới đây để thấy trang dành cho việc soạn thảo nội dung cũng khá đơn giản dễ hiểu cho người sử dụng.

Ở trang này có các phần cơ bản để phục vụ bạn viết một entry của blog: Tiêu đề, phần nội dung, phần ghi các tag (nhãn)...

Phần Title dành cho phần tiêu đề của một entry. Ở đây có một chút liên quan đối với một thủ thuật khác của Blogger: Đặt tiêu đề theo hai bước sao cho URL của bài viết dễ hiểu, dễ đoán nhất đối với chính bạn và người đọc blog sau này nếu như cần trích dẫn, liên kết trên blog hoặc forum, website khác. Bạn có thể xem bài viết về thủ thuật đó ở trên blog này.

Nếu như thủ thuật này khó hiểu đối với bạn trong thời điểm này, bạn có thể bỏ qua để viết tiêu đề theo đúng ý của bạn, sau này sẽ bắt đầu thực hiện thủ thuật này sau đó cũng được.

Phần nội dung entry là nơi mà bạn soạn thảo nội dung ở đó, có ba cách thức thực hiện phần này:

• Bạn soạn thảo trực tiếp lên phần nội dung này. Cách thức này phù hợp đối với các entry ngắn, viết mất ít thời gian.
• Bạn có thể soạn thảo ở một phần mềm soạn thảo khác, ví dụ như trình soạn thảo văn bản Word của Microsoft chẳng hạn, hoặc chuyên nghiệp hơn là sử dụng một phần mềm soạn thảo HTML nào đó khác. Cách thức soạn thảo trên các phần mềm bên ngoài này có các ưu điểm hơn như: Không phải kết nối trực tiếp với Internet khi soạn thảo; Có thể phù hợp với việc soạn thảo các entry dài, tốn nhiều thời gian.
• Bạn cũng có thể sưu tầm một nội dung nào đó trên các website/blog khác về cho blog của mình, tức là copy nội dung ở đâu đó khác vào phần khung soạn thảo này rồi chỉnh sửa lại cho phù hợp. Cách thức này bạn nên nêu rõ nội dung là sưu tầm và nên có một liên kết đến nguồn lấy.

Bạn lưu ý rằng khi soạn thảo nội dung bằng tiếng Việt thì bạn cần sử dụng bộ gõ với các font theo Unicode để có thể hiển thị tiếng Việt rộng rãi trên toàn thế giới (bởi sử dụng bộ font dùng chung). Nếu như copy từ một nguồn nào đó sử dụng các dạng font khác của tiếng Việt như ABC, VNI thì cần chuyển đổi chúng sang font Unicode trước khi paste chúng vào ô soạn thảo. Để có thể gõ tiếng Việt một cách phù hợp bạn chỉ cần sử dụng các phần mềm gõ tiếng Việt như Vietkey, Unikey mà trong đó chọn kiểu Unicode dựng sẵn.

Công cụ soạn thảo được trang bị khá đầy đủ cho bạn: Có thể thay đổi kiểu font chữ, kích cỡ font, trình bày chữ kiểu đậm, chữ kiểu nghiêng, màu chữ, tạo liên kết (link), căn lề (trái, phải, giữa, đều hai bên), đánh số thứ tự các đề mục, trích dẫn, kiểm tra chính tả (chưa hỗ trợ tiếng Việt), chèn ảnh, chèn video...Nói chung các tính năng này đủ cho bạn trình một bài viết nếu như sử dụng soạn thảo trực tuyến.

Công cụ soạn thảo này sẽ phù hợp với các entry ngắn (khoảng vài trăm chữ), đối với các entry có nội dung dài hơn (ví dụ như tôi đang soạn thảo bài viết này) thì có lẽ rằng bộ công cụ này sẽ khó phù hợp bởi kích thước của chúng hơi nhỏ so với việc soạn thảo cần tính bao quát về nội dung và hình ảnh. Nếu như bạn cần viết một entry dài hơn thì có lẽ nên sử dụng một trình soạn thảo nào đó bên ngoài blog, sau đó copy và paste vào ô soạn thảo này.

Tính năng tự động ghi lại sẽ luôn được thực hiện trong quá trình soạn thảo nội dung entry/bài viết, do đó bạn không ngại rằng có thể bị mất các đoạn soạn thảo của mình khi kết nối Internet bị gián đoạn hoặc mất điện. Nếu như trong quá trình soạn thảo có các lỗi về kết nối thì sau khi kết nối lại bạn vẫn có thể tiếp tục soạn thảo nội dung đang viết trước đó.

Preview là tính năng xem trước nội dung hiển thị trong phần soạn thảo của bạn. Tuy cho phép bạn nhìn trước nội dung hiển thị nhưng có vẻ vẫn không giống như là phần hiển thị nội dung đó trên blog, bởi vì giới hạn độ rộng của phần xem trước thì chỉ giới hạn ở một mức độ nào đó chứ không rộng ở mức độ toàn màn hình như một số template.

Phần nhãn cho entry/bài viết: Ý nghĩa của mục này là bạn có thể sắp xếp các loại entry/bài viết của bạn theo các nhóm có cùng một chủ đề. Một entry/bài viết có thể được gán theo nhiều nhóm khác nhau, tôi ví dụ như trong hình minh hoạ thì đoạn nội dung entry của tôi có thể phù hợp với ba nhóm chính: nhóm Nhật ký (bởi vì những dòng viết đó là nhật ký), nhóm Viết blog (bởi vì tôi đang viết blog đó, nó cũng có thể thể hiện rằng đó là những nội dung mà tôi đã tự viết ra chẳng hạn) và nhóm Bạn bè (bởi vì tôi muốn viết dành cho bạn bè, viết cho bạn bè ...).

***

Sau khi hoàn tất việc soạn thảo các nội dung cho một bài viết, bạn bấm vào nút Publish post để xuất bản lên blog. Quả thật là tôi phải chờ đợi khá lâu (cỡ chừng một phút) để Blogger bắt đầu xuất bản trang blog của tôi. Thời gian thao tác với Blogger có lẽ phụ thuộc vào tình trạng sử dụng Internet (cá nhân hay dùng chung) và các ISP. Với Blogger thì có lẽ dùng với VNPT là chậm nhất và đôi khi khó phân giải DNS trong các giờ cao điểm, và nhanh hơn nếu như dùng đường truyền Internet của FPT và Viettel.

Cuối cùng thì việc xuất bản entry/bài viết cũng đã hoàn tất, Blogger hiển thị một trang như sau:

Ở trang thông báo việc xuất bản entry/bài viết thành công này có một vài sự lựa chọn để bạn có thể xem và chỉnh sửa lại bài viết của mình:

• View Blog: Sẽ cho bạn xem ngay bài viết của bạn được đăng trên trang chính của blog. Liên kết này sẽ chuyển toàn bộ trang hiển thị này sang thành trang blog của bạn. Tôi nghĩ không nên sử dụng liên kết này trừ khi bạn đã được chỉnh sửa lại.
• ...in a new window: Liên kết để mở blog của bạn bằng một cửa sổ mới (hành động này cũng giống như bạn tự thực hiện việc mở một liên kết đến blog của bạn trong trang này sang cửa sổ mới). Nếu như bạn xuất bản bài viết lần đầu tiên (mà không thuộc loại chỉnh sửa lại bài viết) thì tôi nghĩ rằng liên kết này sẽ thuận tiện cho việc chỉnh sửa lại entry. Theo đó bạn có thể thực hiện như sau: Mở blog của bạn trên một tab mới (đối với Mozilla Firefox 2 và IE7 trở lên) hoặc mở ở một cửa sổ trình duyệt mới (đối với Firefox và IE phiên bản cũ hơn), xem hình ảnh trong entry/bài viết mới xuất bản xem có cân xứng hay không, nội dung có cần chỉnh sửa lại hay không...Nếu như cần thiết phải chỉnh sửa lại thì đã có một liên kết sẵn cho bạn ở trang thông báo trạng thái này (trên trang blog của bạn sẽ không có ngay liên kết dành cho việc sửa lại bài mới viết).
• Edit post là liên kết dùng cho việc chỉnh sửa lại bài vừa xuất bản. Thông thường thì chúng chỉ có ý nghĩa sau khi bạn nhìn thấy nội dung đã được xuất bản lên blog để có cơ sở để điều chỉnh lại, do đó ở phía trên tôi đã khuyên rằng bạn nên sử dụng nút "View Blog in a new windows".
• Create a new post là liên kết viết ra một bài mới, bạn có thể sử dụng nó để viết một bài tiếp theo.

Và nếu bạn xem phần bài viết được hiển thị trên blog như thế nào thì bằng một trong những cách trên (chọn View Blog hoặc [View blog] in a new window) thì sẽ ra hình dưới đây:

Trong hình trên bạn sẽ nhìn thấy blog được hiển thị như các thiết đặt mà tôi lấy trong ví dụ, các phần mục ở lề trái là theo mặc định của Blogger (và bạn cũng có thể thay đổi được chúng). Ở đây có một lưu ý rằng khi tôi dùng Firefox thì khi sử dụng liên kết ...in a new window đã nói ở phần trên thì trang này sẽ hiển thị trên một tab mới, trong khi đó tab cũ vẫn hiển thị trang thông báo trạng thái sau khi xuất bản bài đăng (tab phía bên trái). Vậy đến đây bạn muốn chỉnh sửa lại bài đăng thì có thể bấm vào tab cũ để vào liên kết Edit post rồi chỉnh sửa lại.

Bạn có nhận ra rằng phần tiêu đề của blog (Blog title) đã nói ở trên bây giờ hiển thị như thế nào rồi chứ, chúng sẽ hiển thị trong trường hợp của tôi là "Hướng dẫn thủ thuật, kinh nghiệm" như hiển thị ở hình minh hoạ. Nếu như link ở entry đầu tiên như minh hoạ của tôi có tiêu đề là "Hi, chào mọi người, đây là blog đầu tiên của tớ" thì ghép phần blog title vào sẽ thành một phần tiêu đề trên thanh trình duyệt như sau: "Hướng dẫn thủ thuật, kinh nghiệm: Hi, chào mọi người, đây là blog đần tiên của tớ", vậy thì hơi vô lý phải không nhỉ?

Và do đó ở đây bạn có thể lựa chọn một blog title sao cho phù hợp với phần lớn các entry/bài viết của mình để cho toàn bộ câu liên kết giữa hai loại trên là phù hợp với nhau ở phần lớn. Nếu bạn cảm thấy khó khăn khi lựa chọn tiêu đề blog thì có lẽ viết luôn tên của bạn là hợp lý hơn cả, bởi vì chúng giống như lời nói của chính bạn.

Ở đây tôi thấy giao diện của blog lúc này bằng tiếng Anh, và có lẽ rằng sẽ không phù hợp cho lắm nếu như nội dung của blog lại đang viết bằng tiếng Việt. Có cách nào chuyển nội dung blog hoàn toàn sang tiếng Việt được không? Có đấy, vì Blogger đã hỗ trợ tiếng Việt trên dịch vụ này của mình.

Để từ trang blog hiển thị, khi mà bạn đã đăng nhập vào Blogger thì sẽ có các liên kết để bạn đến phần thiết đặt, điều chỉnh blog của bạn.

Bạn bấm vào nút Customize như trên hình dưới đây.

Sau khi bấm vào Customize như hình trên, bạn sẽ thấy một trang ở hiển thị như ở phía dưới đây:

Trang này dùng để thiết lập, điều chỉnh các thành phần đã hiển thị trên blog của bạn. Bạn có thể chọn lại Navbar (cái dòng có màu ngay đầu trang blog hiển thị của bạn) hay các Gadget ở cột bên trái như minh hoạ (bạn có thể thêm, bớt hoặc chỉnh sửa)...

Có lẽ rằng phần này sẽ được bạn tự khám phá ra sau một thời gian sử dụng blog, còn lại thì ở bài này hiện tại mục đích của tôi chỉ muốn hướng dẫn bạn tạo một blog, viết các entry/bài viết và xuất bản chúng mà thôi. Để tiếp tục việc chuyển đổi giao diện blog hoàn toàn sang tiếng Việt, bạn bấm vào liên kết Settings như ở hình trên.

Sau khi vào phần Settings bạn vào tiếp phần Formatting như ở hình dưới đây

Trong phần Formatting cũng như nhiều mục khác nữa trong phần Settings có nhiều phần để bạn có thể thay đổi cho phù hợp với sở thích của mình, nhưng ở đây khi mà ta đang muốn chuyển sang giao diện thuần Việt thì bạn tìm đến phần Language. Phần Language theo mặc định ban đầu là chọn ngôn ngữ tiếng Anh, bạn bấm vào hộp thả xuống và tìm đến tiếng Việt thông qua lựa chọn Vietnamese (như hình dưới).

Phần Show cho phép bạn thiết đặt số entry hiển thị (toàn phần) có mặt trên trang chính của bạn. Nếu như bạn chỉ viết các entry có nội dung ngắn thì có lẽ con số 3, 5 hoặc 7 là phù hợp với bạn, nhưng nếu viết các entry dài (kiểu như bài viết mà bạn đang đọc này) thì chỉ nên chọn 1 mà thôi.

Tất nhiên là sau khi chọn như trên, bạn cần bấm vào nút Save Settings để lưu lại những thay đổi.

Còn một phần nữa để chuyển hoàn toàn giao diện sang tiếng Việt, bạn quay về trang http://blogger.com/home của bạn như hình dưới. Ở đây trong phần Language bạn tiếp tục chọn lại ngôn ngữ sang tiếng Việt một lần nữa. Như vậy từ đây thì Blogger có vẻ như giống như được cung cấp bởi một công ty nào đó trong nước thực hiện (tức là Việt hoá hoàn toàn phần giao diện và phần thiết đặt, thiết lập).

Cũng có một lưu ý thêm ở trang này là phần Profile của bạn thì nên điền một số thông tin vào đó để người đọc blog có thể hiểu thêm về bạn. Tương tự như thế đối với phần Photo sẽ là hình ảnh cá nhân của bạn, bạn nên sử dụng một ảnh chân dung hoặc một ảnh avatar nào đó làm đại diện cho bạn.

Sau khi lựa chọn ngôn ngữ tiếng Việt như trên, bạn quay lại trang blog của mình. Ồ, tất cả đã được chuyển sang tiếng Việt! Từ đây bạn có thể dễ dàng viết blog hoặc điều chỉnh tính năng, thay đổi giao diện, thêm bớt các thành phần vào blog của mình một cách dễ dàng hơn bởi toàn bộ ngôn ngữ đã trở lên quen thuộc đối với bạn.

Và đến đây, sau bài này thì nếu như bạn chưa biết Blogger, bạn có thể đăng ký, tạo lập một blog và viết các entry của mình một cách đơn giản rồi phải không? Hi vọng bạn sẽ tự tìm hiểu được các phần thiết lập khác sau một thời gian sử dụng blog, còn bây giờ thì bạn hãy thử lập một blog trước đã (^_^).

***

Chú thích

1^. Entry cuối cùng gửi Yahoo 360, Bùi Dũng đăng trên Tuần Việt Nam, 12/2008. Bài viết này cho biết Yahoo không còn mặn mà với Yahoo 360 nữa, mà có thể sẽ ngừng cung cấp vào năm 2009 để đề nghị người dùng chuyển sang Yahoo! 360 Plus.

2^. Free Blogger Templates, High Quality Blogger Templates, trên FinalSense.com. Ví dụ một website cung cấp miễn phí các template cho Blogger mà tôi tìm kiếm được thông qua Google, bạn có thể tìm thấy rất nhiều các trang web cung cấp các template cho Blogger như vậy, tuy nhiên nên chọn các loại template có nhiều người dùng và kiểm nghiệm.

3^. Top 20 dịch vụ mạng xã hội năm 2008, Trên TuổiTrẻ Online (theo TTCN), 01/2009.

Xem thêm

Adding a Google Gadget to your blog, trên YouTube: Bạn có thể thực hiện việc thêm các Gadget vào Blog của bạn một cách đơn giản theo hướng dẫn bằng video này trên YouTube. Nếu bạn không rành tiếng Anh thì tôi nghĩ rằng chỉ cần nhìn hình bạn cũng có thể biết cách thêm các gadget để trang điểm cho blog của mình.

Thủ thuật blog. Một blog về các thủ thuật hoặc các hướng dẫn đối với Blogger rất chuyên nghiệp, bạn có thể tìm thấy rất nhiều điều hữu ích đối với blog của bạn từ blog này.

Blogger, mục từ trên Wikipedia tiếng Việt, (bản tiếng Anh tại đây).

Thay đổi giao diện template blog Blogger, trên VinaBlog. Bài này hướng dẫn cách thay đổi sang template khác.

Thủ thuật Blogger: Đặt tên lưu entry bằng tiếng Việt không dấu, trên blog này. Phần thủ thuật này sẽ giúp bạn tạo ra phần link cho mỗi bài viết bằng tiếng Việt không dấu sao cho dễ đọc so với việc đặt tên mặc định của Blogger (loại bỏ các phần chữ Unicode có dấu, chỉ lấy theo mã ASCII).

Chuẩn mực đạo đức dành cho blogger, Vĩnh Hồng (theo Cyber Journalist) đăng trên Tuần Việt Nam, 10/2008. Nếu bạn trở thành người viết blog chuyên nghiệp sau này thì nên đọc bài này để biết những điều nên và không nên - bởi vì blog cũng giống như xuất bản báo chí vậy (^_^).

Trương Mạnh An (10/12/2008)